Jaarrekeninganalyse & Auditing
Hoofdstuk 1: Algemene boekhoudkundige begrippen
1.1 Wat is een jaarrekening en waaruit bestaat ze?
Boekhouden: het proces waarbij er een verrichting plaatsvindt. Er is een transactie, die
een financiële impact heeft op het bedrijf, dat wordt geregistreerd in de boekhouding van
het bedrijf. Meer specifiek op basis van documentatie wordt die verrichting geregistreerd
in de boekhouding en samengevat in het journaal.
Jaarrekening: een samenvatting van wat er het afgelopen jaar gebeurd is in het bedrijf
van financiële transacties, het is het eindresultaat van het boekhoudproces. Alle
ondernemingen in België moeten de boekhouding bijhouden (intern) en moeten de
jaarrekening verplicht 1 keer per jaar opstellen. Die moet publiekelijk beschikbaar gesteld
worden via de NBB (extern). Opgelet voor creatief boekhouden!
Dit vak focust op de analyse van de jaarrekening om zo een beeld te vormen van de
financiële gezondheid van de onderneming.
Onderdelen van de jaarrekening
- Balans
- Resultatenrekening (op toerekeningsbasis)
- Toelichting
o De toelichting verstrekt detail en verduidelijking bij rubrieken uit de balans
en de resultatenrekening. Ze vat ook de waarderingsregels samen.
De samenstelling van de jaarrekening kan verschillen van land tot land.
→ Vb in België zijn ondernemingen verplicht om ook nog een sociale balans op te stellen.
Dit bevat informatie over het personeel, zoals het personeelsverloop, het
opleidingsniveau, aantal deeltijdse werknemers...
→ Vb VS: grote beursgenoteerde ondernemingen voegen ook een kasstroomtabel (hier
kan je zien hoeveel geld er op de rekening staat, het verschil tussen het geld dat
binnenkomt en buitengaat in de onderneming) toe op cash-basis (‘cash flow statement’).
1
,Enkelvoudige vs geconsolideerde jaarrekening (H7)
- Enkelvoudige (statutaire) jaarrekening: de jaarrekening van 1 enkele juridische
entiteit.
- Geconsolideerde jaarrekening: de jaarrekening van een groep ondernemingen. Het
vermogen, de financiële positie en het resultaat wordt van het consoliderende geheel
genomen alsof het om 1 onderneming gaat.
Voorbeeld
Er is een onderneming M (moedervennootschap) en een onderneming D (dochter-
vennootschap). M heeft aandelen gekocht van D. Beide ondernemingen moeten
verplicht een enkelvoudige jaarrekening opstellen. Dit gaat over 1 juridische
entiteit. Zodra M ongeveer meer dan 50% van de aandelen van D heeft, moet zij
een tweede geconsolideerde jaarrekening opstellen. Hier krijgen we een totaalbeeld
van het vermogen van de groep.
1.2 Balans
De balans is een momentopname en geeft de vermogenstoestand (financiële positie) van
een onderneming weer op een bepaald ogenblik. Die wordt opgesteld voor een bepaalde
datum, meestal het einde van het boekjaar. Je zou dus elke dag een balans kunnen
opmaken.
Activa
De bezittingen of activa van een onderneming bestaan zowel uit materiële bezittingen
(gebouwen, voertuigen, voorraden, vorderingen op klanten, banktegoed) en immateriële
zaken (goodwill, licenties, octrooien).
We maken een onderscheid tussen:
- Vlottende activa: fondsen en bezittingen die in geld worden omgezet binnen het jaar
o Vb geld in kas, handelsvorderingen, voorraden
- Vaste activa: activa met een langere levensduur dan een jaar
o Vb gebouwen, terreinen, machines
Actief wordt opgesteld volgens stijgende
liquiditeit. De minst liquide posten komen
bovenaan, zoals gebouwen en terreinen. 2
De bank
is het meest liquide en komt onderaan.
,Passiva
De financieringsbronnen of passiva van een onderneming bestaan uit het ingebrachte
kapitaal door aandeelhouders, de schulden bij kredietinstellingen en leveranciers, de
gerealiseerde winsten of surplus...
We maken een onderscheid tussen:
- Eigen vermogen: inbreng van de aandeelhouders, overgedragen resultaat
- Vreemd vermogen
o Vlottende schulden: schulden die vervallen binnen het jaar
§ Vb schulden bij leveranciers, kaskrediet bij de bank
o Schulden op lange termijn: schulden met een looptijd van meer dan 1 jaar
§ Vb leningen bij de bank
Oefening: actief of passief
- Bank → Actief, het geld staat op de rekening, we hebben er niets mee gedaan.
- Kapitaal → Passief, verschaft door de eigenaars.
