INSOLVENTIERECHT
INLEIDING
Oorspronkelijk: “voorrechten en hypotheken”
Boek II, Titel XVIII B.W.
= hypotheekwet
= 4 quasi autonome instituten:
- Het gehouden zijn tot schuld, verhouding tussen schuldenaar en schuldeiser
- Voorrechten (wettelijke preferenties)
- Onroerende publiciteit
- Hypotheekrecht
- Overdracht zakelijke rechten
- Vereffeningsbewind of de vereffening van het vermogen
Zekerheidsrechten
Verruiming van voorrechten en hypotheken naar zekerheidsrechten
Definitie: een attribuut (krachtens de wet of krachtens een overeenkomst) van een schuldvordering, dat ertoe strekt
de positie van de schuldeiser bij samenloop te versterken.
Bij vereffening van het vermogen spelen niet alleen voorrechten en hypotheken een rol maar ook tal van andere
zekerheidsrechten die elders in de wet zijn geregeld of die ontstaan zijn uit de vindingrijkheid van de partijen.
- Persoonlijke zekerheidsrechten
- Zakelijke zekerheidsrechten
Insolventierecht
Het insolventierecht omvat het geheel van rechtsregels die de positie beheersen van de debiteur (schuldenaar) in
financiële moeilijkheden. (in+solvere)
I. VERMOGEN
HOOFDSTUK 1: HET VERMOGENSBEGRIP
DEFINITIE
Art. 3.35 en 3.36 Nieuw Burgerlijk Wetboek het vermogensrecht (boek III)
= Het vermogen van een persoon is de juridische algemeenheid die het geheel van de bestaande en toekomstige
goederen en verbintenissen omvat.
Elke natuurlijke persoon of rechtspersoon heeft een vermogen en, behoudens indien de wet anders bepaalt, slechts
één enkel vermogen”
Iedereen wordt geacht een vermogen te hebben. Het vermogen is het onderpand van alle schuldeisers. Schuldeisers
gaan de schuldenaar aanvallen door middel van juridische middelen.
VERMOGENSBEGRIP IN DIVERSE VORMEN
= geldige regels van het vermogensrecht
1. Zakenrecht: de totaliteit, eigendom of boedel van materiële goederen
2. Schuldvordering c.q. verbintenissen: gemeenschappelijk onderpand voor de schuldeisers die er verhaal op
kunnen nemen vermogen: goederen die al bestaan en toekomstige goederen
3. Vereffenen: activa – passiva
4. Juridische algemeenheid
,KLASSIEKE OPVATTING OMTRENT ‘HET VERMOGEN’ (4 REGELS)
1. Alle rechtssubjecten hebben een vermogen
• Ook al lijkt de persoon niks te bezitten, iedereen heeft een vermogen
• Onafhankelijk van de concrete inhoud ervan
2. Een rechtssubject heeft slechts 1 vermogen
• Eenheid of ondeelbaarheid van het vermogen
• Alle goederen en rechten samen vormen één vermogen
• In gevolg dienen alle goederen tot gemeenschappelijk onderpand van de schuldeisers
3. Apart vermogen vereist apart subject (persoon)
• Vermogensafscheiding moet gebeuren door oprichting van een rechtspersoon
• Als gevolg wordt de rechtspersoon de eigenaar van het vermogen
• Geen rechten in re, enkel obligatoire rechten
• Geheel van activa en passiva
4. Alleen rechtssubjecten hebben een vermogen
• Geen vermogens andere dan die van personen
RECENTE LITERATUUR OMTRENT ‘HET VERMOGEN’
= vermogen staat centraal i.p.v. subject (soepeler)
HOOFDSTUK 2: DE JURIDISCHE FUNCTIE VAN HET VERMOGEN
PRINCIPE
Art. 3.35 & 3.36 NBW
Tenzij de wet of het contract anders bepaalt, kan een schuldeiser zijn vordering op alle goederen van zijn
schuldenaar verhalen.
Ondeelbaarheid van het vermogen
Ingeval van samenloop van de schuldeisers wordt de opbrengst ervan onder hen naar evenredigheid van hun
vordering verdeeld, tenzij er tussen de schuldeisers wettige redenen van voorrang bestaan.
Het gemeenschappelijk onderpand voor alle SE
BEPERKINGEN
Onder het begrip ‘vermogen’ wordt verstaan: het geheel van goederen en rechten, in geld waardeerbaar dat aan
een bepaald rechtssubject toebehoort. Nochtans is niet het geheel van het geld in waardeerbare activa aan het
verhaalsrecht blootgesteld. Bepaalde goederen zijn niet of slechts gedeeltelijk voor executie vatbaar.
