Toegepaste dierkunde
Inleiding wordt niet gevraagd op het examen
2 Indeling van het dierenrijk
= zoösystematiek
Taxonomie Leer van de eenheden – hiërarchie of wetenschap van de systematische
categorieën (soort, geslacht…), die met de term taxon aangeduid
worden.
Rijk – stam – klasse – orde – familie – geslacht – soort
Taxon is bv. Rijk: Animalio - dieren
Diagnostiek Leer van het beschrijven van organismen.
Classificatie De rangschikking van de taxa volgens hun verwantschapsgraad op basis
van gemeenschappelijke kenmerken.
Nomenclatuur Leer van het rationeel naam geven van organismen. Geven
wetenschappelijke (Latijnse) namen.
Binominaal: elk organisme wordt benoemd met geslachtsnaam,
hoofdletter (genus) en soortnaam kleine letter (species).
Bv. Canis familiaris L.
2.1 Indeling in rijken
Verschillende systemen door de eeuwen heen.
Twee-rijken systeem Planten en dieren
Drie-rijken systeem Protisten (eencelligen) werden toegevoegd door Haeckel. →
bacteriën en blauwwieren worden hier ondergebracht
Vier-rijken systeem Rijk van de monomeren
Vijf-rijken systeem Whittaker
Baseerde zich op verschillen in voedingswijze bij hogere
eukaryoten:
• dieren: opname voedsel via mond, verwerkt in
spijsverteringstelsel
• planten: voeden zich met fotosynthese
• fungi (schimmels): voeden zich door absorptie van
organisch voedsel uit omgeving
Cladificatie: geeft de afstamming tussen alle levende organismen weer op basis van hun DNA
<> probleem met Linnaeus door tak ontstaan die niet alle verdere afstammelingen groepeert (= parafylitische
groep)
Catalogue of Life is gebaseerd op cladificatie, werkt niet met gekende data van Linnaeus
Gedownload door Amélie Descheemaecker ()
,3 Rijk eencelligen (Protozoa & Chromista)
Algemene kenmerken
• organismen bestaan uit één cel
• meestal heeft elke cel één kern, maar kunnen er ook meer zijn
• twee soorten:
o vrijlevende soorten: zout water, zoet water, bodem
o parasitaire soorten
• eencelligen met chloroplasten: behoren tot planten
• eencelligen door symbiose met andere eukaryoten bepaalde organellen gekregen
hebben → fotosynthetische activiteit doen behoren tot chromista
• chromista behoren ook eencelligen die hun organellen verloren hebben en dus niet aan
fotosynthese kunnen doen
3.2 Relevante stammen binnen de Protozoa en Chromista
Trilhaardiertjes Bezitten trilharen waarmee zij zich
voortbewegen.
Bv. pantoffeldiertje, nierdiertje
Amoeben Beweging d.m.v. cytoplasma uitstulpingen.
Vele soorten met een in- en uitwendig skelet.
Bv. amoebe, horlogeglaasje
Zweephaardieren Beweging d.m.v. een flagel
Bv. trypanosomen
Metamonada Groep van eencelligen met flagellen
(geordend in groepjes van 4) + geen
mitochondriën.
Bv. Giardia duodenalis en Trichomonas
gallinea
Sporendiertjes Parasieten met ingewikkelde levenscyclus
Bv. Malaria-verwekker
Gedownload door Amélie Descheemaecker ()
, Stam: trilhaardiertjes (Ciliophora)
3.3.1 Algemene kenmerken
• celoppervlak= bezet met korte haartjes (trilharen) → rijen schuin tov lengte-as
• meestal vrijlevend in zout en zoet water
• enkele soorten zijn parasieten
3.3.2 Pantoffeldiertje (Paramecium spp.)
• talrijke soorten die leven in water met rottend plantaardig materiaal
• voeden zich met bacteriën die betrokken zijn in afbraak van rottende planten
3.3.2.1 Bouw en voortbeweging
• Schematische weergave; alle delen benoemen!!
