Privaatrecht
Deel I: situering van het privaatrecht
Hoofdstuk 1: publiekrecht vs. privaatrecht
Recht = een geheel van gedragsregels dat bepaalt hoe mensen met elkaar moeten samenleven. Het doel van
deze regels is orde scheppen in de samenleving. De overheid kan deze regels afdwingen (bv. via politie of
rechter)
We verdelen het recht in 2 grote groepen (summa divisio):
1. Publiek recht
● Gaat over de overheid en haar macht (regelt het staatsgezag)
● Beschermt in de eerste plaats het algemeen belang
● Regelt:
○ Hoe de overheid werkt (bv: verdeling van bevoegdheden tussen Vlaanderen, Wallonië en de
federale staat).
○ Hoe overheidsorganen met elkaar samenwerken
○ Hoe burgers en de overheid met elkaar omgaan (bv. als je een contract sluit met de overheid
voor wegenwerken).
2. Privaatrecht
● Gaat over de verhoudingen tussen burgers onderling.
● Beschermt individuele of persoonlijke belangen.
Voorbeeldvragen:
● Mag je met iemand trouwen?
● Wat gebeurt er bij een echtscheiding?
Soms regelt het privaatrecht ook de verhoudingen tussen de burger en de overheid, maar enkel als de overheid
ook als "gewone burger" optreedt, zonder macht uit te oefenen, zoals bij het aangaan van een verzekering. Dan
geldt ook het privaatrecht.
=> Soms hebben rechtsdomeinen zowel een publiekrechtelijke als een privaatrechtelijke component =
gemengde rechtsdomeinen vb. fiscaal recht, sociale zekerheidsrecht en economisch recht
Hoofdstuk 2: privaatrecht
→ onderscheid binnen het privaatrecht tussen:
- Materieel privaatrecht = de inhoudelijke rechtsregels bv. het huwelijksrecht, contractenrecht,
aansprakelijkheidsrecht, …
- Gerechtelijk privaatrecht (of privaat procesrecht) = procesrechtelijke componenten van het privaatrecht.
Het vertelt ons hoe we onze materiële rechten kunnen afdwingen bv. naar welke rechter we moeten,
hoe we bij de rechtbank geraken, … Het heeft ook een duidelijke publiekrechtelijke component, namelijk
inzake de inrichting van de rechterlijke macht (openbare dienst).
=> Wij houden ons bezig met het materieel privaatrecht
Onderdelen van het materieel privaatrecht
- Burgerlijk recht (civiel recht of gemeen privaatrecht) = regelt de verhoudingen tussen burgers
onderling in het algemeen = “default regime” (lex generalis). Soms is het zelfs van toepassing in
1
, bijzondere regimes indien die bijzondere regimes voor bepaalde aspecten geen bijzondere regels
voorzien = gemeenrechtelijke werking
- Bijzonder privaatrecht = regelt de verhoudingen tussen burgers in bijzondere relaties vb.
ondernemingsrecht (van toepassing op ondernemers: omvat het verzekeringsrecht,
vennootschapsrecht, intellectuele-eigendomsrecht en transportrecht), sociaal recht (bestaat uit
arbeidsrecht (regelt verhoudingen tussen werknemers en werkgevers) en socialezekerheidsrecht: regelt sociale
uitkeringen en financiering daarvan dus gemengde rechtstak), economisch recht (ook gemengde
rechtstak) → (lex specialis) → deze regels wijken af van het gemeen privaatrecht
Hoofdstuk 3: rechtsbronnen van het burgerlijk recht
Bronnen van burgerlijk recht (1.1 BW):
- Vooral in Burgerlijk Wetboek (deel 2a): oorspronkelijk kwam het in 1804 na de Franse Revolutie tot
stand onder Napoleon als uniforme codificatie van het Franse recht, bekend als de Code Napoléon (of
Code civil). Vandaag bestaat dit ‘oud Burgerlijk Wetboek’ nog deels, maar het is door de tijd heen
aangepast aan maatschappelijke veranderingen, vooral in het familierecht en het familiaal
vermogensrecht bv. om meer gelijkheid tussen man en vrouw en tussen ouder en kind te brengen. Ook
zijn er aanvullingen gekomen om mensen beter te beschermen, zoals in het huurrecht. Door al die
wijzigingen was het oude Wetboek een onoverzichtelijke lappendeken geworden. Daarom startte de
wetgever een grootschalige hervorming, die belangrijke delen van het burgerlijk recht moderniseerde
en onderbracht in het nieuwe BW.
