Notarieel vennootschapsrecht
Inhoudsopgave
Digitalisering van vennootschappen (les 1) ................................................................................ 7
Afdeling 1: WVV: modernisering zonder (al te veel) digitalisering .......................................... 7
Afdeling 2: Coronapandemie als (mede) kantelpunt ..................................................................... 8
Afdeling 3: Europese belangstelling ..................................................................................................... 8
Bestuur van NV, BV en CV (les 2) ..................................................................................................... 24
Afdeling 1: Plan .......................................................................................................................................... 24
Afdeling 2: Overzicht van de bestuursorganen .............................................................................. 24
De NV ........................................................................................................................................................ 24
De BV en de CV ..................................................................................................................................... 26
Afdeling 3: Corporate Governance Codes ........................................................................................ 27
Afdeling 4: Samenstelling van het bestuursorgaan en statuut van de leden..................... 29
Benoeming ............................................................................................................................................... 29
Aantal bestuurders ............................................................................................................................... 38
Vereisten om bestuurder te zijn ...................................................................................................... 38
Bijzonderheden m.b.t. de enige bestuurder van de NV (artt. 7:101 e.v. WVV) .......... 45
Aanvaarding en bekendmaking van het bestuursmandaat .................................................. 46
Duur van het bestuursmandaat ...................................................................................................... 46
Statuut van de bestuurder (pro memorie).................................................................................. 47
Beëindiging van het bestuursmandaat ......................................................................................... 49
Bevoegdheden van het bestuur ...................................................................................................... 53
Afdeling 5: Dagelijks bestuur ................................................................................................................ 65
Aandeelhoudersovereenkomsten (les 3) ..................................................................................... 69
Afdeling 1: Impact van het WVV op aandeelhoudersovereenkomsten ................................. 69
Afdeling 2: Aandeelhoudersovereenkomsten: wat – wanneer – waarom? ......................... 71
Wettelijk kader? .................................................................................................................................... 73
Statutaire of onderhandse besprekingen? .................................................................................. 73
Stemafspraken ....................................................................................................................................... 76
Overdracht van aandelen (en daarbij horend overdracht beperkingen) ......................... 80
1
,De notaris en vastgoedgerelateerde aandelentransacties (les 4) ................................ 87
Afdeling 1: Inleiding ................................................................................................................................. 87
Afdeling 2: Asset vs. share deals ........................................................................................................ 88
Asset vs share deals; wat is het? ................................................................................................... 88
De notaris als juridisch zakenman ................................................................................................. 92
De share deal: verloop van een transactie ................................................................................. 93
Vennootschappen en vermogensplanning (les 5) ................................................................ 112
Afdeling 1: Vermogensplanning en de nood aan vennootschappen .................................... 112
Wat is vermogensplanning .............................................................................................................. 112
Hoe kan het vennootschapsrecht een antwoord bieden? .................................................... 113
Afdeling 2: De vennootschap als tool van vermogensplanning: de maatschap .............. 114
WVV: nieuwe definitie “vennootschap” ...................................................................................... 114
Gevolgen voor de maatschap ......................................................................................................... 116
De maatschap als controlevehikel ................................................................................................ 118
De maatschap en … ........................................................................................................................... 121
Afdeling 3: Andere structuren als tool van vermogensplanning ........................................... 130
Afdeling 4: De vennootschap als voorwerp van vermogensplanning .................................. 131
Familiale bedrijven begrijpen: het 3-cirkelmodel (DAVIS & TAGIURI) .......................... 131
Familiale bedrijfsoverdracht: één begrip, vele invalshoeken ............................................. 132
Wisselwerking statuten en aandeelhoudersovereenkomsten ............................................ 132
Vennootschap van publiekrecht (les 6) ...................................................................................... 133
Afdeling 1: Inleiding ............................................................................................................................... 133
Afdeling 2: Vormgeving van (federale en Brusselse) NV’s van publiekrecht ................... 135
Overheidsondernemingen zonder NV-vorm .............................................................................. 136
Afschaffing vennootschapsvorm.................................................................................................... 138
(G)een overkoepelend raamwerk ................................................................................................. 139
Afdeling 3: NV’s van publiekrecht ..................................................................................................... 139
Vormgeving en soorten NV’s van publiekrecht........................................................................ 140
Afdeling 4: Interne werking en organisatie ................................................................................... 145
De algemene vergadering ............................................................................................................... 145
Benoeming bestuurders ................................................................................................................... 146
Aanwezigheid private aandeelhouders ....................................................................................... 146
Afdeling 3: Vuistregels voor de (notariële) praktijk ................................................................... 147
2
, Afdeling 5: Casus uit de Vlaamse praktijk ..................................................................................... 147
Wat is een fusie (door overneming)? .......................................................................................... 148
Hoe verloopt een fusie (door overneming) tussen vennootschappen normaal? ........ 148
Belangrijke vragen ............................................................................................................................. 149
Afdeling 6: Het belang van de overheidsvennootschap ............................................................ 151
Het vennootschapsbelang fungeert als kompas voor (overheids)vennootschappen 151
De bestemming van de vaartocht: de (wettelijke) specialiteit ......................................... 152
Nadere invulling belang overheidsvennootschap.................................................................... 154
Voorbeeldfunctie van overheidsvennootschappen inzake duurzaamheid ..................... 158
Nationale en grensoverschrijdende herstructureringen na de Mobiliteitsrichtlijn
(les 7).............................................................................................................................................................. 159