• 1 = voorzijde ; 2 = pellicula (membranen) ; 3= radiaal kanaal ; 4=
kloppende vacuole ; 5 = mondgroef ; 6 = grote kern ; 7 = kleine kern ;
8 = celmond ; 9 = celslokdarm ; 10 = radiaal kanaal ; 11 =
voedselvacuole ; 12 = celaars ; 13 = achtereind
• vooreind is het afgeronde einde die wijst in de richting van de
voortbeweging; achtereind = puntig
• Buikzijde is waar de mondgroef naar de mond leidt
• cytoplasma begrensd door pellicula
o bestaat uit verschillende membranen (buitenste =
plasmamembraan)
o trilharen (ciliën) ingeplant in pellicula
▪ staan in rijen die schuin liggen t.o.v. de lengteas +
slaan als armen van een crawl-zwemmer → beweegt
zich draaiend rond zijn as voort
▪ kan slag omkeren en dan kan hij achterwaarts
zwemmen
• twee kernen in cytoplasma tegenover celmond
o grote kern (macrokern): niervormig en regelt de stofwisselingsprocessen
o kleine kern (microkern): bolvormig en actief gedurende geslachtelijke
voortplanting
3.3.2.2 Voeding en vertering
• mondgroef aan buikzijde
• bewegingen grote trilharen uit de mondgroef leiden het voedsel naar de celmond
• voedsel; bacteriën, kleinere eencelligen, wieren, gistcellen en afvaldeeltjes van
rottende planten en dieren
• komt in celslokdarm terecht en wordt een bolletje aan het uiteinde
• rond het bolletje vormt een blaasje dat in cytoplasma opgenomen wordt = voedselvacuole
• voedselvacuoles circuleren in cytoplasma
o verteren voedsel via enzymen (gevormd in cytoplasma)
o eindproducten (aminozuren, glucose, glycerol, vetzuren…) bereiken alle delen
van cytoplasma
o onverteerbare resten verwijderen uit organisme: via openbarsten
plasmamembraan = celaars
Gedownload door Amélie Descheemaecker ()
, 3.3.2.3 Ademhaling
• functie voedingsstoffen: opbouw en stofwisseling van de cel
• zuurstofgas dat nodig is voor ademhalingsprocessen diffundeert water van het
cytoplasma
• koolstofdioxide verlaat de cel doorheen plasmamembraan
3.3.2.4 Uitscheiding
• plasmamembraan, pellicula is doorlatend voor water
• hogere osmotische druk in het cytoplasma kleiner dan in omringend milieu
• dringt voortdurend water in cel
• kloppend vacuolen (2) voorkomen dat organisme barst
= vacuole die af en toe inhoud uitstort door opening in
plasmamembraan
o rond de vacuole ligt krans van fijne kanaaltjes: nemen water op uit
cytoplasma + geven het af aan de centrale vacuole die
water uitstoot naar buiten
• Twee systemen die om de beurt ‘kloppen’:
o systole toestand: vacuole is gecontracteerd (rechts)
o diastole toestand: vacuole is uitgezet (links)
• via stofwisselingsprocessen ontstaan stikstofhoudende afvalstoffen
die oplosbaar zijn → verlaten via plasmamembraan het organisme
3.3.2.5 Zenuwstelsel
• zwemmen achteruit als ze een hindernis raken en veranderen van richting
• verwijderen zich van chemische producten (azijnzuur) + extreme temperaturen
• kunnen prikkels uit omgeving opvangen en daar doelmatig op reageren
o vereist gecoördineerde samenwerking van trilharen + structuur die coördinatie
mogelijk maakt
o basis van trilharen in pellicula zijn verbonden door plasmadraden
3.3.2.6 Voortplanting
Ongeslachtelijk: splitsing
• kernen delen in twee + dier ondergaat een dwarse splitsing
• macrokern wordt gesplitst in twee : amitotische deling
• (micronucleus : mitotische deling)
• ontbrekende helften worden daarna opnieuw gevormd
• in gunstige omstandigheden → twee tot vier generaties per 24
uur
Geslachtelijk: conjugatie
• twee individuen met mondgroef tegen elkaar liggen → uitwisseling van kernmateriaal
• na de uitwisseling scheidt pantoffeldiertje zich + uit elk individu worden
vier nieuwe pantoffeldiertjes gevormd
• nieuwe individuen = combinatie van kernmateriaal → grotere kans
voortbestaan
Gedownload door Amélie Descheemaecker ()
Inleiding wordt niet gevraagd op het examen
2 Indeling van het dierenrijk
= zoösystematiek
Taxonomie Leer van de eenheden – hiërarchie of wetenschap van de systematische
categorieën (soort, geslacht…), die met de term taxon aangeduid
worden.