- Bijzondere wetten: vb. ‘de wet betreffende de namen en voornamen’. Door al deze afzonderlijke wetten
werd het privaatrecht soms moeilijk overzichtelijk en consistent. Daarom probeert de recente
hervorming van het burgerlijk recht zoveel mogelijk van deze bijzondere wetgeving op te nemen in het
BW, zodat de regels gecentraliseerd blijven. Toch blijven sommige bijzondere wetten bestaan om
specifieke situaties te regelen, zoals het Wetboek economisch recht of de verzekeringswet.
- Decreten: door defederalisering van de Belgische staatsorde zijn sommige delen van het privaatrecht
geregionaliseerd zoals de Vlaamse huurdecreet
- Internationale en supranationale verdragen vb. EVRM (bv. regels rond gelijkheid en discriminatie).
- Algemene rechtsbeginselen (fundamentele principes van het recht die niet vervat zijn in een wettelijke
bepaling, maar die wel wettelijke kracht hebben vb. verbod op fraude)
- Gewoonte: een regel die ontstaat doordat iets vaak op dezelfde manier gebeurt en die door iedereen
als verplicht wordt gezien.
- Rechtspraak
- Rechtsleer
Hoofdstuk 4: indeling van het burgerlijk recht
Onderverdeling gemeen privaatrecht (of civiel recht)
1. Personen- en familierecht
● Gaat over niet-vermogensrechtelijke (niet-patrimoniale) zaken (dus geen geld of bezit).
● Regelt wie je bent als persoon, hoe familieverhoudingen juridisch werken.
○ Voorbeelden: huwelijk, echtscheiding, adoptie, afstamming...
2. Vermogensrecht
● Regelt de patrimoniale (vermogensrechtelijke: in geld waardeerbaar)) verhoudingen tussen personen
onderling, of tussen een persoon en een goed
→ Verdeeld in:
a) Verbintenissenrecht
● Regelt de patrimoniale verhoudingen tussen personen (denk: schuldeiser en schuldenaar).
2
, ● Bevat regels met betrekking tot het ontstaan, inhoud en uitvoering van verbintenissen of
vorderingsrechten
● Definitie vorderingsrecht of verbintenis: art. 5.1, lid 1 BW
● Geregeld in boek 5 BW
● Verbintenissen (of vorderingsrechten) ontstaan door:
○ contracten: vb. als ik een huurcontract sluit, heb ik als verhuurder een vorderingsrecht
op de huurder tot de betaling van het huurgeld
○ wet (bv: schadevergoeding na een fout = foutaansprakelijkheid dus je verkrijgt een
vorderingsrecht op de tegenpartij tot vergoeding van de geleden schade (art. 1382
oud BW) of quasi contract: wettelijke verplichting zonder echte overeenkomst)
b) Overeenkomstenrecht (of bijzondere contractenrecht)
● Richt zich specifiek op de patrimoniale gevolgen van overeenkomsten (bv. koop, huur,
lening...).
● Vooral geregeld in oud BW
c) Goederenrecht (of zakenrecht)
● Regelt de relatie tussen een persoon en een goed (object/eigendom). Meer bepaald gaat het
om zakelijke rechten, zoals eigendom, vruchtgebruik of erfdienstbaarheid
● Voorbeeld: Wie is eigenaar van een fiets? Wat mag die persoon daarmee doen?
● Geregeld in boek 3 BW
3. Familiaal vermogensrecht
● Brug tussen familierecht en vermogensrecht.
● Gaat over de vermogensrechtelijke gevolgen van:
○ het huwelijk: via het huwelijksvermogensrecht vb. wat gebeurt er met de bezittingen
na een huwelijk?
○ het overlijden: via het erfrecht → bepaalt wie aanspraken krijgt op het vermogen van
een overleden persoon→ geregeld in boek 4 BW
Hoofdstuk 5: kenmerken en evoluties van het burgerlijk recht
Het burgerlijk recht vertrekt historisch vanuit het idee dat iedere burger vrij, gelijk en zelfstandig is. Dit idee
komt uit de Franse Revolutie en het economisch liberalisme, als reactie tegen het oude systeem (Ancien
Régime) waarin standen en privileges centraal stonden.