Afdeling 1: De Mobiliteitsrichtlijn....................................................................................................... 159
Internationalisering in het economisch verkeer ...................................................................... 159
Omzettingswet ..................................................................................................................................... 162
Statutaire zetelleer van toepassing sinds het WVV ............................................................... 162
Afdeling 2: Nationale herstructureringen na de Mobiliteitsrichtlijn ...................................... 163
Begrip “herstructurering” ................................................................................................................. 163
Ratio ......................................................................................................................................................... 165
Wetgevend kader ................................................................................................................................ 167
Voorwaarden? ...................................................................................................................................... 168
WVV.......................................................................................................................................................... 170
Herstructureringsvormen ................................................................................................................. 170
Procedures ............................................................................................................................................. 187
Nationale zetelverplaatsing en omzetting ................................................................................. 196
Afdeling 3: Grensoverschrijdende mobiliteit na de Mobiliteitsrichtlijn ................................ 196
Geviseerde herstructureringsvormen en hun toepassingsgebied .................................... 196
Procedure van grensoverschrijdende herstructurering (fusie, splitsing, omzetting) 202
Inwerkingtreding ................................................................................................................................. 213
Conclusie ................................................................................................................................................ 214
Inschrijvingsrechten, converteerbare obligaties, voorkeurrecht, en gelijkaardige
rechten (les 8) ........................................................................................................................................... 215
Afdeling 1: Eigen vermogen ................................................................................................................ 215
Eigen vermogen................................................................................................................................... 215
Inbreng ................................................................................................................................................... 216
Kapitaal ................................................................................................................................................... 217
3
, Afdeling 2: Eigenvermogensvorming ............................................................................................... 220
Eigenvermogensvorming bij oprichting ...................................................................................... 220
Wijzigingen tijdens het leven van de vennootschap ............................................................. 222
Kapitaalverhoging / bijkomende inbreng ................................................................................... 222
Afdeling 3: Instrumenten van “uitgesteld eigen vermogen”; algemeen ............................ 228
Oorsprong .............................................................................................................................................. 228
Waarom is er nood aan deze instrumenten?............................................................................ 229
Traditionele zienswijze: onrechtstreekse kapitaalverhoging .............................................. 230
Betere zienswijze: bijzondere optie- en voorkeurscontracten .......................................... 232
Afdeling 3.1: Inschrijvingsrechten en converteerbare obligaties .......................................... 232
Voorbereiding ....................................................................................................................................... 233
Goedkeuring .......................................................................................................................................... 234
Inbrengprocedures ............................................................................................................................. 235
Uitgifteprijs van het inschrijvingsrecht zelf............................................................................... 235
“Pool” van inschrijvingsrechten ..................................................................................................... 236
Overdraagbaarheid ............................................................................................................................. 237
Sui generis hoedanigheid................................................................................................................. 237
Vermogensrechtelijke bescherming ............................................................................................. 238
Lot bij vennootschapsrechtelijke herstructureringen ............................................................ 239
Algemene principes ............................................................................................................................ 239
Conversie = novatie........................................................................................................................... 239
Gemeen recht ....................................................................................................................................... 240
Afdeling 3.2: Wettelijk voorkeurrecht ............................................................................................. 240
Aandeelhoudersrecht ......................................................................................................................... 241
Toepassingsgebied ............................................................................................................................. 241
Beperking/opheffing .......................................................................................................................... 242
Actuele voorkeurrechten .................................................................................................................. 242
Verzaking ............................................................................................................................................... 243
Afdeling 3.3: Gelijkaardige rechten .................................................................................................. 243
Varianten op inschrijvingsrechten ................................................................................................ 243
Varianten op converteerbare obligaties ..................................................................................... 243
Varianten op wettelijk voorkeurrecht .......................................................................................... 244
Afdeling 4: Samenvatting ..................................................................................................................... 244
Uitkeringsverbod en belangeloos doel (les 9) ........................................................................ 245
Afdeling 1: De wettelijke specialiteit van VZW en stichting ontleed .................................... 245
4
, Definities vergelijken: vennootschap .......................................................................................... 245
Definities vergelijken: verenigingen ............................................................................................ 246
Definities vergelijken: stichting ..................................................................................................... 247
Ecosysteem non-profit landschap ................................................................................................. 248
Afdeling 2: Doctoraatsonderzoek ...................................................................................................... 251
Functie van uitkeringsverbod ......................................................................................................... 253
Onvolledig governancemodel ......................................................................................................... 254
Agents without principals bij VZW’s en stichtingen ............................................................... 254
