Duurzame Ruimtelijke Ontwikkeling
1. AGENDA 2030 VOOR DUURZAME ONTWIKKELING
1. Duurzame ontwikkeling
1.1 Inleiding
Inleiding
Sinds industriële revolutie staat in het Westen alles in teken van ontwikkeling & economische groei
o Centraal = productie en consumptie van materiële goederen
o Gevolgen:
Positief:
Toename algemene welvaart
Negatief:
Ongelijkheid is nog aanwezig
Onze groei en ontwikkeling à grote impact op planeet à limieten van
draagkracht bereikt en overschreden
Streven naar duurzame ontwikkeling
VN-commissie ‘World Commission on Environment and Development’
o Opgericht om na te denken over 2 uitdagingen à ontwikkeling & milieu
= Brundtland-rapport
o Gaf aanleiding tot de 1e Rio Conferentie (1992)
3 aspecten DRO
o People: sociale ontwikkeling
o Profit: economische ontwikkeling
o Planet: milieubescherming
2 veronderstellingen
o ‘Grondstoffen en natuurlijke hulpbronnen vd aarde zijn beperkt’
o ‘De economie moet i.f.v. de mens en de aarde staan en mag geen doel op zich zijn’
Earth Overshoot Day
o We putten de aarde elke dag verder uit
o We verbruiken de grondstoffen van meer dan 1.5 aardes per jaar
o Sinds 2005 valt deze dag in augustus
Agenda 2030 voor Duurzame Ontwikkeling
o Alle lidstaten vd VN hebben zich geëngageerd om de nodige acties te ondernemen
o Bouwt verder op voorgaande internationale afspraken en milieudoelstellingen vd VN
o Heeft 17 doelstellingen en 169 subdoelstellingen
Eerste wereldwijd actieplan dat economische-, sociale- en ecologische
uitdagingen samenbrengt
o 17 Duurzame Ontwikkelingsdoelen = SDG’s
Gaan uit van noodzakelijk transitie
Zijn onderling met elkaar verbonden
Samenwerkingen tussen verschillende partijen nodig
Definities
Ontwikkeling die aansluit op de behoeften van het heden,
Duurzame ruimtelijke
zonder het vermogen van toekomstige generaties om in hun
ontwikkeling
eigen behoeften te voorzien in gevaar te brengen
Dit is de dag van een bepaald jaar wanneer (vanaf 1/1
geteld) de mensheid wereldwijd net zoveel van de aardse
Earth Overschoot Day grondstoffen heeft opgebruikt als wat de aarde in 1 jaar tijd
terug kan opbrengen en geproduceerde afvalstoffen kan
verwerken
Duurzaam Heeft geen impact op toekomstige generaties
1.2 Sustainable Development Goals
1
,Duurzame Ruimtelijke Ontwikkeling
SDG’s
17 doelstellingen en 169 subdoelstellingen à 5 subgroepen:
o Mensen
o Planeet
o Welvaart
o Vrede
o Partnerschap
Alle SDG’s moeten een internationale, nationale en regionale vertaling krijgen
o Alle maatregelen moeten genomen worden op alle beleidsniveaus à voor verandering
België: SDG’s opgenomen in Europese, Belgische en Vlaamse wetgeving
Vlaamse Regering wil 48 doelstellingen realiseren tegen 2030
o Doelstellingen opgenomen in Vizier 2030
2. Landgebruik en ecosystemen
2.1 Globaal landgebruik
Globaal
Bodem = motor vd planeet
o Indien we alles zouden volbouwen, gaat al het groen verloren à motor = aarde = kapot
Oppervlakte van de planeet = eindig
o Je kan elke m2 slechts 1x gebruiken
Overbevolking van de planeet
o Gezonde planeet = 2 – 4 miljard mensen
Alle ecosystemen kunnen floreren
Impact vd mens overstijgt de draagkracht vd planeet niet
o Onze planeet = 8 miljard mensen
Verwachting 2030 (volgens VN) = 8.5 miljard mensen
Draagkracht van planeet is ruim overschreden
Nood aan voedsel, transport, huisvestiging, …
Op aarde leven 8 miljoen soorten organismen
o De mens (= 1 soort organisme) neemt wel 70% vh aardoppervlak in
o 1970-2000: populatiegrootte van vissen, vogels, zoogdieren, … wereldwijd met 73% gedaald
Oorzaak = habitatverlies
Mens is hiervoor verantwoordelijk
Kappen bossen voor landbouw
Leggen moerassen droog om er te kunnen bouwen
Vervuilen oceanen en maken er leven onmogelijk door afval