Iedereen mag in principe zelf beslissen over zijn leven, goederen en afspraken met anderen. Dit noemt men
autonomiebeginsel of wilsautonomie
De burger:
● mag zelf beslissen wat hij doet;
● beschikt over een zelfbeschikkingsrecht;
● heeft een individueel eigendomsrecht.
Grote principes uit het burgerlijk recht
■ Eigendomsrecht (art. 544 oud BW; art. 3.50 BW): iedereen heeft het recht om eigenaar te zijn
van iets, en te beslissen wat hij ermee doet.
■ Contractvrijheid (art. 1134 oud BW; art. 5.14 BW): mensen mogen zelf kiezen met wie ze een
contract sluiten en wat ze daarin afspreken.
3
, ● Bindende kracht van de overeenkomst: als je iets afspreekt in een contract, dan moet
je dat nakomen. Je bent verantwoordelijk voor je beloften.
■ Foutaansprakelijkheid (art. 1382 OBW / art. 6.5 BW): als je door je fout iemand anders schade
berokkent, moet je die schade vergoeden.
■ Een ander belangrijk kenmerk van het burgerlijk recht is dat het meestal aanvullend recht is. Dat wil
zeggen: de regels gelden alleen als de partijen zelf niets anders afgesproken hebben. Dit past in het
idee van autonomie en vrijheid: burgers mogen in principe zelf bepalen hoe ze hun relaties regelen, en
de wet komt pas tussen als er geen afspraken zijn.
■ Voorbeeld: Bij een huwelijk geldt automatisch het wettelijk huwelijksvermogensstelsel
(gemeenschap van goederen), zoals in art. 2.3.1 en 2.3.12 BW. Maar als de partners liever
scheiding van goederen willen, mogen ze dat afspreken in een huwelijkscontract.
■ Nieuw BW bevestigt dit principe
● Boek 3 (goederenrecht):
Partijen mogen afwijken, behalve:
○ bij definities
○ of als de wet uitdrukkelijk zegt dat het niet mag
● Boek 5 (verbintenissenrecht):
De regels zijn aanvullend, tenzij:
○ ze dwingend recht zijn
○ of openbare orde
■ Burgerlijk wetboek: sedert 1804 geëvolueerd
■ 1/ Vermaatschappelijking (solidarisering) van het privaatrecht
● Het privaatrecht houdt tegenwoordig meer rekening met de samenleving als geheel,
niet alleen met het individu. Het klassieke model van vrijheid en individuele
verantwoordelijkheid werd geleidelijk aangepast, omdat dat systeem ongelijkheden
vaak in stand hield.
● De wilsautonomie (vrijheid om te doen wat je wil) werd beperkt of genuanceerd:
● Door het vertrouwensbeginsel (wie vertrouwt op het gedrag van de ander,
mag daarop rekenen)
● Door het principe van goede trouw
● Door duidelijkere regels over tegenwerpelijkheid en relativiteit van rechten
● De overheid grijpt steeds vaker in via dwingend recht (regels waarvan je niet mag
afwijken). Als je dat toch doet, kan dat leiden tot nietigheid (de regel geldt niet).
Vooral bedoeld om zwakkere partijen te beschermen bv. huurders in de woninghuur,
handelshuur, pacht, sociale huur… Veel van die beschermingsregels komen uit de EU,
bv. consumentenbescherming.
■ 2/ Meergelaagdheid: Itt vroeger is het BW vandaag niet langer de enige of zelfs de centrale bron van
privaatrecht. De regelgeving is complexer geworden en komt uit meerdere rechtsniveaus: federaal,
regionaal, Europees en zelfs internationaal. Europese regelgeving speelt hierin een belangrijke rol,
vooral op het vlak van consumentenbescherming, zoals blijkt uit het Wetboek van Economisch Recht.
Tegelijk zien we binnen België een toenemende versnippering door de regionalisering van
bevoegdheden. Zo zijn sommige delen van het huurrecht nu geregionaliseerd, zoals het Vlaamse
huurdecreet. Deze meergelaagdheid leidt tot een paradoxale situatie: enerzijds is er op Europees
niveau een tendens naar harmonisering en vereenvoudiging, maar anderzijds zorgt de Belgische
staatsstructuur voor meer versnippering op nationaal vlak.