= Onbeslagbaarheid
Niet alle goederen van een schuldenaar mogen worden aangesproken door schuldeisers. De wet beschermt
bepaalde zaken omdat ze onmisbaar zijn voor het menswaardig bestaan van de schuldenaar en zijn gezin.
Vb. ziekteuitkering voor een gehandicapte kind, meubelen, kledij, voorwerpe voor beroepsuitoefening, ..
,HOOFDSTUK 3: HET VERHAALSRECHT VAN DE SCHULDEISERS
PRINCIPE
Schuldeisers (SE) kunnen verhaal nemen op het vermogen van hun debiteur (SA). = gemeenschappelijk onderpand
• Een SE heeft geen zakelijk recht op dit vermogen
• SE beschikt niet over een volgrecht
• SE heeft een stil pandrecht
HET VERHAALSRECHT KAN VERSCHILLENDE VORMEN AANNEMEN
Uitvoerend beslag
• Een dwangmaatregel waarbij een SE de goederen van zijn SA laat verkopen door een GDW, zodat met de
opbrengst de schuld kan worden betaald.
• De SE dient hiervoor te beschikken over een “uitvoerende titel” voor een vaststaande en zekere
schuldvordering
• Bewarend beslag is mogelijk indien de SE niet beschikt over een dergelijke titel (onder bepaalde
omstandigheden)
Faillissement
• Collectief beslag van een onderneming ten behoeve van alle SE gezamenlijk
• Enkel bij ondernemers wanneer schulden niet meer betaald kunnen worden
• Curator wordt aangesteld die onder het toezicht van de rechter-commissaris zal overgaan tot de vereffening
van het vermogen van de gefailleerde en de betaling van de SE
Pandverzilvering
• Bij pand wordt bepaald vermogensbestanddeel bij voorbaat bestemd om te dienen tot het ( preferentieel)
verhaalsrecht van de pandhouder
• Als er een waarborg is bij de bank, eist de bank een zakelijke zekerheid
• Vroeger moest de pand worden afgegeven
• Nu is er een digitaal pandregister waardoor men kan bekijken wie welke pand bezit (ook banken kunnen
hierin kijken)
• Parate executie: bij pandrecht houdt in dat de pandhouder, zodra de pandgever in verzuim is met de
betaling van de schuld, de verpande zaak mag verkopen zonder tussenkomst van de rechter. De pandhouder
mag de opbrengst aanwenden ter voldoening van zijn vordering en moet een eventueel overschot aan de
pandgever afdragen. Hoofdregel is dat de verkoop openbaar plaatsvindt, maar een onderhandse verkoop is
mogelijk wanneer de rechter daarvoor toestemming geeft of wanneer partijen dit vooraf uitdrukkelijk zijn
overeengekomen.
Overdracht van schuldvordering als zekerheid
• Vertoont gelijkenis met een derdenbeslag
• Geen uitvoerbare titel nodig
Rechtstreekse vordering
• Uitvoeringsbehandeling
• SE gaat over tot de uitwinning op de schuldvordering die zich in het vermogen van de onmiddellijke SA
bevindt
, HOOFDSTUK 4: HET VERMOGEN ALS VERHAALSOBJECT
PRINCIPE
Het vermogen van de debiteur (SA) is onderpand voor de schuldeisers (SE). Het onderpand heeft geen betrekking op
het vermogen zoals dit bestaat op het ogenblik van het ontstaan van de schuldvordering (SV), maar wel zoals dit is
samengesteld op het moment waarop de schuldeiser zijn verhaalsrecht uitoefent.
Het vermogen van de debiteur (SA) dient als onderpand voor de schuldeisers (SE). Op het moment dat het verhaalsrecht
wordt uitgeoefend, is er sprake van een stilzwijgend pandrecht.
- Op het moment dat men verhaalsrecht uitoefent
- Enkel stilzwijgend pandrecht
Kenmerken van het vermogen als verhaalsobject:
• Onbeperkte zakelijke subrogatie/fluctuaties
• Geen volgrecht dus de SE moeten de fluctuaties van het vermogen van hun debiteur ondergaan
• Preventieve maatregelen mogelijk zoals bewarend beslag
Bewarend beslag op een bepaald vermogensobject heeft de beschikkingsonbevoegdheid van de debiteur met
betrekking tot dit goed tot gevolg. Iedere beschikkingshandeling verricht in weerwil van dit beslag is niet
tegenwerpelijk aan de beslagleggende SE.