50% van vruchtbare bodem op aarde is ingenomen door landbouw
o 80% = veeteelt
< 20% vd globale calorievoorziening
+- 40 miljoen km2
15% van wereldwijde uitstoot van broeikasgassen (ook transport van deze
producten draagt hier 15% aan bij)
70% van het drinkbaar water gebruiken we voor landbouw
2.2 Europees landgebruik
Europees
2
,Duurzame Ruimtelijke Ontwikkeling
Landschappen ondergaan verandering door invloed vd natuur en activiteiten vd mens
o Bv. heuvels vlak maken, moerasgebieden droogleggen, bossen kappen, …
80% vh oppervlak van Europa is gevormd door steden/dorpen en landbouw
o Druk op land en bodem neemt steeds meer toe
o Stedelijke gebieden in EU groeien ten koste van vruchtbare landbouwgrond
o Beton en asfalt dekken bodem af à kunnen oorspronkelijke functies niet uitvoeren
Bv. opslaan water, creëren biotopen, klimaatregulering, …
Regen op verharde oppervlakten stroomt weg, waardoor het niet kan worden
opgenomen als grondwater of kan hergebruikt worden
Spoorwegen, wegen, kanalen en steden versnipperen het landschap
o Diersoorten worden steeds tot kleine gebieden beperkt
= schadelijk voor de biodiversiteit
No net land taken by 2025
No net land taken by 2025
o Bouwshift in Vlaanderen
o Netto ruimtebeslag tegen 2050 = 0
Geen onbebouwde vrije ruimte meer innemen voor ‘beton’
o Groene ruimte gebruiken = groene ruimte inleveren
Netto tegen 2050 evenveel overhouden
o Europa kan deze Europese doelstelling niet bereiken
o Alle lidstaten vd EU moeten hun nationale, regionale en lokale doelstellingen voor netto
vermindering van ruimtebeslag tegen 2030 vaststellen
o Toepassen van ruimtelijke ordeningshiërarchie
Vermijden
Hergebruiken
Compenseren
Extra
België heeft het 6e hoogste ruimtebeslag van alle VN-lidstaten
60-70% vd bodems in Europa = niet gezond
o Jaarlijks in EU wordt er 1 miljard ton aan bodem door erosie weggespoeld
Elk jaar wordt in EU vr stedelijke ontwikkeling en infrastructuur > 400 km2 grond
onttrokken
o Ten koste van landbouwgrond
o Intensief- en verandering van landgebruik à negatief effect op biodiversiteit vd bodem
o Overmatige consumptie van land/bodem
Niet enkel het gevolg van overbevolking
In Europa stijgt het ruimtebeslag sneller dan de bevolking
Ruimtebeslag neemt zelfs toe in landen waar er bevolkingsafname is (bv.
Balkan)
Gezonde bodems versterken veerkracht van de EU en verminderen haar kwetsbaarheid voor
klimaatverandering
o Bodem slaat meer koolstof op dan de atmosfeer en alle biomassa samen
o Bodem is in stat om veel water op te houden
o Beste verzekering om ons welzijn op lange termijn veilig te stellen
Kosten maatregelen < kosten niets doen
Overstappen naar duurzaam landgebruik door:
3
, Duurzame Ruimtelijke Ontwikkeling
o Bouwen van steden en aanleggen van verbindingen door herbestemming en hergebruik
van reeds ingenomen land
Compacte steden met goede mobiliteit en verbindingen bieden vaak de beste
stedelijke levenskwaliteit en hebben minder directe milieueffecten
o Landecosystemen beter beschermen
Natuurgebieden met elkaar verbinden en ecologische doorgangen creëren door
te investeren in groene infrastructuur
Gezonde bodemsystemen à beperking vd gevolgen klimaatverandering
o Druk op landbouw verlagen
Verontreiniging aanpakken en nieuwe oplossingen voor efficiënt landgebruik
Productieve en duurzame landbouw waarborgen
Inzet en samenwerking met landbouwers nodig om het land en biodiversiteit vh
platteland te beschermen
Duurzame landbouw niet mogelijk zonder aanpassingen in voedingspatronen
en vermindering voedselverspilling
3. Het belang van SDG 11
SDG 11
Maakt steden en menselijke nederzettingen inclusief, veilig, veerkrachtig en duurzaam
Cruciaal om globaal en lokaal naar DRO te evolueren
74% Europeanen & 4 miljard mensen wereldwijd woont in steden
