Mens & Omgeving
Inhoud
Deel 1: Van eigen referentiekader tot risicomaatschappij.............................7
1 Hoe zien we onze omgeving? Selectieve waarneming en
referentiekaders..........................................................................................7
1.1 Wetenschapsfilosoof Karl Popper.......................................................7
1.2 We nemen waar vanuit ons (selectief) referentiekader.....................7
1.2.1 Selectiviteit..................................................................................7
1.3 Sociologie..........................................................................................8
1.3.1 Definitie.......................................................................................8
2 Onzekerheid en de opkomst van de risicomaatschappij..........................9
2.1 Wereld van onzekerheid....................................................................9
2.1.1 Paradoxale onzekerheid...............................................................9
2.1.2 Vijf sociologen.............................................................................9
2.2 De wereld als mondiale risicomaatschappij.....................................11
2.2.1 Van een industriële maatschappij naar een risicomaatschappij 11
2.2.2 Wat is die risicomaatschappij? (Ulrich Beck).............................11
2.2.3 Vier centrale kenmerken van de mondiale risicomaatschappij. 12
2.2.4 Drie fasen bij de overgang naar een risicomaatschappij...........13
Deel 2: De Sustainable Development Goals (SDG) als kader.......................14
1 Duurzame Ontwikkelingsdoelen: ontstaan en belang............................14
1.1 Wat zijn de SDG’S / over welke doelen gaat het?............................14
1.2 Hoe worden ze opgevolgd?..............................................................14
1.3 Het internationale kader..................................................................15
1.3.1 Verenigde Naties (VN)...............................................................15
1.3.2 OESO & EU................................................................................16
1.4 Nationaal beleid: België in beeld.....................................................16
1.5 Federale overheid, gewesten en gemeenschappen.........................16
1.6 Naar de kern: de SDG’s meer in detail (tegen 2030).......................17
1.6.1 Geen armoede...........................................................................17
1.6.2 Geen honger..............................................................................17
1.6.3 Goede gezondheid en welzijn....................................................18
1.6.4 Kwaliteitsonderwijs....................................................................18
1
,Mens & Omgeving
1.6.5 Gendergelijkheid.......................................................................19
1.6.6 Schoon water en sanitair...........................................................19
1.6.7 Betaalbare en duurzame energie..............................................20
1.6.8 Waardig werk en economische groei.........................................20
1.6.9 Industrie, innovatie en infrastructuur........................................21
1.6.10 Ongelijkheid verminderen.......................................................21
1.6.11 Duurzame steden en gemeenschappen..................................22
1.6.12 Verantwoorde cunsumptie en productie..................................23
1.6.13 Klimaatactie............................................................................24
1.5.14 Leven in het water...................................................................24
1.6.15 Leven op het land....................................................................25
1.6.16 Vrede, veiligheid en sterke publieke diensten.........................26
1.6.17 Partnerschap om doelstellingen te bereiken...........................26
1.7 Waar staan we vandaag?.................................................................27
Deel 3: De ecologische uitdagingen.............................................................28
1 De ecologische uitdagingen...................................................................28
1.1 Ecologische risico’s in de directe leefwereld...................................28
1.2 Globale ecologische risico’s: drie uiteenlopende bronnen...............29
1.3 Milieu en klimaat: druk nodig op de politieke agenda.....................29
1.4 Rekening houden met planetaire grenzen.......................................30
1.5.2 Overshoot day: wanneer overschrijden we onze planetaire
grenzen?.............................................................................................31