4
Deel I: situering van het privaatrecht
Hoofdstuk 1: publiekrecht vs. privaatrecht
Recht = een geheel van gedragsregels dat bepaalt hoe mensen met elkaar moeten samenleven. Het doel van
deze regels is orde scheppen in de samenleving. De overheid kan deze regels afdwingen (bv. via politie of
rechter)
We verdelen het recht in 2 grote groepen (summa divisio):
1. Publiek recht
● Gaat over de overheid en haar macht (regelt het staatsgezag)
● Beschermt in de eerste plaats het algemeen belang
● Regelt:
○ Hoe de overheid werkt (bv: verdeling van bevoegdheden tussen Vlaanderen, Wallonië en de
federale staat).
○ Hoe overheidsorganen met elkaar samenwerken
○ Hoe burgers en de overheid met elkaar omgaan (bv. als je een contract sluit met de overheid
voor wegenwerken).
2. Privaatrecht
● Gaat over de verhoudingen tussen burgers onderling.
● Beschermt individuele of persoonlijke belangen.
Voorbeeldvragen:
● Mag je met iemand trouwen?
● Wat gebeurt er bij een echtscheiding?
Soms regelt het privaatrecht ook de verhoudingen tussen de burger en de overheid, maar enkel als de overheid
ook als "gewone burger" optreedt, zonder macht uit te oefenen, zoals bij het aangaan van een verzekering. Dan
geldt ook het privaatrecht.
=> Soms hebben rechtsdomeinen zowel een publiekrechtelijke als een privaatrechtelijke component =
gemengde rechtsdomeinen vb. fiscaal recht, sociale zekerheidsrecht en economisch recht
Hoofdstuk 2: privaatrecht
→ onderscheid binnen het privaatrecht tussen:
- Materieel privaatrecht = de inhoudelijke rechtsregels bv. het huwelijksrecht, contractenrecht,
aansprakelijkheidsrecht, …
- Gerechtelijk privaatrecht (of privaat procesrecht) = procesrechtelijke componenten van het privaatrecht.
Het vertelt ons hoe we onze materiële rechten kunnen afdwingen bv. naar welke rechter we moeten,
hoe we bij de rechtbank geraken, … Het heeft ook een duidelijke publiekrechtelijke component, namelijk
inzake de inrichting van de rechterlijke macht (openbare dienst).
=> Wij houden ons bezig met het materieel privaatrecht
Onderdelen van het materieel privaatrecht
- Burgerlijk recht (civiel recht of gemeen privaatrecht) = regelt de verhoudingen tussen burgers
onderling in het algemeen = “default regime” (lex generalis). Soms is het zelfs van toepassing in
1
, bijzondere regimes indien die bijzondere regimes voor bepaalde aspecten geen bijzondere regels
voorzien = gemeenrechtelijke werking
- Bijzonder privaatrecht = regelt de verhoudingen tussen burgers in bijzondere relaties vb.
ondernemingsrecht (van toepassing op ondernemers: omvat het verzekeringsrecht,
vennootschapsrecht, intellectuele-eigendomsrecht en transportrecht), sociaal recht (bestaat uit
arbeidsrecht (regelt verhoudingen tussen werknemers en werkgevers) en socialezekerheidsrecht: regelt sociale
uitkeringen en financiering daarvan dus gemengde rechtstak), economisch recht (ook gemengde
rechtstak) → (lex specialis) → deze regels wijken af van het gemeen privaatrecht
Hoofdstuk 3: rechtsbronnen van het burgerlijk recht
Bronnen van burgerlijk recht (1.1 BW):
- Vooral in Burgerlijk Wetboek (deel 2a): oorspronkelijk kwam het in 1804 na de Franse Revolutie tot
stand onder Napoleon als uniforme codificatie van het Franse recht, bekend als de Code Napoléon (of
Code civil). Vandaag bestaat dit ‘oud Burgerlijk Wetboek’ nog deels, maar het is door de tijd heen
aangepast aan maatschappelijke veranderingen, vooral in het familierecht en het familiaal
vermogensrecht bv. om meer gelijkheid tussen man en vrouw en tussen ouder en kind te brengen. Ook
zijn er aanvullingen gekomen om mensen beter te beschermen, zoals in het huurrecht. Door al die
wijzigingen was het oude Wetboek een onoverzichtelijke lappendeken geworden. Daarom startte de
wetgever een grootschalige hervorming, die belangrijke delen van het burgerlijk recht moderniseerde
en onderbracht in het nieuwe BW.