Rijk – stam – klasse – orde – familie – geslacht – soort
Taxon is bv. Rijk: Animalio - dieren
Diagnostiek Leer van het beschrijven van organismen.
Classificatie De rangschikking van de taxa volgens hun verwantschapsgraad op basis
van gemeenschappelijke kenmerken.
Nomenclatuur Leer van het rationeel naam geven van organismen. Geven
wetenschappelijke (Latijnse) namen.
Binominaal: elk organisme wordt benoemd met geslachtsnaam,
hoofdletter (genus) en soortnaam kleine letter (species).
Bv. Canis familiaris L.
2.1 Indeling in rijken
Verschillende systemen door de eeuwen heen.
Twee-rijken systeem Planten en dieren
Drie-rijken systeem Protisten (eencelligen) werden toegevoegd door Haeckel. →
bacteriën en blauwwieren worden hier ondergebracht
Vier-rijken systeem Rijk van de monomeren
Vijf-rijken systeem Whittaker
Baseerde zich op verschillen in voedingswijze bij hogere
eukaryoten:
• dieren: opname voedsel via mond, verwerkt in
spijsverteringstelsel
• planten: voeden zich met fotosynthese
• fungi (schimmels): voeden zich door absorptie van
organisch voedsel uit omgeving
Cladificatie: geeft de afstamming tussen alle levende organismen weer op basis van hun DNA
<> probleem met Linnaeus door tak ontstaan die niet alle verdere afstammelingen groepeert (= parafylitische
groep)
Catalogue of Life is gebaseerd op cladificatie, werkt niet met gekende data van Linnaeus
Gedownload door Amélie Descheemaecker ()
,3 Rijk eencelligen (Protozoa & Chromista)
Algemene kenmerken
• organismen bestaan uit één cel
• meestal heeft elke cel één kern, maar kunnen er ook meer zijn
• twee soorten:
o vrijlevende soorten: zout water, zoet water, bodem
o parasitaire soorten
• eencelligen met chloroplasten: behoren tot planten
• eencelligen door symbiose met andere eukaryoten bepaalde organellen gekregen
hebben → fotosynthetische activiteit doen behoren tot chromista
• chromista behoren ook eencelligen die hun organellen verloren hebben en dus niet aan
fotosynthese kunnen doen
3.2 Relevante stammen binnen de Protozoa en Chromista
Trilhaardiertjes Bezitten trilharen waarmee zij zich
voortbewegen.
Bv. pantoffeldiertje, nierdiertje
Amoeben Beweging d.m.v. cytoplasma uitstulpingen.
Vele soorten met een in- en uitwendig skelet.
Bv. amoebe, horlogeglaasje
Zweephaardieren Beweging d.m.v. een flagel
Bv. trypanosomen
Metamonada Groep van eencelligen met flagellen
(geordend in groepjes van 4) + geen
mitochondriën.
Bv. Giardia duodenalis en Trichomonas
gallinea
Sporendiertjes Parasieten met ingewikkelde levenscyclus
Bv. Malaria-verwekker
Gedownload door Amélie Descheemaecker ()
, Stam: trilhaardiertjes (Ciliophora)
3.3.1 Algemene kenmerken
• celoppervlak= bezet met korte haartjes (trilharen) → rijen schuin tov lengte-as
• meestal vrijlevend in zout en zoet water
• enkele soorten zijn parasieten
3.3.2 Pantoffeldiertje (Paramecium spp.)
• talrijke soorten die leven in water met rottend plantaardig materiaal
• voeden zich met bacteriën die betrokken zijn in afbraak van rottende planten
3.3.2.1 Bouw en voortbeweging
• Schematische weergave; alle delen benoemen!!