Afdeling 3: Opbouw onderzoek .......................................................................................................... 257
Wat is het uitkeringsverbod? .......................................................................................................... 257
Afdeling 4: Belangeloos doel ............................................................................................................... 270
Belangeloos doel en voorwerp ....................................................................................................... 270
Belangeloos doel ................................................................................................................................. 271
Belgische federatie van de chemische industrie en life science ........................................ 271
Buddy Bike VZW .................................................................................................................................. 271
Woonzorgcentrum Sint-Bernardus Bertem ............................................................................... 272
Voorwerp van private stichting ...................................................................................................... 272
NTGent (stichting van openbaar nut) ......................................................................................... 273
Drie misvattingen om af te sluiten ............................................................................................... 274
Sustainable companies: a legal navigation map (les 10)................................................. 274
Afdeling 1: State of the planet ........................................................................................................... 274
Klimaat .................................................................................................................................................... 275
Mensenrechten ..................................................................................................................................... 275
Oplossingen ........................................................................................................................................... 276
Afdeling 2: Navigation map ................................................................................................................. 277
Legal purpose of the company (legal speciality) .................................................................... 277
The corporate interest....................................................................................................................... 279
A new compass: purpose? ............................................................................................................... 280
Afdeling 3: Quay walls: regulations of public order and mandatory law ........................... 281
Regulations of public order and mandatory law ..................................................................... 281
Examples ................................................................................................................................................ 282
Afdeling 4: Buoys: Soft law ................................................................................................................. 285
Overview ................................................................................................................................................ 285
Afdeling 5: Buoys: Common law ....................................................................................................... 287
Introduction .......................................................................................................................................... 287
5
, (Non-)contractual liability ................................................................................................................ 288
General duty of care standard (non-contractual liability) ................................................... 288
Preventive measure ........................................................................................................................... 289
Abuse of rights ..................................................................................................................................... 289
Shell Nigeria case – liability of the parent company ............................................................. 289
Vedanta case – liability of the parent company ...................................................................... 289
Afdeling 6: Buoys: Indirect horizontal effect of fundamental rights .................................... 290
Indirect effect of human rights ...................................................................................................... 291
Afdeling 7: Buoys: sustainability provisions in Articles of association and contracts ... 292
Conventional sustainability provisions ........................................................................................ 292
Key takeaways ..................................................................................................................................... 292
Afdeliing 8: Conclusion .......................................................................................................................... 293
Ontbinding en vereffening van vennootschappen (les 11) ............................................. 294
Afdeling 1: Ontbinding en vereffening ............................................................................................ 294
Wat? ......................................................................................................................................................... 294
Vrijwillige ontbinding ......................................................................................................................... 296
Afdeling 2: Toepasselijk recht ............................................................................................................ 305
Outbound ............................................................................................................................................... 306
Inbound .................................................................................................................................................. 308
Creatief met de BV (les 12) ................................................................................................................ 309
Inhoud.......................................................................................................................................................... 309
Probleemstelling en opzet .................................................................................................................... 309
Instrumenten van creativiteit ............................................................................................................. 312
Creativiteit met het doel .................................................................................................................. 316
Creatief met de (on)overdraagbaarheid van aandelen ........................................................ 318
Creatief met aandeelhoudersrechten .......................................................................................... 320
Creatief met stemrecht ..................................................................................................................... 326
Creatief bij de samenstelling van het bestuur ......................................................................... 330
Creatief bij de exit .............................................................................................................................. 333
6
,Digitalisering van vennootschappen (les 1)
Digitalisering van het vennootschapsrecht
- Inleiding en context
- Europees initiatief voor digitalisering
- Omzetting in België
Digitalisering in de praktijk
- Overzicht van de beschikbare databanken
- Online oprichting
Afdeling 1: WVV: modernisering zonder (al te veel)
digitalisering
Belgisch vennootschapsrecht werd grondig gemoderniseerd met het WVV
- Flexibele BV als uithangbord
- Van werkelijke zetel naar statutaire zetel
- Mede als doel om ons vennootschapsrecht in internationale context aantrekkelijk te
maken
In WVV was weinig sprake van digitalisering ondanks de tijdsgeest van het jaar van
totstandkoming (2018).
Digitalisering was geen speerpunt voor modernisering, tenzij
- Invoering elektronisch databanksysteem voor statuten, voor notariële akten
beheerd door KFBN (STAPOR; art. 2:7, §2 WVV)
- Communicatie via website en e-mail (artt. 2:30 en 2:31 WVV)
- Bestuur kan opteren voor een elektronisch aandeelhoudersregister (artt. 5:24, 6:24
en 7:28 WVV en artt. 7:12 tot 7:15 Uitv. KB WVV)
➔ Geen regeling omtrent online oprichting van rechtspersonen
Kleine stappen; WVV wou vooral vennootschapsrecht internationaler bekend en geliefd
maken. Om dan internationale personen te verplichten naar de notaris te komen in België
om een vennootschap op te richten = inefficiënt.