- Bijzondere wetten: vb. ‘de wet betreffende de namen en voornamen’. Door al deze afzonderlijke wetten
werd het privaatrecht soms moeilijk overzichtelijk en consistent. Daarom probeert de recente
hervorming van het burgerlijk recht zoveel mogelijk van deze bijzondere wetgeving op te nemen in het
BW, zodat de regels gecentraliseerd blijven. Toch blijven sommige bijzondere wetten bestaan om
specifieke situaties te regelen, zoals het Wetboek economisch recht of de verzekeringswet.
- Decreten: door defederalisering van de Belgische staatsorde zijn sommige delen van het privaatrecht
geregionaliseerd zoals de Vlaamse huurdecreet
- Internationale en supranationale verdragen vb. EVRM (bv. regels rond gelijkheid en discriminatie).
- Algemene rechtsbeginselen (fundamentele principes van het recht die niet vervat zijn in een wettelijke
bepaling, maar die wel wettelijke kracht hebben vb. verbod op fraude)
- Gewoonte: een regel die ontstaat doordat iets vaak op dezelfde manier gebeurt en die door iedereen
als verplicht wordt gezien.
- Rechtspraak
- Rechtsleer
Hoofdstuk 4: indeling van het burgerlijk recht
Onderverdeling gemeen privaatrecht (of civiel recht)
1. Personen- en familierecht
● Gaat over niet-vermogensrechtelijke (niet-patrimoniale) zaken (dus geen geld of bezit).
● Regelt wie je bent als persoon, hoe familieverhoudingen juridisch werken.
○ Voorbeelden: huwelijk, echtscheiding, adoptie, afstamming...
2. Vermogensrecht
● Regelt de patrimoniale (vermogensrechtelijke: in geld waardeerbaar)) verhoudingen tussen personen
onderling, of tussen een persoon en een goed
→ Verdeeld in:
a) Verbintenissenrecht
● Regelt de patrimoniale verhoudingen tussen personen (denk: schuldeiser en schuldenaar).
2
, ● Bevat regels met betrekking tot het ontstaan, inhoud en uitvoering van verbintenissen of
vorderingsrechten
● Definitie vorderingsrecht of verbintenis: art. 5.1, lid 1 BW
● Geregeld in boek 5 BW
● Verbintenissen (of vorderingsrechten) ontstaan door:
○ contracten: vb. als ik een huurcontract sluit, heb ik als verhuurder een vorderingsrecht
op de huurder tot de betaling van het huurgeld
○ wet (bv: schadevergoeding na een fout = foutaansprakelijkheid dus je verkrijgt een
vorderingsrecht op de tegenpartij tot vergoeding van de geleden schade (art. 1382
oud BW) of quasi contract: wettelijke verplichting zonder echte overeenkomst)
b) Overeenkomstenrecht (of bijzondere contractenrecht)
● Richt zich specifiek op de patrimoniale gevolgen van overeenkomsten (bv. koop, huur,
lening...).
● Vooral geregeld in oud BW
c) Goederenrecht (of zakenrecht)
● Regelt de relatie tussen een persoon en een goed (object/eigendom). Meer bepaald gaat het
om zakelijke rechten, zoals eigendom, vruchtgebruik of erfdienstbaarheid
● Voorbeeld: Wie is eigenaar van een fiets? Wat mag die persoon daarmee doen?
● Geregeld in boek 3 BW
3. Familiaal vermogensrecht
● Brug tussen familierecht en vermogensrecht.
● Gaat over de vermogensrechtelijke gevolgen van:
○ het huwelijk: via het huwelijksvermogensrecht vb. wat gebeurt er met de bezittingen
na een huwelijk?
○ het overlijden: via het erfrecht → bepaalt wie aanspraken krijgt op het vermogen van
een overleden persoon→ geregeld in boek 4 BW
Hoofdstuk 5: kenmerken en evoluties van het burgerlijk recht
Het burgerlijk recht vertrekt historisch vanuit het idee dat iedere burger vrij, gelijk en zelfstandig is. Dit idee
komt uit de Franse Revolutie en het economisch liberalisme, als reactie tegen het oude systeem (Ancien
Régime) waarin standen en privileges centraal stonden.