• 1 = voorzijde ; 2 = pellicula (membranen) ; 3= radiaal kanaal ; 4=
kloppende vacuole ; 5 = mondgroef ; 6 = grote kern ; 7 = kleine kern ;
8 = celmond ; 9 = celslokdarm ; 10 = radiaal kanaal ; 11 =
voedselvacuole ; 12 = celaars ; 13 = achtereind
• vooreind is het afgeronde einde die wijst in de richting van de
voortbeweging; achtereind = puntig
• Buikzijde is waar de mondgroef naar de mond leidt
• cytoplasma begrensd door pellicula
o bestaat uit verschillende membranen (buitenste =
plasmamembraan)
o trilharen (ciliën) ingeplant in pellicula
▪ staan in rijen die schuin liggen t.o.v. de lengteas +
slaan als armen van een crawl-zwemmer → beweegt
zich draaiend rond zijn as voort
▪ kan slag omkeren en dan kan hij achterwaarts
zwemmen
• twee kernen in cytoplasma tegenover celmond
o grote kern (macrokern): niervormig en regelt de stofwisselingsprocessen
o kleine kern (microkern): bolvormig en actief gedurende geslachtelijke
voortplanting
3.3.2.2 Voeding en vertering
• mondgroef aan buikzijde
• bewegingen grote trilharen uit de mondgroef leiden het voedsel naar de celmond
• voedsel; bacteriën, kleinere eencelligen, wieren, gistcellen en afvaldeeltjes van
rottende planten en dieren
• komt in celslokdarm terecht en wordt een bolletje aan het uiteinde
• rond het bolletje vormt een blaasje dat in cytoplasma opgenomen wordt = voedselvacuole
• voedselvacuoles circuleren in cytoplasma
o verteren voedsel via enzymen (gevormd in cytoplasma)
o eindproducten (aminozuren, glucose, glycerol, vetzuren…) bereiken alle delen
van cytoplasma
o onverteerbare resten verwijderen uit organisme: via openbarsten
plasmamembraan = celaars
Gedownload door Amélie Descheemaecker ()
, 3.3.2.3 Ademhaling
• functie voedingsstoffen: opbouw en stofwisseling van de cel
• zuurstofgas dat nodig is voor ademhalingsprocessen diffundeert water van het
cytoplasma
• koolstofdioxide verlaat de cel doorheen plasmamembraan
3.3.2.4 Uitscheiding
• plasmamembraan, pellicula is doorlatend voor water
• hogere osmotische druk in het cytoplasma kleiner dan in omringend milieu
• dringt voortdurend water in cel
• kloppend vacuolen (2) voorkomen dat organisme barst
= vacuole die af en toe inhoud uitstort door opening in
plasmamembraan
o rond de vacuole ligt krans van fijne kanaaltjes: nemen water op uit
cytoplasma + geven het af aan de centrale vacuole die
water uitstoot naar buiten
• Twee systemen die om de beurt ‘kloppen’:
o systole toestand: vacuole is gecontracteerd (rechts)
o diastole toestand: vacuole is uitgezet (links)
• via stofwisselingsprocessen ontstaan stikstofhoudende afvalstoffen
die oplosbaar zijn → verlaten via plasmamembraan het organisme
3.3.2.5 Zenuwstelsel
• zwemmen achteruit als ze een hindernis raken en veranderen van richting
• verwijderen zich van chemische producten (azijnzuur) + extreme temperaturen
• kunnen prikkels uit omgeving opvangen en daar doelmatig op reageren
o vereist gecoördineerde samenwerking van trilharen + structuur die coördinatie
mogelijk maakt
o basis van trilharen in pellicula zijn verbonden door plasmadraden
3.3.2.6 Voortplanting
Ongeslachtelijk: splitsing
• kernen delen in twee + dier ondergaat een dwarse splitsing
• macrokern wordt gesplitst in twee : amitotische deling
• (micronucleus : mitotische deling)
• ontbrekende helften worden daarna opnieuw gevormd
• in gunstige omstandigheden → twee tot vier generaties per 24
uur
Geslachtelijk: conjugatie
• twee individuen met mondgroef tegen elkaar liggen → uitwisseling van kernmateriaal
• na de uitwisseling scheidt pantoffeldiertje zich + uit elk individu worden
vier nieuwe pantoffeldiertjes gevormd
• nieuwe individuen = combinatie van kernmateriaal → grotere kans
voortbestaan
Gedownload door Amélie Descheemaecker ()