o Meer dan ½ vd wereldbevolking
o Aantallen zullen blijven stijgen
o 60% vd wereldbevolking leeft tegen 2030 in een stedelijke omgeving
o 80% vd wereldbevolking leeft tegen 2100 in een stedelijke omgeving
Stedelijke bevolking neemt het snelste toe in ontwikkelingslanden
o 95% vd stedelijke groei zal plaatsvinden in ontwikkelingslanden
1990: 10 metropolen met 10 miljoen inwoners
o 2024 – 34 metropolen met 700 miljoen inwoners
Nadelen snelle stedelijke groei:
o Extreme armoede en ongelijkheid in steden
SDG 11: o Ontoereikende basisvoorzieningen
o Geen toegang tot basisvoorzieningen of veilig en betaalbaar wonen
Duurzame steden en o Stijgende impact op milieu en klimaat
gemeenschappen Vandaag leven 828 miljoen mensen in sloppenwijken
o Aantal blijft toenemen
o Sloppenwijken opknappen en ruimtelijke planning verbeteren
Steden aanpassen om groeiende seniorenbevolking op te vangen
o 2050 – 900 miljoen senioren wonen in steden
o Nu al in steden investeren voor juiste voorzieningen voor senioren
o Openbare ruimte veiliger en toegankelijker maken
Impact verstedelijking op milieu en klimaatverandering blijft toenemen
o Steden ‘bezetten’ 3% vh aardoppervlak
o Verbruiken 60% vd energievoorraad
o Verantwoordelijk voor 70% vd globale CO2-uitstoot
o Voorraad van zoet water, rioleringen, leefomgeving en publieke
gezondheid onder druk
Bepaalt het succes van SDG’s
Jaarlijkse uitreiking van EGCA aan stad die het voortouw neemt in DRO
Deeldoelen
4
1. AGENDA 2030 VOOR DUURZAME ONTWIKKELING
1. Duurzame ontwikkeling
1.1 Inleiding
Inleiding
Sinds industriële revolutie staat in het Westen alles in teken van ontwikkeling & economische groei
o Centraal = productie en consumptie van materiële goederen
o Gevolgen:
Positief:
Toename algemene welvaart
Negatief:
Ongelijkheid is nog aanwezig
Onze groei en ontwikkeling à grote impact op planeet à limieten van
draagkracht bereikt en overschreden
Streven naar duurzame ontwikkeling
VN-commissie ‘World Commission on Environment and Development’
o Opgericht om na te denken over 2 uitdagingen à ontwikkeling & milieu
= Brundtland-rapport
o Gaf aanleiding tot de 1e Rio Conferentie (1992)
3 aspecten DRO
o People: sociale ontwikkeling
o Profit: economische ontwikkeling
o Planet: milieubescherming
2 veronderstellingen
o ‘Grondstoffen en natuurlijke hulpbronnen vd aarde zijn beperkt’
o ‘De economie moet i.f.v. de mens en de aarde staan en mag geen doel op zich zijn’
Earth Overshoot Day
o We putten de aarde elke dag verder uit
o We verbruiken de grondstoffen van meer dan 1.5 aardes per jaar
o Sinds 2005 valt deze dag in augustus
Agenda 2030 voor Duurzame Ontwikkeling
o Alle lidstaten vd VN hebben zich geëngageerd om de nodige acties te ondernemen
o Bouwt verder op voorgaande internationale afspraken en milieudoelstellingen vd VN
o Heeft 17 doelstellingen en 169 subdoelstellingen
Eerste wereldwijd actieplan dat economische-, sociale- en ecologische
uitdagingen samenbrengt
o 17 Duurzame Ontwikkelingsdoelen = SDG’s
Gaan uit van noodzakelijk transitie
Zijn onderling met elkaar verbonden
Samenwerkingen tussen verschillende partijen nodig
Definities
Ontwikkeling die aansluit op de behoeften van het heden,
Duurzame ruimtelijke
zonder het vermogen van toekomstige generaties om in hun
ontwikkeling
eigen behoeften te voorzien in gevaar te brengen
Dit is de dag van een bepaald jaar wanneer (vanaf 1/1
geteld) de mensheid wereldwijd net zoveel van de aardse
Earth Overschoot Day grondstoffen heeft opgebruikt als wat de aarde in 1 jaar tijd
terug kan opbrengen en geproduceerde afvalstoffen kan
verwerken
Duurzaam Heeft geen impact op toekomstige generaties
1.2 Sustainable Development Goals
1
,Duurzame Ruimtelijke Ontwikkeling