7
,Afdeling 2: Coronapandemie als (mede) kantelpunt
Mensen konden niet fysiek naar de notaris; geen fysieke algemene vergadering mogelijk;
…
A.d.h.v. KB’s en vervolgens wetten nieuwe regels gemaakt om digitalisering door te
voeren, bv digitale volmacht. Hiervoor werden digitale vereisten opgesteld.
Digitale volmacht
- Art. 18quinquies OWN, ingevoerd door de Wet van 30 april 2020
- Authentieke volmacht via videoconferentie en elektronische handtekening door
notaris en partijen
- Laat toe authentieke akten (waaronder ook een oprichtingsakte van een
rechtspersoon) op afstand – t.t.z. zonder fysieke aanwezigheid van partijen te
verlijden
o Notarieel medewerker tekent als volmachthouder
- Staat enkel open mits:
o Een pc met internetverbinding, webcam én microfoon
o eID met pincode en kaartlezer of digitale itsme ID
Digitale algemene vergadering
Algemene vergadering op afstand; vaak via teams, online stemming, … In de wet is vereist
dat ‘fysiek aanwezig moet zijn’
- Wet 20 december 2020 (art. 5:89, §1, 6:75, §1 en 7:137, §1 WVV)
- Geen statutaire machtiging vereist
- Hoeft niet via een gesofisticeerd elektronisch communicatiemiddel, ook video- of
telefoonconferenties zoals Teams, Zoom, Skype zijn mogelijk
- Fysieke aanwezigheid van de leden van het bureau blijft vereist
Afdeling 3: Europese belangstelling
Reden voor Europese belangstelling
Waarom focus hierop? Interne markt!! Zo ook concurrentie tussen lidstaten maximaal
vrijwaren
8
,Vereiste dat oprichter van een vennootschap fysiek naar de notaris moet in het land van
oprichting kan beschouwd worden als een beperking van de interne markt; vandaar belang
aan digitale oprichting
Grote verscheidenheid tussen lidstaten op het vlak van o.m. online oprichting
- 11 van de 27 lidstaten vereis(t)en verplichte verschijning voor een instantie
- Vereisen van fysieke verschijning wordt beschouwd als belemmering voor vrijheid
van vestiging
- Tijdsverlies en kosten (vnl. van verplaatsing) die het meest voelbaar zijn bij
grensoverschrijdende oprichting en voor kleine en middelgrote en micro-
ondernemingen
o Volgens Impact assessment zou online oprichting gemiddeld maar de
helft van de tijd in beslag nemen, en tot 3 keer goedkoper zijn
Richtlijn 2019/1151
Op 31 juli 2019 trad richtlijn 2019/1151 in werking
- Deel van Europese company law package
- Voor de meeste bepalingen was er tijd tot 1 augustus 2021 voor omzetting
o Voor een beperkt aantal artikelen tijd tot 1 augustus 2023 (bv. bepalingen
inzake bestuursverboden)
Doel: het gebruik van digitale instrumenten en processen in het vennootschapsrecht
bevorderen
- Online indienen + raadplegen van vennootschapsinformatie
- Online oprichten van (bepaalde) vennootschapsvormen
- Online registreren van bijkantoren
- Online uitwisseling van informatie over bestuursverboden
Het is overal mogelijk een vennootschap digitaal op te richten, maar dit is wel beperkt tot
bepaalde vormen/soorten van vennootschappen. De Belgische wetgever was ijverig op dit
vlak (veel vennootschapsvormen zijn in België in de regeling opgenomen).
9
, Verplichtingen rond online oprichting in een notendop:
- Belgische BV moest (en de Belgische NV mag) vanaf 1 augustus 2021 volledig online
kunnen worden opgericht
o Het volledige proces van oprichting, m.i.v. het opstellen en ondertekenen
van een oprichtingsakte en het neerleggen van de nodige documenten, moet
online kunnen gebeuren
o Van de oprichter(s) kan in principe niet worden verwacht dat zij zich fysiek
naar een bepaalde instantie begeven
o Notariële tussenkomst blijft mogelijk, maar mag de volledig online
afwikkeling van de oprichting niet in de weg staan
o In geval van inbreng in natura kan online oprichting worden uitgesloten
- Slechts een verplichte mogelijkheid tot online oprichting
o Echter: lidstaten wordt mogelijkheid gegeven sommige of alle online
procedures verplicht te stellen
- Lidstaten moeten een model van oprichtingsakte ter beschikking stellen
o Keuzemogelijkheid voor oprichters: standaardmodel of zelf oprichtingsakte
(laten) opstellen
Nieuwe Europese initiatieven
Januari 2025: richtlijn voor de verdere uitbreiding en modernisering van het gebruik
van digitale instrumenten en processen in het vennootschapsrecht
- Aanvulling op richtlijn 2019/1151
- Uitbreiding van (het gebruik van) informatie in nationale vennootschapsregisters en
BRIS
Enkele belangrijke nieuwigheden (doel zowel digitalisering als uniformisering):
- NV, BV, VOF en CommV:
10
Inhoudsopgave
Digitalisering van vennootschappen (les 1) ................................................................................ 7
Afdeling 1: WVV: modernisering zonder (al te veel) digitalisering .......................................... 7
Afdeling 2: Coronapandemie als (mede) kantelpunt ..................................................................... 8
Afdeling 3: Europese belangstelling ..................................................................................................... 8
Bestuur van NV, BV en CV (les 2) ..................................................................................................... 24
Afdeling 1: Plan .......................................................................................................................................... 24
Afdeling 2: Overzicht van de bestuursorganen .............................................................................. 24
De NV ........................................................................................................................................................ 24
De BV en de CV ..................................................................................................................................... 26
Afdeling 3: Corporate Governance Codes ........................................................................................ 27
Afdeling 4: Samenstelling van het bestuursorgaan en statuut van de leden..................... 29
Benoeming ............................................................................................................................................... 29
Aantal bestuurders ............................................................................................................................... 38
Vereisten om bestuurder te zijn ...................................................................................................... 38
Bijzonderheden m.b.t. de enige bestuurder van de NV (artt. 7:101 e.v. WVV) .......... 45
Aanvaarding en bekendmaking van het bestuursmandaat .................................................. 46
Duur van het bestuursmandaat ...................................................................................................... 46
Statuut van de bestuurder (pro memorie).................................................................................. 47
Beëindiging van het bestuursmandaat ......................................................................................... 49
Bevoegdheden van het bestuur ...................................................................................................... 53
Afdeling 5: Dagelijks bestuur ................................................................................................................ 65
Aandeelhoudersovereenkomsten (les 3) ..................................................................................... 69
Afdeling 1: Impact van het WVV op aandeelhoudersovereenkomsten ................................. 69
Afdeling 2: Aandeelhoudersovereenkomsten: wat – wanneer – waarom? ......................... 71
Wettelijk kader? .................................................................................................................................... 73
Statutaire of onderhandse besprekingen? .................................................................................. 73
Stemafspraken ....................................................................................................................................... 76