1.6 Welke oorzaken of mechanismen zijn verantwoordelijk?.................32
1.7 Besluiten ecologische voetafdruk....................................................32
2 Zoeken naar een duurzame en rechtvaardige uitweg...........................33
2.1 Het donutdiagram: economie binnen grenzen van de planeet........33
2.2 Waarom werkt onze huidige economische logica niet duurzaam?. .33
2.3 Nood aan ontkoppeling....................................................................33
2.4 Streven naar een circulaire economie.............................................34
3 Klimaatverandering / klimaatverstoring................................................34
3.1 Het klimaat op aarde.......................................................................34
3.2 Oorzaken van huidige klimaatverandering......................................35
3.2.1 De opwarming van de aarde: hét mondiale ecologische risico. 35
2
,Mens & Omgeving
3.2.2 Wat is klimaatopwarming & waarom is het zo urgent?..............35
3.3 Waargenomen verandering.............................................................35
3.4 Wat brengt de toekomst?.................................................................36
3.5 Ingrediënten voor een ernstig klimaatbeleid......................................37
3.6 Elk beleidsniveau moet ambitieuze verantwoordelijkheid nemen (p.
21-38).......................................................................................................38
3.7 Waarom worden wetenschappers niet gevolgd? Waarom loopt
klimaatbeleid achter?...............................................................................38
3.8 Ontwerpen in de 21ste eeuw...........................................................40
Deel 4: sociale en demografische uitdagingen............................................40
ARMOEDE EN ONGELIJKHEID.....................................................................40
1 Inleiding: Onze bril waardoor we kijken bepaalt mee wat we zien.........41
1.2 Wat is de professionele blik van een sociale wetenschapper?.........41
2 Wat is armoede?....................................................................................41
2.1 Het ontstaan van een ruim aanvaarde definitie..............................41
2.1.1 De vier kenmerken van armoede in de jaren ‘70 & ‘80.............42
2.2 Wat is armoede? Naar een ruim aanvaarde definitie (Vranken en
Geldof)...................................................................................................42
2.2.1 In deze definitie vinden we de vier kenmerken terug:..............43
2.3 De hedendaagse definitie van armoede !!!!!!!!...............................43
3 Waarom blijft armoede bestaan? (7 verklaringsmodellen)....................45
3.1 Het individueel schuldmodel...........................................................45
3.2 Het individueel ongevalmodel.........................................................46
3.3 Het maatschappelijk ongevalmodel.................................................46
3.4 Het maatschappelijk schuldmodel (structurele benadering)...........47
3.5 Institutioneel ongevalmodel (impact van organisaties &
gemeenschappen).................................................................................47
3.6 Het institutioneel schuldmodel (impact van organisaties &
gemeenschappen).................................................................................48
3.7 Naar een synthese: theorie van maatschappelijke kwetsbaarheid..48
4.1.1 Het relatieve armoederisico......................................................49
4.1.2 Methodologie en terminologie: Wat is een mediaaninkomen?. .49
4.1.3 Waar ligt de armoedegrens?......................................................49
4.1.4 één op 8 Belgen leeft onder de EU-armoedegrens....................50
3
, Mens & Omgeving
4.1.5 Niet iedereen is even kwetsbaar...............................................50
4.1.6 Kinderarmoede: een andere manier van meten........................50
4.1.7 Eén op drie kinderen in stad Antwerpen geboren in
kansarmoede......................................................................................50
4.1.8 Armoede en uitsluiting op de woningmarkt...............................51
4.1.9 Sociale huisvesting als alternatief?...........................................51
4.1.10 Voedselbedeling: steeds meer mensen in de wachtrij… (SDG 2)
...........................................................................................................51
4.1.11 Besluit: te hoge armoedecijfers in één van de rijkste landen ter
wereld.................................................................................................51
DEMOGRAFIE.............................................................................................52
5 De demografische transitie....................................................................52
5.1 Vertrekpunt: loop van de bevolking (& woonbehoeften) zijn (deels)
voorspelbaar..........................................................................................52
5.2 Basistrend: de Belgische bevolking blijft verder groeien.................53
5.2.1 Stijgende levensverwachting.....................................................53
5.2.2 Vergroening (meer geboorten)..................................................53
5.2.3 Internationale migratie motor demografische groei..................53
5.2.4 Resultaat: jaarlijkse bevolkingsgroei.........................................54
6 Jaarlijkse bevolkingsgroei......................................................................54
6.1 Gemiddelde leeftijd neemt toe........................................................54
6.2 Toename ouderen in collectieve huishoudens.................................54