- Handelsschulden → Passief, voornamelijk leveranciersschulden
- Voorraad → Actief
- Handelsvorderingen → Actief
- Overgedragen resultaat → Passief, winsten van voorgaande jaren (eigen vermogen)
- Voorzieningen → Passief, voorzieningen voor toekomstige kosten
- Rollend materieel → Actief, MVA
- Goodwill → Actief, IVA. Dit ontstaat in de geconsolideerde jaarrekening bij
overname van een andere onderneming. Dit is de extra prijs bovenop de werkelijke
waarde.
Soorten
De balans kan op 2 manieren gepresenteerd worden. Inhoudelijk is er geen verschil. Bij
beide vormen moet actief gelijk zijn aan passief.
Horizontale vorm (account format) Verticale vorm (report format)
Pedagogische manier om de balans te tonen. Dit wordt gebruikt in de praktijk.
3
, Principes
1. Boekhoudkundige gelijkheid
→ Actief = passief
→ Bezittingen = eigen vermogen + schulden
2. Dubbel boekhouden
→ De boekhoudkundige gelijkheid legt de basis voor het dubbel boekhouden.
→ Er moeten altijd minstens 2 rekeningen zijn die veranderen door een bepaalde
boekhoudkundige transactie.
Voorbeeld
Verrichting 1:
Op 1 januari 2020 richten Janssens en Peeters een fitnessclub op. Ze investeren samen
€75 000.
− Er wordt €75 000 ingebracht als eigen vermogen (passief).
− Dit geld wordt gestort op de bankrekening (actief).
Verrichting 2:
Op 2 januari 2020 leent de bank €25 000 aan de fitnessclub.
− Er ontstaat een banklening (passief).
− Dit geld wordt gestort op de bankrekening (actief).
Verrichting 3:
Op 3 januari 2020 koopt de fitnessclub allerlei fitnesstoestellen aan. De gefactureerde som
is €20 000. De fitnessclub betaalt onmiddellijk €5 000. Het overblijvende saldo is
verschuldigd binnen de zestig dagen.
− Fitnesstoestellen zijn materieel vaste activa. De post uitrusting aan de actiefzijde
stijgt met €20 000.
− Er wordt €5 000 betaald met het geld op de bankrekening.
Deze post daalt met €5 000.
− De overige €15 000 is een handelsschuld (passief).
→ Hier worden dus 3 posten beïnvloed.
Verrichting 4:
Op 3 januari 2020 koopt de fitnessclub kantinebenodigdheden (koffie, soepjes, andere
dranken, versnaperingen...) aan, nu voor een totale waarde van €3 000. Ze moet de
leverancier binnen de dertig dagen betalen = aankoop op krediet.
− We kopen een voorraad van €3 000 (actief).
− De handelsschulden nemen toe met €3 000 (passief).
4
Hoofdstuk 1: Algemene boekhoudkundige begrippen
1.1 Wat is een jaarrekening en waaruit bestaat ze?
Boekhouden: het proces waarbij er een verrichting plaatsvindt. Er is een transactie, die
een financiële impact heeft op het bedrijf, dat wordt geregistreerd in de boekhouding van
het bedrijf. Meer specifiek op basis van documentatie wordt die verrichting geregistreerd
in de boekhouding en samengevat in het journaal.
Jaarrekening: een samenvatting van wat er het afgelopen jaar gebeurd is in het bedrijf
van financiële transacties, het is het eindresultaat van het boekhoudproces. Alle
ondernemingen in België moeten de boekhouding bijhouden (intern) en moeten de
jaarrekening verplicht 1 keer per jaar opstellen. Die moet publiekelijk beschikbaar gesteld
worden via de NBB (extern). Opgelet voor creatief boekhouden!
Dit vak focust op de analyse van de jaarrekening om zo een beeld te vormen van de
financiële gezondheid van de onderneming.
Onderdelen van de jaarrekening
- Balans
- Resultatenrekening (op toerekeningsbasis)
- Toelichting
o De toelichting verstrekt detail en verduidelijking bij rubrieken uit de balans
en de resultatenrekening. Ze vat ook de waarderingsregels samen.
De samenstelling van de jaarrekening kan verschillen van land tot land.
→ Vb in België zijn ondernemingen verplicht om ook nog een sociale balans op te stellen.
Dit bevat informatie over het personeel, zoals het personeelsverloop, het
opleidingsniveau, aantal deeltijdse werknemers...
→ Vb VS: grote beursgenoteerde ondernemingen voegen ook een kasstroomtabel (hier
kan je zien hoeveel geld er op de rekening staat, het verschil tussen het geld dat
binnenkomt en buitengaat in de onderneming) toe op cash-basis (‘cash flow statement’).
1
,Enkelvoudige vs geconsolideerde jaarrekening (H7)
- Enkelvoudige (statutaire) jaarrekening: de jaarrekening van 1 enkele juridische
entiteit.