De SA is eigenaar van zijn vermogen en kan daarmee doen wat hij of zij wil.
Daaruit volgt dat de SA zijn vermogen kan verkopen aan een derde (er geldt geen volgrecht). Omdat er echter een gevaar
bestaat dat de SA goederen “wegmaakt”, kunnen schuldeisers vooraf bescherming zoeken. De SE kan dergelijke
problemen voorzien en passende maatregelen nemen.
Conclusie:
Gewone schuldeisers hebben slechts een stilzwijgend pandrecht op het vermogen van de schuldenaar. Dit pandrecht
schuift mee met het vermogen (subrogatie), maar bestaat zonder volgrecht. Schuldeisers kunnen zich wél beschermen
door bewarend beslag te leggen; de SE kan dus, zonder medeweten van de SA, beslag leggen op het vermogen.
ONVERDEELDHEID EN GEMEENSCHAP
Dat goederen onverdeeld zijn, heeft nog niet tot gevolg dat zij aan het verhaalsrecht van de schuldeisers van een der
deelgenoten worden onttrokken. Een schuldeiser kan aldus beslag leggen op het onverdeeld aandeel van zijn
debiteur. (Beslag tot zekerheid)
Enkel de uitwinning kan geen voortgang vinden tot na de scheiding en deling.
- Geen uitwinning mogelijk
- Wel beslag (tot zekerheid) mogelijk
Art. 3.75 NBW: geldt voor iedere onverdeeldheid
“Elke mede-eigenaar kan te allen tijde de verdeling van de goederen in toevallige mede-eigendom eisen…
De mede-eigenaars mogen echter overeenkomen de verdeling uit te stellen voor een duurtijd die vijf jaar niet mag te
boven gaan. Dergelijk contract mag hernieuwd worden. Het is tegenwerpelijk aan derden, na overschrijving ervan in
de registers van het bevoegde kantoor van de Algemene Administratie van de Patrimoniumdocumentatie voor zover
onroerende goederen betrokken zijn. “
INLEIDING
Oorspronkelijk: “voorrechten en hypotheken”
Boek II, Titel XVIII B.W.
= hypotheekwet
= 4 quasi autonome instituten:
- Het gehouden zijn tot schuld, verhouding tussen schuldenaar en schuldeiser
- Voorrechten (wettelijke preferenties)
- Onroerende publiciteit
- Hypotheekrecht
- Overdracht zakelijke rechten
- Vereffeningsbewind of de vereffening van het vermogen
Zekerheidsrechten
Verruiming van voorrechten en hypotheken naar zekerheidsrechten
Definitie: een attribuut (krachtens de wet of krachtens een overeenkomst) van een schuldvordering, dat ertoe strekt
de positie van de schuldeiser bij samenloop te versterken.
Bij vereffening van het vermogen spelen niet alleen voorrechten en hypotheken een rol maar ook tal van andere
zekerheidsrechten die elders in de wet zijn geregeld of die ontstaan zijn uit de vindingrijkheid van de partijen.
- Persoonlijke zekerheidsrechten
- Zakelijke zekerheidsrechten
Insolventierecht
Het insolventierecht omvat het geheel van rechtsregels die de positie beheersen van de debiteur (schuldenaar) in
financiële moeilijkheden. (in+solvere)
I. VERMOGEN
HOOFDSTUK 1: HET VERMOGENSBEGRIP
DEFINITIE
Art. 3.35 en 3.36 Nieuw Burgerlijk Wetboek het vermogensrecht (boek III)
= Het vermogen van een persoon is de juridische algemeenheid die het geheel van de bestaande en toekomstige
goederen en verbintenissen omvat.
Elke natuurlijke persoon of rechtspersoon heeft een vermogen en, behoudens indien de wet anders bepaalt, slechts
één enkel vermogen”
Iedereen wordt geacht een vermogen te hebben. Het vermogen is het onderpand van alle schuldeisers. Schuldeisers
gaan de schuldenaar aanvallen door middel van juridische middelen.