Overdracht van aandelen (en daarbij horend overdracht beperkingen) ......................... 80
1
,De notaris en vastgoedgerelateerde aandelentransacties (les 4) ................................ 87
Afdeling 1: Inleiding ................................................................................................................................. 87
Afdeling 2: Asset vs. share deals ........................................................................................................ 88
Asset vs share deals; wat is het? ................................................................................................... 88
De notaris als juridisch zakenman ................................................................................................. 92
De share deal: verloop van een transactie ................................................................................. 93
Vennootschappen en vermogensplanning (les 5) ................................................................ 112
Afdeling 1: Vermogensplanning en de nood aan vennootschappen .................................... 112
Wat is vermogensplanning .............................................................................................................. 112
Hoe kan het vennootschapsrecht een antwoord bieden? .................................................... 113
Afdeling 2: De vennootschap als tool van vermogensplanning: de maatschap .............. 114
WVV: nieuwe definitie “vennootschap” ...................................................................................... 114
Gevolgen voor de maatschap ......................................................................................................... 116
De maatschap als controlevehikel ................................................................................................ 118
De maatschap en … ........................................................................................................................... 121
Afdeling 3: Andere structuren als tool van vermogensplanning ........................................... 130
Afdeling 4: De vennootschap als voorwerp van vermogensplanning .................................. 131
Familiale bedrijven begrijpen: het 3-cirkelmodel (DAVIS & TAGIURI) .......................... 131
Familiale bedrijfsoverdracht: één begrip, vele invalshoeken ............................................. 132
Wisselwerking statuten en aandeelhoudersovereenkomsten ............................................ 132
Vennootschap van publiekrecht (les 6) ...................................................................................... 133
Afdeling 1: Inleiding ............................................................................................................................... 133
Afdeling 2: Vormgeving van (federale en Brusselse) NV’s van publiekrecht ................... 135
Overheidsondernemingen zonder NV-vorm .............................................................................. 136
Afschaffing vennootschapsvorm.................................................................................................... 138
(G)een overkoepelend raamwerk ................................................................................................. 139
Afdeling 3: NV’s van publiekrecht ..................................................................................................... 139
Vormgeving en soorten NV’s van publiekrecht........................................................................ 140
Afdeling 4: Interne werking en organisatie ................................................................................... 145
De algemene vergadering ............................................................................................................... 145
Benoeming bestuurders ................................................................................................................... 146
Aanwezigheid private aandeelhouders ....................................................................................... 146
Afdeling 3: Vuistregels voor de (notariële) praktijk ................................................................... 147
2
, Afdeling 5: Casus uit de Vlaamse praktijk ..................................................................................... 147
Wat is een fusie (door overneming)? .......................................................................................... 148
Hoe verloopt een fusie (door overneming) tussen vennootschappen normaal? ........ 148
Belangrijke vragen ............................................................................................................................. 149
Afdeling 6: Het belang van de overheidsvennootschap ............................................................ 151
Het vennootschapsbelang fungeert als kompas voor (overheids)vennootschappen 151
De bestemming van de vaartocht: de (wettelijke) specialiteit ......................................... 152
Nadere invulling belang overheidsvennootschap.................................................................... 154
Voorbeeldfunctie van overheidsvennootschappen inzake duurzaamheid ..................... 158
Nationale en grensoverschrijdende herstructureringen na de Mobiliteitsrichtlijn
(les 7).............................................................................................................................................................. 159
Afdeling 1: De Mobiliteitsrichtlijn....................................................................................................... 159
Internationalisering in het economisch verkeer ...................................................................... 159
Omzettingswet ..................................................................................................................................... 162
Statutaire zetelleer van toepassing sinds het WVV ............................................................... 162
Afdeling 2: Nationale herstructureringen na de Mobiliteitsrichtlijn ...................................... 163
Begrip “herstructurering” ................................................................................................................. 163
Ratio ......................................................................................................................................................... 165
Wetgevend kader ................................................................................................................................ 167
Voorwaarden? ...................................................................................................................................... 168
WVV.......................................................................................................................................................... 170
Herstructureringsvormen ................................................................................................................. 170
Procedures ............................................................................................................................................. 187
Nationale zetelverplaatsing en omzetting ................................................................................. 196
Afdeling 3: Grensoverschrijdende mobiliteit na de Mobiliteitsrichtlijn ................................ 196
Geviseerde herstructureringsvormen en hun toepassingsgebied .................................... 196
Procedure van grensoverschrijdende herstructurering (fusie, splitsing, omzetting) 202
Inwerkingtreding ................................................................................................................................. 213