Iedereen mag in principe zelf beslissen over zijn leven, goederen en afspraken met anderen. Dit noemt men
autonomiebeginsel of wilsautonomie
De burger:
● mag zelf beslissen wat hij doet;
● beschikt over een zelfbeschikkingsrecht;
● heeft een individueel eigendomsrecht.
Grote principes uit het burgerlijk recht
■ Eigendomsrecht (art. 544 oud BW; art. 3.50 BW): iedereen heeft het recht om eigenaar te zijn
van iets, en te beslissen wat hij ermee doet.
■ Contractvrijheid (art. 1134 oud BW; art. 5.14 BW): mensen mogen zelf kiezen met wie ze een
contract sluiten en wat ze daarin afspreken.
3
, ● Bindende kracht van de overeenkomst: als je iets afspreekt in een contract, dan moet
je dat nakomen. Je bent verantwoordelijk voor je beloften.
■ Foutaansprakelijkheid (art. 1382 OBW / art. 6.5 BW): als je door je fout iemand anders schade
berokkent, moet je die schade vergoeden.
■ Een ander belangrijk kenmerk van het burgerlijk recht is dat het meestal aanvullend recht is. Dat wil
zeggen: de regels gelden alleen als de partijen zelf niets anders afgesproken hebben. Dit past in het
idee van autonomie en vrijheid: burgers mogen in principe zelf bepalen hoe ze hun relaties regelen, en
de wet komt pas tussen als er geen afspraken zijn.
■ Voorbeeld: Bij een huwelijk geldt automatisch het wettelijk huwelijksvermogensstelsel
(gemeenschap van goederen), zoals in art. 2.3.1 en 2.3.12 BW. Maar als de partners liever
scheiding van goederen willen, mogen ze dat afspreken in een huwelijkscontract.
■ Nieuw BW bevestigt dit principe
● Boek 3 (goederenrecht):
Partijen mogen afwijken, behalve:
○ bij definities
○ of als de wet uitdrukkelijk zegt dat het niet mag
● Boek 5 (verbintenissenrecht):
De regels zijn aanvullend, tenzij:
○ ze dwingend recht zijn
○ of openbare orde
■ Burgerlijk wetboek: sedert 1804 geëvolueerd
■ 1/ Vermaatschappelijking (solidarisering) van het privaatrecht
● Het privaatrecht houdt tegenwoordig meer rekening met de samenleving als geheel,
niet alleen met het individu. Het klassieke model van vrijheid en individuele
verantwoordelijkheid werd geleidelijk aangepast, omdat dat systeem ongelijkheden
vaak in stand hield.
● De wilsautonomie (vrijheid om te doen wat je wil) werd beperkt of genuanceerd:
● Door het vertrouwensbeginsel (wie vertrouwt op het gedrag van de ander,
mag daarop rekenen)
● Door het principe van goede trouw
● Door duidelijkere regels over tegenwerpelijkheid en relativiteit van rechten
● De overheid grijpt steeds vaker in via dwingend recht (regels waarvan je niet mag
afwijken). Als je dat toch doet, kan dat leiden tot nietigheid (de regel geldt niet).
Vooral bedoeld om zwakkere partijen te beschermen bv. huurders in de woninghuur,
handelshuur, pacht, sociale huur… Veel van die beschermingsregels komen uit de EU,
bv. consumentenbescherming.
■ 2/ Meergelaagdheid: Itt vroeger is het BW vandaag niet langer de enige of zelfs de centrale bron van
privaatrecht. De regelgeving is complexer geworden en komt uit meerdere rechtsniveaus: federaal,
regionaal, Europees en zelfs internationaal. Europese regelgeving speelt hierin een belangrijke rol,
vooral op het vlak van consumentenbescherming, zoals blijkt uit het Wetboek van Economisch Recht.
Tegelijk zien we binnen België een toenemende versnippering door de regionalisering van
bevoegdheden. Zo zijn sommige delen van het huurrecht nu geregionaliseerd, zoals het Vlaamse
huurdecreet. Deze meergelaagdheid leidt tot een paradoxale situatie: enerzijds is er op Europees
niveau een tendens naar harmonisering en vereenvoudiging, maar anderzijds zorgt de Belgische
staatsstructuur voor meer versnippering op nationaal vlak.
4