SDG’s
17 doelstellingen en 169 subdoelstellingen à 5 subgroepen:
o Mensen
o Planeet
o Welvaart
o Vrede
o Partnerschap
Alle SDG’s moeten een internationale, nationale en regionale vertaling krijgen
o Alle maatregelen moeten genomen worden op alle beleidsniveaus à voor verandering
België: SDG’s opgenomen in Europese, Belgische en Vlaamse wetgeving
Vlaamse Regering wil 48 doelstellingen realiseren tegen 2030
o Doelstellingen opgenomen in Vizier 2030
2. Landgebruik en ecosystemen
2.1 Globaal landgebruik
Globaal
Bodem = motor vd planeet
o Indien we alles zouden volbouwen, gaat al het groen verloren à motor = aarde = kapot
Oppervlakte van de planeet = eindig
o Je kan elke m2 slechts 1x gebruiken
Overbevolking van de planeet
o Gezonde planeet = 2 – 4 miljard mensen
Alle ecosystemen kunnen floreren
Impact vd mens overstijgt de draagkracht vd planeet niet
o Onze planeet = 8 miljard mensen
Verwachting 2030 (volgens VN) = 8.5 miljard mensen
Draagkracht van planeet is ruim overschreden
Nood aan voedsel, transport, huisvestiging, …
Op aarde leven 8 miljoen soorten organismen
o De mens (= 1 soort organisme) neemt wel 70% vh aardoppervlak in
o 1970-2000: populatiegrootte van vissen, vogels, zoogdieren, … wereldwijd met 73% gedaald
Oorzaak = habitatverlies
Mens is hiervoor verantwoordelijk
Kappen bossen voor landbouw
Leggen moerassen droog om er te kunnen bouwen
Vervuilen oceanen en maken er leven onmogelijk door afval
50% van vruchtbare bodem op aarde is ingenomen door landbouw
o 80% = veeteelt
< 20% vd globale calorievoorziening
+- 40 miljoen km2
15% van wereldwijde uitstoot van broeikasgassen (ook transport van deze
producten draagt hier 15% aan bij)
70% van het drinkbaar water gebruiken we voor landbouw
2.2 Europees landgebruik
Europees
2
,Duurzame Ruimtelijke Ontwikkeling
Landschappen ondergaan verandering door invloed vd natuur en activiteiten vd mens
o Bv. heuvels vlak maken, moerasgebieden droogleggen, bossen kappen, …
80% vh oppervlak van Europa is gevormd door steden/dorpen en landbouw
o Druk op land en bodem neemt steeds meer toe
o Stedelijke gebieden in EU groeien ten koste van vruchtbare landbouwgrond
o Beton en asfalt dekken bodem af à kunnen oorspronkelijke functies niet uitvoeren
Bv. opslaan water, creëren biotopen, klimaatregulering, …
Regen op verharde oppervlakten stroomt weg, waardoor het niet kan worden
opgenomen als grondwater of kan hergebruikt worden
Spoorwegen, wegen, kanalen en steden versnipperen het landschap
o Diersoorten worden steeds tot kleine gebieden beperkt
= schadelijk voor de biodiversiteit
No net land taken by 2025
No net land taken by 2025
o Bouwshift in Vlaanderen
o Netto ruimtebeslag tegen 2050 = 0
Geen onbebouwde vrije ruimte meer innemen voor ‘beton’
o Groene ruimte gebruiken = groene ruimte inleveren
Netto tegen 2050 evenveel overhouden
o Europa kan deze Europese doelstelling niet bereiken
o Alle lidstaten vd EU moeten hun nationale, regionale en lokale doelstellingen voor netto
vermindering van ruimtebeslag tegen 2030 vaststellen
o Toepassen van ruimtelijke ordeningshiërarchie
Vermijden
Hergebruiken
Compenseren
Extra
België heeft het 6e hoogste ruimtebeslag van alle VN-lidstaten
60-70% vd bodems in Europa = niet gezond
o Jaarlijks in EU wordt er 1 miljard ton aan bodem door erosie weggespoeld
Elk jaar wordt in EU vr stedelijke ontwikkeling en infrastructuur > 400 km2 grond
onttrokken
o Ten koste van landbouwgrond
o Intensief- en verandering van landgebruik à negatief effect op biodiversiteit vd bodem
o Overmatige consumptie van land/bodem
Niet enkel het gevolg van overbevolking
In Europa stijgt het ruimtebeslag sneller dan de bevolking
Ruimtebeslag neemt zelfs toe in landen waar er bevolkingsafname is (bv.