Conclusie ................................................................................................................................................ 214
Inschrijvingsrechten, converteerbare obligaties, voorkeurrecht, en gelijkaardige
rechten (les 8) ........................................................................................................................................... 215
Afdeling 1: Eigen vermogen ................................................................................................................ 215
Eigen vermogen................................................................................................................................... 215
Inbreng ................................................................................................................................................... 216
Kapitaal ................................................................................................................................................... 217
3
, Afdeling 2: Eigenvermogensvorming ............................................................................................... 220
Eigenvermogensvorming bij oprichting ...................................................................................... 220
Wijzigingen tijdens het leven van de vennootschap ............................................................. 222
Kapitaalverhoging / bijkomende inbreng ................................................................................... 222
Afdeling 3: Instrumenten van “uitgesteld eigen vermogen”; algemeen ............................ 228
Oorsprong .............................................................................................................................................. 228
Waarom is er nood aan deze instrumenten?............................................................................ 229
Traditionele zienswijze: onrechtstreekse kapitaalverhoging .............................................. 230
Betere zienswijze: bijzondere optie- en voorkeurscontracten .......................................... 232
Afdeling 3.1: Inschrijvingsrechten en converteerbare obligaties .......................................... 232
Voorbereiding ....................................................................................................................................... 233
Goedkeuring .......................................................................................................................................... 234
Inbrengprocedures ............................................................................................................................. 235
Uitgifteprijs van het inschrijvingsrecht zelf............................................................................... 235
“Pool” van inschrijvingsrechten ..................................................................................................... 236
Overdraagbaarheid ............................................................................................................................. 237
Sui generis hoedanigheid................................................................................................................. 237
Vermogensrechtelijke bescherming ............................................................................................. 238
Lot bij vennootschapsrechtelijke herstructureringen ............................................................ 239
Algemene principes ............................................................................................................................ 239
Conversie = novatie........................................................................................................................... 239
Gemeen recht ....................................................................................................................................... 240
Afdeling 3.2: Wettelijk voorkeurrecht ............................................................................................. 240
Aandeelhoudersrecht ......................................................................................................................... 241
Toepassingsgebied ............................................................................................................................. 241
Beperking/opheffing .......................................................................................................................... 242
Actuele voorkeurrechten .................................................................................................................. 242
Verzaking ............................................................................................................................................... 243
Afdeling 3.3: Gelijkaardige rechten .................................................................................................. 243
Varianten op inschrijvingsrechten ................................................................................................ 243
Varianten op converteerbare obligaties ..................................................................................... 243
Varianten op wettelijk voorkeurrecht .......................................................................................... 244
Afdeling 4: Samenvatting ..................................................................................................................... 244
Uitkeringsverbod en belangeloos doel (les 9) ........................................................................ 245
Afdeling 1: De wettelijke specialiteit van VZW en stichting ontleed .................................... 245
4
, Definities vergelijken: vennootschap .......................................................................................... 245
Definities vergelijken: verenigingen ............................................................................................ 246
Definities vergelijken: stichting ..................................................................................................... 247
Ecosysteem non-profit landschap ................................................................................................. 248
Afdeling 2: Doctoraatsonderzoek ...................................................................................................... 251
Functie van uitkeringsverbod ......................................................................................................... 253
Onvolledig governancemodel ......................................................................................................... 254
Agents without principals bij VZW’s en stichtingen ............................................................... 254
Afdeling 3: Opbouw onderzoek .......................................................................................................... 257
Wat is het uitkeringsverbod? .......................................................................................................... 257
Afdeling 4: Belangeloos doel ............................................................................................................... 270
Belangeloos doel en voorwerp ....................................................................................................... 270
Belangeloos doel ................................................................................................................................. 271
Belgische federatie van de chemische industrie en life science ........................................ 271
Buddy Bike VZW .................................................................................................................................. 271
Woonzorgcentrum Sint-Bernardus Bertem ............................................................................... 272
Voorwerp van private stichting ...................................................................................................... 272