6.3 Sterke verschillen tussen de gewesten...........................................54
7 Van aantal inwoners naar aantal huishoudens......................................55
7.1 Evolutie aantal huishoudens Vlaams Gewest: snellere stijging door
gezinsverdunning..................................................................................55
7.2 Aantal huishoudens stijgt................................................................55
7.2.1 Vooral aantal alleenwonende en oudste ouderen stijgt.............56
8 Individualisering & onzekere vrijheid.....................................................56
8.1 De eigen biografie schrijven............................................................56
8.2 Het ene individualiseringsrisico is het andere niet..........................57
8.3 Individualisering tussen hype en realiteit: vier kanttekeningen...57
8.4 Geen vrijheid zonder onzekerheid...................................................58
4
Inhoud
Deel 1: Van eigen referentiekader tot risicomaatschappij.............................7
1 Hoe zien we onze omgeving? Selectieve waarneming en
referentiekaders..........................................................................................7
1.1 Wetenschapsfilosoof Karl Popper.......................................................7
1.2 We nemen waar vanuit ons (selectief) referentiekader.....................7
1.2.1 Selectiviteit..................................................................................7
1.3 Sociologie..........................................................................................8
1.3.1 Definitie.......................................................................................8
2 Onzekerheid en de opkomst van de risicomaatschappij..........................9
2.1 Wereld van onzekerheid....................................................................9
2.1.1 Paradoxale onzekerheid...............................................................9
2.1.2 Vijf sociologen.............................................................................9
2.2 De wereld als mondiale risicomaatschappij.....................................11
2.2.1 Van een industriële maatschappij naar een risicomaatschappij 11
2.2.2 Wat is die risicomaatschappij? (Ulrich Beck).............................11
2.2.3 Vier centrale kenmerken van de mondiale risicomaatschappij. 12
2.2.4 Drie fasen bij de overgang naar een risicomaatschappij...........13
Deel 2: De Sustainable Development Goals (SDG) als kader.......................14
1 Duurzame Ontwikkelingsdoelen: ontstaan en belang............................14
1.1 Wat zijn de SDG’S / over welke doelen gaat het?............................14
1.2 Hoe worden ze opgevolgd?..............................................................14
1.3 Het internationale kader..................................................................15
1.3.1 Verenigde Naties (VN)...............................................................15
1.3.2 OESO & EU................................................................................16
1.4 Nationaal beleid: België in beeld.....................................................16
1.5 Federale overheid, gewesten en gemeenschappen.........................16
1.6 Naar de kern: de SDG’s meer in detail (tegen 2030).......................17
1.6.1 Geen armoede...........................................................................17
1.6.2 Geen honger..............................................................................17
1.6.3 Goede gezondheid en welzijn....................................................18
1.6.4 Kwaliteitsonderwijs....................................................................18
1
,Mens & Omgeving
1.6.5 Gendergelijkheid.......................................................................19
1.6.6 Schoon water en sanitair...........................................................19
1.6.7 Betaalbare en duurzame energie..............................................20
1.6.8 Waardig werk en economische groei.........................................20
1.6.9 Industrie, innovatie en infrastructuur........................................21
1.6.10 Ongelijkheid verminderen.......................................................21
1.6.11 Duurzame steden en gemeenschappen..................................22
1.6.12 Verantwoorde cunsumptie en productie..................................23
1.6.13 Klimaatactie............................................................................24
1.5.14 Leven in het water...................................................................24
1.6.15 Leven op het land....................................................................25
1.6.16 Vrede, veiligheid en sterke publieke diensten.........................26
1.6.17 Partnerschap om doelstellingen te bereiken...........................26
1.7 Waar staan we vandaag?.................................................................27
Deel 3: De ecologische uitdagingen.............................................................28
1 De ecologische uitdagingen...................................................................28
1.1 Ecologische risico’s in de directe leefwereld...................................28
1.2 Globale ecologische risico’s: drie uiteenlopende bronnen...............29
1.3 Milieu en klimaat: druk nodig op de politieke agenda.....................29
1.4 Rekening houden met planetaire grenzen.......................................30
1.5.2 Overshoot day: wanneer overschrijden we onze planetaire
grenzen?.............................................................................................31