Balkan)
Gezonde bodems versterken veerkracht van de EU en verminderen haar kwetsbaarheid voor
klimaatverandering
o Bodem slaat meer koolstof op dan de atmosfeer en alle biomassa samen
o Bodem is in stat om veel water op te houden
o Beste verzekering om ons welzijn op lange termijn veilig te stellen
Kosten maatregelen < kosten niets doen
Overstappen naar duurzaam landgebruik door:
3
, Duurzame Ruimtelijke Ontwikkeling
o Bouwen van steden en aanleggen van verbindingen door herbestemming en hergebruik
van reeds ingenomen land
Compacte steden met goede mobiliteit en verbindingen bieden vaak de beste
stedelijke levenskwaliteit en hebben minder directe milieueffecten
o Landecosystemen beter beschermen
Natuurgebieden met elkaar verbinden en ecologische doorgangen creëren door
te investeren in groene infrastructuur
Gezonde bodemsystemen à beperking vd gevolgen klimaatverandering
o Druk op landbouw verlagen
Verontreiniging aanpakken en nieuwe oplossingen voor efficiënt landgebruik
Productieve en duurzame landbouw waarborgen
Inzet en samenwerking met landbouwers nodig om het land en biodiversiteit vh
platteland te beschermen
Duurzame landbouw niet mogelijk zonder aanpassingen in voedingspatronen
en vermindering voedselverspilling
3. Het belang van SDG 11
SDG 11
Maakt steden en menselijke nederzettingen inclusief, veilig, veerkrachtig en duurzaam
Cruciaal om globaal en lokaal naar DRO te evolueren
74% Europeanen & 4 miljard mensen wereldwijd woont in steden
o Meer dan ½ vd wereldbevolking
o Aantallen zullen blijven stijgen
o 60% vd wereldbevolking leeft tegen 2030 in een stedelijke omgeving
o 80% vd wereldbevolking leeft tegen 2100 in een stedelijke omgeving
Stedelijke bevolking neemt het snelste toe in ontwikkelingslanden
o 95% vd stedelijke groei zal plaatsvinden in ontwikkelingslanden
1990: 10 metropolen met 10 miljoen inwoners
o 2024 – 34 metropolen met 700 miljoen inwoners
Nadelen snelle stedelijke groei:
o Extreme armoede en ongelijkheid in steden
SDG 11: o Ontoereikende basisvoorzieningen
o Geen toegang tot basisvoorzieningen of veilig en betaalbaar wonen
Duurzame steden en o Stijgende impact op milieu en klimaat
gemeenschappen Vandaag leven 828 miljoen mensen in sloppenwijken
o Aantal blijft toenemen
o Sloppenwijken opknappen en ruimtelijke planning verbeteren
Steden aanpassen om groeiende seniorenbevolking op te vangen
o 2050 – 900 miljoen senioren wonen in steden
o Nu al in steden investeren voor juiste voorzieningen voor senioren
o Openbare ruimte veiliger en toegankelijker maken
Impact verstedelijking op milieu en klimaatverandering blijft toenemen
o Steden ‘bezetten’ 3% vh aardoppervlak
o Verbruiken 60% vd energievoorraad
o Verantwoordelijk voor 70% vd globale CO2-uitstoot
o Voorraad van zoet water, rioleringen, leefomgeving en publieke
gezondheid onder druk
Bepaalt het succes van SDG’s
Jaarlijkse uitreiking van EGCA aan stad die het voortouw neemt in DRO
Deeldoelen
4