NTGent (stichting van openbaar nut) ......................................................................................... 273
Drie misvattingen om af te sluiten ............................................................................................... 274
Sustainable companies: a legal navigation map (les 10)................................................. 274
Afdeling 1: State of the planet ........................................................................................................... 274
Klimaat .................................................................................................................................................... 275
Mensenrechten ..................................................................................................................................... 275
Oplossingen ........................................................................................................................................... 276
Afdeling 2: Navigation map ................................................................................................................. 277
Legal purpose of the company (legal speciality) .................................................................... 277
The corporate interest....................................................................................................................... 279
A new compass: purpose? ............................................................................................................... 280
Afdeling 3: Quay walls: regulations of public order and mandatory law ........................... 281
Regulations of public order and mandatory law ..................................................................... 281
Examples ................................................................................................................................................ 282
Afdeling 4: Buoys: Soft law ................................................................................................................. 285
Overview ................................................................................................................................................ 285
Afdeling 5: Buoys: Common law ....................................................................................................... 287
Introduction .......................................................................................................................................... 287
5
, (Non-)contractual liability ................................................................................................................ 288
General duty of care standard (non-contractual liability) ................................................... 288
Preventive measure ........................................................................................................................... 289
Abuse of rights ..................................................................................................................................... 289
Shell Nigeria case – liability of the parent company ............................................................. 289
Vedanta case – liability of the parent company ...................................................................... 289
Afdeling 6: Buoys: Indirect horizontal effect of fundamental rights .................................... 290
Indirect effect of human rights ...................................................................................................... 291
Afdeling 7: Buoys: sustainability provisions in Articles of association and contracts ... 292
Conventional sustainability provisions ........................................................................................ 292
Key takeaways ..................................................................................................................................... 292
Afdeliing 8: Conclusion .......................................................................................................................... 293
Ontbinding en vereffening van vennootschappen (les 11) ............................................. 294
Afdeling 1: Ontbinding en vereffening ............................................................................................ 294
Wat? ......................................................................................................................................................... 294
Vrijwillige ontbinding ......................................................................................................................... 296
Afdeling 2: Toepasselijk recht ............................................................................................................ 305
Outbound ............................................................................................................................................... 306
Inbound .................................................................................................................................................. 308
Creatief met de BV (les 12) ................................................................................................................ 309
Inhoud.......................................................................................................................................................... 309
Probleemstelling en opzet .................................................................................................................... 309
Instrumenten van creativiteit ............................................................................................................. 312
Creativiteit met het doel .................................................................................................................. 316
Creatief met de (on)overdraagbaarheid van aandelen ........................................................ 318
Creatief met aandeelhoudersrechten .......................................................................................... 320
Creatief met stemrecht ..................................................................................................................... 326
Creatief bij de samenstelling van het bestuur ......................................................................... 330
Creatief bij de exit .............................................................................................................................. 333
6
,Digitalisering van vennootschappen (les 1)
Digitalisering van het vennootschapsrecht
- Inleiding en context
- Europees initiatief voor digitalisering
- Omzetting in België
Digitalisering in de praktijk
- Overzicht van de beschikbare databanken
- Online oprichting
Afdeling 1: WVV: modernisering zonder (al te veel)
digitalisering
Belgisch vennootschapsrecht werd grondig gemoderniseerd met het WVV
- Flexibele BV als uithangbord
- Van werkelijke zetel naar statutaire zetel
- Mede als doel om ons vennootschapsrecht in internationale context aantrekkelijk te
maken
In WVV was weinig sprake van digitalisering ondanks de tijdsgeest van het jaar van
totstandkoming (2018).
Digitalisering was geen speerpunt voor modernisering, tenzij
- Invoering elektronisch databanksysteem voor statuten, voor notariële akten
beheerd door KFBN (STAPOR; art. 2:7, §2 WVV)
- Communicatie via website en e-mail (artt. 2:30 en 2:31 WVV)
- Bestuur kan opteren voor een elektronisch aandeelhoudersregister (artt. 5:24, 6:24
en 7:28 WVV en artt. 7:12 tot 7:15 Uitv. KB WVV)
➔ Geen regeling omtrent online oprichting van rechtspersonen
Kleine stappen; WVV wou vooral vennootschapsrecht internationaler bekend en geliefd
maken. Om dan internationale personen te verplichten naar de notaris te komen in België
om een vennootschap op te richten = inefficiënt.