1.6 Welke oorzaken of mechanismen zijn verantwoordelijk?.................32
1.7 Besluiten ecologische voetafdruk....................................................32
2 Zoeken naar een duurzame en rechtvaardige uitweg...........................33
2.1 Het donutdiagram: economie binnen grenzen van de planeet........33
2.2 Waarom werkt onze huidige economische logica niet duurzaam?. .33
2.3 Nood aan ontkoppeling....................................................................33
2.4 Streven naar een circulaire economie.............................................34
3 Klimaatverandering / klimaatverstoring................................................34
3.1 Het klimaat op aarde.......................................................................34
3.2 Oorzaken van huidige klimaatverandering......................................35
3.2.1 De opwarming van de aarde: hét mondiale ecologische risico. 35
2
,Mens & Omgeving
3.2.2 Wat is klimaatopwarming & waarom is het zo urgent?..............35
3.3 Waargenomen verandering.............................................................35
3.4 Wat brengt de toekomst?.................................................................36
3.5 Ingrediënten voor een ernstig klimaatbeleid......................................37
3.6 Elk beleidsniveau moet ambitieuze verantwoordelijkheid nemen (p.
21-38).......................................................................................................38
3.7 Waarom worden wetenschappers niet gevolgd? Waarom loopt
klimaatbeleid achter?...............................................................................38
3.8 Ontwerpen in de 21ste eeuw...........................................................40
Deel 4: sociale en demografische uitdagingen............................................40
ARMOEDE EN ONGELIJKHEID.....................................................................40
1 Inleiding: Onze bril waardoor we kijken bepaalt mee wat we zien.........41
1.2 Wat is de professionele blik van een sociale wetenschapper?.........41
2 Wat is armoede?....................................................................................41
2.1 Het ontstaan van een ruim aanvaarde definitie..............................41
2.1.1 De vier kenmerken van armoede in de jaren ‘70 & ‘80.............42
2.2 Wat is armoede? Naar een ruim aanvaarde definitie (Vranken en
Geldof)...................................................................................................42
2.2.1 In deze definitie vinden we de vier kenmerken terug:..............43
2.3 De hedendaagse definitie van armoede !!!!!!!!...............................43
3 Waarom blijft armoede bestaan? (7 verklaringsmodellen)....................45
3.1 Het individueel schuldmodel...........................................................45
3.2 Het individueel ongevalmodel.........................................................46
3.3 Het maatschappelijk ongevalmodel.................................................46
3.4 Het maatschappelijk schuldmodel (structurele benadering)...........47
3.5 Institutioneel ongevalmodel (impact van organisaties &
gemeenschappen).................................................................................47
3.6 Het institutioneel schuldmodel (impact van organisaties &
gemeenschappen).................................................................................48
3.7 Naar een synthese: theorie van maatschappelijke kwetsbaarheid..48
4.1.1 Het relatieve armoederisico......................................................49
4.1.2 Methodologie en terminologie: Wat is een mediaaninkomen?. .49
4.1.3 Waar ligt de armoedegrens?......................................................49
4.1.4 één op 8 Belgen leeft onder de EU-armoedegrens....................50
3
, Mens & Omgeving
4.1.5 Niet iedereen is even kwetsbaar...............................................50
4.1.6 Kinderarmoede: een andere manier van meten........................50
4.1.7 Eén op drie kinderen in stad Antwerpen geboren in
kansarmoede......................................................................................50
4.1.8 Armoede en uitsluiting op de woningmarkt...............................51
4.1.9 Sociale huisvesting als alternatief?...........................................51
4.1.10 Voedselbedeling: steeds meer mensen in de wachtrij… (SDG 2)
...........................................................................................................51
4.1.11 Besluit: te hoge armoedecijfers in één van de rijkste landen ter
wereld.................................................................................................51
DEMOGRAFIE.............................................................................................52
5 De demografische transitie....................................................................52
5.1 Vertrekpunt: loop van de bevolking (& woonbehoeften) zijn (deels)
voorspelbaar..........................................................................................52
5.2 Basistrend: de Belgische bevolking blijft verder groeien.................53
5.2.1 Stijgende levensverwachting.....................................................53
5.2.2 Vergroening (meer geboorten)..................................................53
5.2.3 Internationale migratie motor demografische groei..................53
5.2.4 Resultaat: jaarlijkse bevolkingsgroei.........................................54
6 Jaarlijkse bevolkingsgroei......................................................................54
6.1 Gemiddelde leeftijd neemt toe........................................................54
6.2 Toename ouderen in collectieve huishoudens.................................54
6.3 Sterke verschillen tussen de gewesten...........................................54
7 Van aantal inwoners naar aantal huishoudens......................................55
7.1 Evolutie aantal huishoudens Vlaams Gewest: snellere stijging door
gezinsverdunning..................................................................................55
7.2 Aantal huishoudens stijgt................................................................55
7.2.1 Vooral aantal alleenwonende en oudste ouderen stijgt.............56
8 Individualisering & onzekere vrijheid.....................................................56
8.1 De eigen biografie schrijven............................................................56
8.2 Het ene individualiseringsrisico is het andere niet..........................57
8.3 Individualisering tussen hype en realiteit: vier kanttekeningen...57
8.4 Geen vrijheid zonder onzekerheid...................................................58
4