VERMOGENSBEGRIP IN DIVERSE VORMEN
= geldige regels van het vermogensrecht
1. Zakenrecht: de totaliteit, eigendom of boedel van materiële goederen
2. Schuldvordering c.q. verbintenissen: gemeenschappelijk onderpand voor de schuldeisers die er verhaal op
kunnen nemen vermogen: goederen die al bestaan en toekomstige goederen
3. Vereffenen: activa – passiva
4. Juridische algemeenheid
,KLASSIEKE OPVATTING OMTRENT ‘HET VERMOGEN’ (4 REGELS)
1. Alle rechtssubjecten hebben een vermogen
• Ook al lijkt de persoon niks te bezitten, iedereen heeft een vermogen
• Onafhankelijk van de concrete inhoud ervan
2. Een rechtssubject heeft slechts 1 vermogen
• Eenheid of ondeelbaarheid van het vermogen
• Alle goederen en rechten samen vormen één vermogen
• In gevolg dienen alle goederen tot gemeenschappelijk onderpand van de schuldeisers
3. Apart vermogen vereist apart subject (persoon)
• Vermogensafscheiding moet gebeuren door oprichting van een rechtspersoon
• Als gevolg wordt de rechtspersoon de eigenaar van het vermogen
• Geen rechten in re, enkel obligatoire rechten
• Geheel van activa en passiva
4. Alleen rechtssubjecten hebben een vermogen
• Geen vermogens andere dan die van personen
RECENTE LITERATUUR OMTRENT ‘HET VERMOGEN’
= vermogen staat centraal i.p.v. subject (soepeler)
HOOFDSTUK 2: DE JURIDISCHE FUNCTIE VAN HET VERMOGEN
PRINCIPE
Art. 3.35 & 3.36 NBW
Tenzij de wet of het contract anders bepaalt, kan een schuldeiser zijn vordering op alle goederen van zijn
schuldenaar verhalen.
Ondeelbaarheid van het vermogen
Ingeval van samenloop van de schuldeisers wordt de opbrengst ervan onder hen naar evenredigheid van hun
vordering verdeeld, tenzij er tussen de schuldeisers wettige redenen van voorrang bestaan.
Het gemeenschappelijk onderpand voor alle SE
BEPERKINGEN
Onder het begrip ‘vermogen’ wordt verstaan: het geheel van goederen en rechten, in geld waardeerbaar dat aan
een bepaald rechtssubject toebehoort. Nochtans is niet het geheel van het geld in waardeerbare activa aan het
verhaalsrecht blootgesteld. Bepaalde goederen zijn niet of slechts gedeeltelijk voor executie vatbaar.
= Onbeslagbaarheid
Niet alle goederen van een schuldenaar mogen worden aangesproken door schuldeisers. De wet beschermt
bepaalde zaken omdat ze onmisbaar zijn voor het menswaardig bestaan van de schuldenaar en zijn gezin.
Vb. ziekteuitkering voor een gehandicapte kind, meubelen, kledij, voorwerpe voor beroepsuitoefening, ..
,HOOFDSTUK 3: HET VERHAALSRECHT VAN DE SCHULDEISERS
PRINCIPE
Schuldeisers (SE) kunnen verhaal nemen op het vermogen van hun debiteur (SA). = gemeenschappelijk onderpand
• Een SE heeft geen zakelijk recht op dit vermogen
• SE beschikt niet over een volgrecht
• SE heeft een stil pandrecht
HET VERHAALSRECHT KAN VERSCHILLENDE VORMEN AANNEMEN
Uitvoerend beslag
• Een dwangmaatregel waarbij een SE de goederen van zijn SA laat verkopen door een GDW, zodat met de
opbrengst de schuld kan worden betaald.
• De SE dient hiervoor te beschikken over een “uitvoerende titel” voor een vaststaande en zekere
schuldvordering
• Bewarend beslag is mogelijk indien de SE niet beschikt over een dergelijke titel (onder bepaalde
omstandigheden)
Faillissement
• Collectief beslag van een onderneming ten behoeve van alle SE gezamenlijk
• Enkel bij ondernemers wanneer schulden niet meer betaald kunnen worden
• Curator wordt aangesteld die onder het toezicht van de rechter-commissaris zal overgaan tot de vereffening
van het vermogen van de gefailleerde en de betaling van de SE
Pandverzilvering
• Bij pand wordt bepaald vermogensbestanddeel bij voorbaat bestemd om te dienen tot het ( preferentieel)
verhaalsrecht van de pandhouder
• Als er een waarborg is bij de bank, eist de bank een zakelijke zekerheid
• Vroeger moest de pand worden afgegeven
• Nu is er een digitaal pandregister waardoor men kan bekijken wie welke pand bezit (ook banken kunnen
hierin kijken)
• Parate executie: bij pandrecht houdt in dat de pandhouder, zodra de pandgever in verzuim is met de
betaling van de schuld, de verpande zaak mag verkopen zonder tussenkomst van de rechter. De pandhouder
mag de opbrengst aanwenden ter voldoening van zijn vordering en moet een eventueel overschot aan de
pandgever afdragen. Hoofdregel is dat de verkoop openbaar plaatsvindt, maar een onderhandse verkoop is
mogelijk wanneer de rechter daarvoor toestemming geeft of wanneer partijen dit vooraf uitdrukkelijk zijn
overeengekomen.
