Samenvatting: Mondzorg bij bijzondere doelgroepen (deel MKA)

Hoofdstuk 5: Mond-, kaak- en aangezichtschirurgie
1) Dento-alveolaire traumatologie
1.1 Inleiding
EHBTO = Eerste Hulp Bij TandOngevallen
IADT = International Association of Dental Traumatology
Dental trauma guide = online gids waarbij je via verschillende vragen over je patient bij het juiste
soort trauma komt
 KENMERK: - geeft advies i.v.m. eerste hulp, opvolging en prognose

1.2 Gebitstrauma: stappenplan
1. Anamnese
 VRAGEN: - oorzaak (hoe is het trauma gebeurd)
- tijdstip
- bij avulsie: ~ waar/wanneer zijn de tanden gevonden?
~ waren de tanden verontreinigd?
⤷ indien ja: hoe + met wat
~ hoe zijn de tanden bewaard?
~ zijn de tanden voor reimplantatie afgespoeld
⤷ indien ja: hoe + met wat
~ hoe lang was de tand uit de mond + hoe is die in die periode bewaard?
- patiënt bewusteloos geweest?
2. Extra-oraal onderzoek (EOO)
 WAT: - bloedingen/hematomen
- weke delen letsels

3. Intra-oraal onderzoek (IOO)
 WAT: - koudetest (vitaliteit) + percussietest + mobiliteittest
- kleur evalueren
- occlusie + articulatie evalueren
- mandibulaire bewegingsbeperking/afwijkende mondopening
- initiële RX maken (om te kunnen vergelijken tijdens opvolging)

1.3. Gebitstrauma: classificatie
1. Concussie
 WAT: - = tand heeft grootste kracht v/d val opgevangen zonder uitwendige & inwendige tekenen
 KENMERKEN: - tand gevoelig bij palpatie/percussie
- niet verplaatst
- geen verhoogde mobiliteit
- RX: geen abnormaliteiten
 BEHANDELING: - geen behandeling nodig
- vitaliteit opvolgen ged. minimum 1 jaar
 OPVOLGING: - na 4w, 6-8w & 1j  klinische + radiografische controle
 VB:




2. Subluxatie

,  KENMERKEN: - tand is gevoelig bij palpatie/percussie
- niet verplaatst
- verhoogde mobiliteit (beweeglijk)
- mogelijks bloeding uit gingivale sulcus
- vitaliteitstesten kunnen in begin negatief zijn
 opvolgen, niet direct endodontisch behandelen
⤷ REDEN: regeneratiecapaciteit v/d pulpa kan zich herstellen
- RX: vaak geen abnormaliteiten
 BEHANDELING: - geen behandeling nodig
- evt. flexibele spalk ged. 2w voor comfort
- vitaliteit opvolgen ged. minimum 1 jaar
 INSTRUCTIES: - geen harde dingen bijten
- zacht poetsen op getroffen element
 OPVOLGING: - na 2w: verwijderen spalk + RX
- na 4w, 6-8w, 6m & 1j  klinische + radiografische controle
 VB:




3. Extrusie
 KENMERKEN: - tand is uitgezakt, ziet er ‘langer’ uit
- verhoogde mobiliteit
- vitaliteitstesten meestal negatief
- RX: verbreding parodontale ruimte apicaal (thv worteltop)
 BEHANDELING: - repositioneren v/d tand
⤷ HOE: incisale druk naar axiaal toe & begeleiden met andere vinger en terug
in de alveole
- 2w: stabilisatie door flexibele spalk
- endo als pulpanecrose verwacht wordt (testen adhv koudetest (-))
-> als vitaliteit uitblijft ged. langere tijd
 OPVOLGING: - na 2w: verwijderen splint + RX
- na 4w, 6-8w, 6m & 1j  klinische + radiografische controle
- na 5j  klinische + radiografische controle
 VB:




4. Intrusie
 KENMERKEN: - axiale verplaatsing v/d tand in de alveole (= verticaal ingeslagen tand)

, - niet mobiel
- metallische percussie (doffe klank)
- vitaliteitstesten meestal negatief (apex doorheen lamina dura)
- RX: ~ parodontale ruimte kan gedeeltelijk of totaal verdwenen zijn
~ cement-glazuurgrens bevindt zich meer apicaal dan buurelementen
-> naar apicaal opgeschoven
 BEHANDELING: • Tanden zonder volledige apicale wortelvorming (OPEN APEX)
- intrusie < 7mm: afwachtende houding (zelf-eruptie)
 geen eruptie binnen paar weken: begin orthodontische repositionering
- intrusie > 7mm: chirurgische of orthodontische repositionering
• Tanden met volledige apicale wortelvorming (GESLOTEN APEX)
- intrusie < 3mm: afwachtende houding (zelf-eruptie)
 geen beweging binnen eerste 2-4 weken: begin orthodontische
repositionering alvorens ankylose begint
- intrusie 3-7mm: begin chirurgische of orthodontische repositionering
- intrusie > 7mm: chirurgische repositionering
- endo met CaOH is aangewezen 2-3 weken NA repositionering
- na repositionering: stabilisatie met flexibele spalk ged. 4 weken
 HOE METEN: - als centrale snijtand klassiek 10-10,5 mm is & nog 1-2mm in mond zichbaar
 uitrekenen hoeveel intrusie plaatsvond
 OPVOLGING: - na 2w: klinische + radiografische controle
- na 4w: verwijderen spalk + RX
- na 6-8w, 6m & 1j  klinische + radiografische controle
- tot 5j  jaarlijkse klinische + radiografische controle
 VB:
Behandeling definitieve tand
-> onderscheidt tussen open & gesloten apex




Bij melktanden
-> door de kromming v/d wortel v melksnijtand
doet een intrusie vaak de melksnijtand glijden
langs de def. tand
-> als apex naar palataal verplaatst werd, dan is
er meer kans op schade v/d def. tand afh. v/d
leeftijd v/h kind




5. Laterale luxatie
 KENMERKEN: - tand is verplaatst naar palataal (P) of vestibulair (V)
- niet mobiel

, - metallische percussie
- vitaliteitstesten meestal negatief
- RX: ~ verbreding parodontale ruimte
⤷ best te zien in excentrische of occlusale projecties
~ fractuur van processus alveolaris
⤷ WANNEER: als buccale botplaat gebroken is door laterale luxatie naar P
⤷ enkel in 3D RX te zien (botbreuk enkel zichtbaar in 3D RX)
 BEHANDELING: - repositioneren v/d tand
⤷ HOE: lichte tegendruk met vingers of extractietang (tang niet rechtstreeks
op element plaatsen, maar gaasje ertussen -> anders schade aan
glazuur -> whitespot laesies buccaal) & deblokkeren v huidige positie
- 4w: stabilisatie door flexibele spalk (botfractuur!)
- opvolgen pulpale conditie  soms endo nodig om resorptie te voorkomen
 OPVOLGING: - na 2w: klinische + radiografische controle
⤷ REDEN: controle of tand in juiste positie geplaatst & niet verschoven is
- na 4w: verwijderen spalk + RX
- na 6-8w, 6m & 1j  klinische + radiografische controle
- tot 5j  jaarlijkse klinische + radiografische controle
 VB: - in DEFINITIEF gebit




- in MELKgebit  leeftijd op tijdstip van trauma bepaalt kans & ernst op schade aan
definitieve tand bij trauma op melksnijtand
 Hoe jonger op moment van trauma, hoe minder risico op schade aan
def. tand (tand ligt in hogere axiale positie)
A) Laterale luxatie naar palataal -> wortel kromt naar buccaal ->
nauwelijks kans op schade voor definitieve snijtand
B) Laterale luxatie naar buccaal -> wortel kromt naar palataal -> grotere
kans op schade aan definitieve snijtand
6. Avulsie = uitgeslagen tand
 KENMERKEN: - tand volledig uit alveole
- RX: tand afwezig
 BEHANDELING: - afh. v wortelvorming v/d tand
⤷ open apex/ afgevormde apex (invloed op prognose)
 open apex: kans op verdere apicale afvorming & integratie in bot bij
goede endodontische behandeling
- afh. v extra-orale periode
⤷ > 60min -> slechte prognose -> wortelresorptie & element is verloren
- re-implanteren, endodontisch behandelen & spalk
⤷ ideaal als wortelvlies intact + extra-orale periode zo kort mogelijk was
⤷ OPGELET: geavulseerde melktand NOOIT herimplanteren
-> nadeel: zone tussen def. snijtand & mondholte terug bot
gevormd -> iets latere doorbraak def. snijtand
 ALTIJD: • Acute behandeling: ~ tand opzoeken & vastnemen langs de kroon
⤷ NOOIT vastnemen aan wortel -> parodontaal ligament &