7
,Afdeling 2: Coronapandemie als (mede) kantelpunt
Mensen konden niet fysiek naar de notaris; geen fysieke algemene vergadering mogelijk;
…
A.d.h.v. KB’s en vervolgens wetten nieuwe regels gemaakt om digitalisering door te
voeren, bv digitale volmacht. Hiervoor werden digitale vereisten opgesteld.
Digitale volmacht
- Art. 18quinquies OWN, ingevoerd door de Wet van 30 april 2020
- Authentieke volmacht via videoconferentie en elektronische handtekening door
notaris en partijen
- Laat toe authentieke akten (waaronder ook een oprichtingsakte van een
rechtspersoon) op afstand – t.t.z. zonder fysieke aanwezigheid van partijen te
verlijden
o Notarieel medewerker tekent als volmachthouder
- Staat enkel open mits:
o Een pc met internetverbinding, webcam én microfoon
o eID met pincode en kaartlezer of digitale itsme ID
Digitale algemene vergadering
Algemene vergadering op afstand; vaak via teams, online stemming, … In de wet is vereist
dat ‘fysiek aanwezig moet zijn’
- Wet 20 december 2020 (art. 5:89, §1, 6:75, §1 en 7:137, §1 WVV)
- Geen statutaire machtiging vereist
- Hoeft niet via een gesofisticeerd elektronisch communicatiemiddel, ook video- of
telefoonconferenties zoals Teams, Zoom, Skype zijn mogelijk
- Fysieke aanwezigheid van de leden van het bureau blijft vereist
Afdeling 3: Europese belangstelling
Reden voor Europese belangstelling
Waarom focus hierop? Interne markt!! Zo ook concurrentie tussen lidstaten maximaal
vrijwaren
8
,Vereiste dat oprichter van een vennootschap fysiek naar de notaris moet in het land van
oprichting kan beschouwd worden als een beperking van de interne markt; vandaar belang
aan digitale oprichting
Grote verscheidenheid tussen lidstaten op het vlak van o.m. online oprichting
- 11 van de 27 lidstaten vereis(t)en verplichte verschijning voor een instantie
- Vereisen van fysieke verschijning wordt beschouwd als belemmering voor vrijheid
van vestiging
- Tijdsverlies en kosten (vnl. van verplaatsing) die het meest voelbaar zijn bij
grensoverschrijdende oprichting en voor kleine en middelgrote en micro-
ondernemingen
o Volgens Impact assessment zou online oprichting gemiddeld maar de
helft van de tijd in beslag nemen, en tot 3 keer goedkoper zijn
Richtlijn 2019/1151
Op 31 juli 2019 trad richtlijn 2019/1151 in werking
- Deel van Europese company law package
- Voor de meeste bepalingen was er tijd tot 1 augustus 2021 voor omzetting
o Voor een beperkt aantal artikelen tijd tot 1 augustus 2023 (bv. bepalingen
inzake bestuursverboden)
Doel: het gebruik van digitale instrumenten en processen in het vennootschapsrecht
bevorderen
- Online indienen + raadplegen van vennootschapsinformatie
- Online oprichten van (bepaalde) vennootschapsvormen
- Online registreren van bijkantoren
- Online uitwisseling van informatie over bestuursverboden
Het is overal mogelijk een vennootschap digitaal op te richten, maar dit is wel beperkt tot
bepaalde vormen/soorten van vennootschappen. De Belgische wetgever was ijverig op dit
vlak (veel vennootschapsvormen zijn in België in de regeling opgenomen).
9
, Verplichtingen rond online oprichting in een notendop:
- Belgische BV moest (en de Belgische NV mag) vanaf 1 augustus 2021 volledig online
kunnen worden opgericht
o Het volledige proces van oprichting, m.i.v. het opstellen en ondertekenen
van een oprichtingsakte en het neerleggen van de nodige documenten, moet
online kunnen gebeuren
o Van de oprichter(s) kan in principe niet worden verwacht dat zij zich fysiek
naar een bepaalde instantie begeven
o Notariële tussenkomst blijft mogelijk, maar mag de volledig online
afwikkeling van de oprichting niet in de weg staan
o In geval van inbreng in natura kan online oprichting worden uitgesloten
- Slechts een verplichte mogelijkheid tot online oprichting
o Echter: lidstaten wordt mogelijkheid gegeven sommige of alle online
procedures verplicht te stellen
- Lidstaten moeten een model van oprichtingsakte ter beschikking stellen
o Keuzemogelijkheid voor oprichters: standaardmodel of zelf oprichtingsakte
(laten) opstellen
Nieuwe Europese initiatieven
Januari 2025: richtlijn voor de verdere uitbreiding en modernisering van het gebruik
van digitale instrumenten en processen in het vennootschapsrecht
- Aanvulling op richtlijn 2019/1151
- Uitbreiding van (het gebruik van) informatie in nationale vennootschapsregisters en
BRIS
Enkele belangrijke nieuwigheden (doel zowel digitalisering als uniformisering):
- NV, BV, VOF en CommV:
10