Overdracht van schuldvordering als zekerheid
• Vertoont gelijkenis met een derdenbeslag
• Geen uitvoerbare titel nodig
Rechtstreekse vordering
• Uitvoeringsbehandeling
• SE gaat over tot de uitwinning op de schuldvordering die zich in het vermogen van de onmiddellijke SA
bevindt
, HOOFDSTUK 4: HET VERMOGEN ALS VERHAALSOBJECT
PRINCIPE
Het vermogen van de debiteur (SA) is onderpand voor de schuldeisers (SE). Het onderpand heeft geen betrekking op
het vermogen zoals dit bestaat op het ogenblik van het ontstaan van de schuldvordering (SV), maar wel zoals dit is
samengesteld op het moment waarop de schuldeiser zijn verhaalsrecht uitoefent.
Het vermogen van de debiteur (SA) dient als onderpand voor de schuldeisers (SE). Op het moment dat het verhaalsrecht
wordt uitgeoefend, is er sprake van een stilzwijgend pandrecht.
- Op het moment dat men verhaalsrecht uitoefent
- Enkel stilzwijgend pandrecht
Kenmerken van het vermogen als verhaalsobject:
• Onbeperkte zakelijke subrogatie/fluctuaties
• Geen volgrecht dus de SE moeten de fluctuaties van het vermogen van hun debiteur ondergaan
• Preventieve maatregelen mogelijk zoals bewarend beslag
Bewarend beslag op een bepaald vermogensobject heeft de beschikkingsonbevoegdheid van de debiteur met
betrekking tot dit goed tot gevolg. Iedere beschikkingshandeling verricht in weerwil van dit beslag is niet
tegenwerpelijk aan de beslagleggende SE.
De SA is eigenaar van zijn vermogen en kan daarmee doen wat hij of zij wil.
Daaruit volgt dat de SA zijn vermogen kan verkopen aan een derde (er geldt geen volgrecht). Omdat er echter een gevaar
bestaat dat de SA goederen “wegmaakt”, kunnen schuldeisers vooraf bescherming zoeken. De SE kan dergelijke
problemen voorzien en passende maatregelen nemen.
Conclusie:
Gewone schuldeisers hebben slechts een stilzwijgend pandrecht op het vermogen van de schuldenaar. Dit pandrecht
schuift mee met het vermogen (subrogatie), maar bestaat zonder volgrecht. Schuldeisers kunnen zich wél beschermen
door bewarend beslag te leggen; de SE kan dus, zonder medeweten van de SA, beslag leggen op het vermogen.
ONVERDEELDHEID EN GEMEENSCHAP
Dat goederen onverdeeld zijn, heeft nog niet tot gevolg dat zij aan het verhaalsrecht van de schuldeisers van een der
deelgenoten worden onttrokken. Een schuldeiser kan aldus beslag leggen op het onverdeeld aandeel van zijn
debiteur. (Beslag tot zekerheid)
Enkel de uitwinning kan geen voortgang vinden tot na de scheiding en deling.
- Geen uitwinning mogelijk
- Wel beslag (tot zekerheid) mogelijk
Art. 3.75 NBW: geldt voor iedere onverdeeldheid
“Elke mede-eigenaar kan te allen tijde de verdeling van de goederen in toevallige mede-eigendom eisen…
De mede-eigenaars mogen echter overeenkomen de verdeling uit te stellen voor een duurtijd die vijf jaar niet mag te
boven gaan. Dergelijk contract mag hernieuwd worden. Het is tegenwerpelijk aan derden, na overschrijving ervan in
de registers van het bevoegde kantoor van de Algemene Administratie van de Patrimoniumdocumentatie voor zover
onroerende goederen betrokken zijn. “