- Geconsolideerde jaarrekening: de jaarrekening van een groep ondernemingen. Het
vermogen, de financiële positie en het resultaat wordt van het consoliderende geheel
genomen alsof het om 1 onderneming gaat.
Voorbeeld
Er is een onderneming M (moedervennootschap) en een onderneming D (dochter-
vennootschap). M heeft aandelen gekocht van D. Beide ondernemingen moeten
verplicht een enkelvoudige jaarrekening opstellen. Dit gaat over 1 juridische
entiteit. Zodra M ongeveer meer dan 50% van de aandelen van D heeft, moet zij
een tweede geconsolideerde jaarrekening opstellen. Hier krijgen we een totaalbeeld
van het vermogen van de groep.
1.2 Balans
De balans is een momentopname en geeft de vermogenstoestand (financiële positie) van
een onderneming weer op een bepaald ogenblik. Die wordt opgesteld voor een bepaalde
datum, meestal het einde van het boekjaar. Je zou dus elke dag een balans kunnen
opmaken.
Activa
De bezittingen of activa van een onderneming bestaan zowel uit materiële bezittingen
(gebouwen, voertuigen, voorraden, vorderingen op klanten, banktegoed) en immateriële
zaken (goodwill, licenties, octrooien).
We maken een onderscheid tussen:
- Vlottende activa: fondsen en bezittingen die in geld worden omgezet binnen het jaar
o Vb geld in kas, handelsvorderingen, voorraden
- Vaste activa: activa met een langere levensduur dan een jaar
o Vb gebouwen, terreinen, machines
Actief wordt opgesteld volgens stijgende
liquiditeit. De minst liquide posten komen
bovenaan, zoals gebouwen en terreinen. 2
De bank
is het meest liquide en komt onderaan.
,Passiva
De financieringsbronnen of passiva van een onderneming bestaan uit het ingebrachte
kapitaal door aandeelhouders, de schulden bij kredietinstellingen en leveranciers, de
gerealiseerde winsten of surplus...
We maken een onderscheid tussen:
- Eigen vermogen: inbreng van de aandeelhouders, overgedragen resultaat
- Vreemd vermogen
o Vlottende schulden: schulden die vervallen binnen het jaar
§ Vb schulden bij leveranciers, kaskrediet bij de bank
o Schulden op lange termijn: schulden met een looptijd van meer dan 1 jaar
§ Vb leningen bij de bank
Oefening: actief of passief
- Bank → Actief, het geld staat op de rekening, we hebben er niets mee gedaan.
- Kapitaal → Passief, verschaft door de eigenaars.
- Handelsschulden → Passief, voornamelijk leveranciersschulden
- Voorraad → Actief
- Handelsvorderingen → Actief
- Overgedragen resultaat → Passief, winsten van voorgaande jaren (eigen vermogen)
- Voorzieningen → Passief, voorzieningen voor toekomstige kosten
- Rollend materieel → Actief, MVA
- Goodwill → Actief, IVA. Dit ontstaat in de geconsolideerde jaarrekening bij
overname van een andere onderneming. Dit is de extra prijs bovenop de werkelijke
waarde.
Soorten
De balans kan op 2 manieren gepresenteerd worden. Inhoudelijk is er geen verschil. Bij
beide vormen moet actief gelijk zijn aan passief.
Horizontale vorm (account format) Verticale vorm (report format)
Pedagogische manier om de balans te tonen. Dit wordt gebruikt in de praktijk.
3
, Principes
1. Boekhoudkundige gelijkheid
→ Actief = passief
→ Bezittingen = eigen vermogen + schulden
2. Dubbel boekhouden
→ De boekhoudkundige gelijkheid legt de basis voor het dubbel boekhouden.
→ Er moeten altijd minstens 2 rekeningen zijn die veranderen door een bepaalde
boekhoudkundige transactie.
Voorbeeld
Verrichting 1:
Op 1 januari 2020 richten Janssens en Peeters een fitnessclub op. Ze investeren samen
€75 000.
− Er wordt €75 000 ingebracht als eigen vermogen (passief).
− Dit geld wordt gestort op de bankrekening (actief).
Verrichting 2:
Op 2 januari 2020 leent de bank €25 000 aan de fitnessclub.
− Er ontstaat een banklening (passief).
− Dit geld wordt gestort op de bankrekening (actief).
Verrichting 3:
Op 3 januari 2020 koopt de fitnessclub allerlei fitnesstoestellen aan. De gefactureerde som
is €20 000. De fitnessclub betaalt onmiddellijk €5 000. Het overblijvende saldo is
verschuldigd binnen de zestig dagen.
− Fitnesstoestellen zijn materieel vaste activa. De post uitrusting aan de actiefzijde
stijgt met €20 000.
− Er wordt €5 000 betaald met het geld op de bankrekening.
Deze post daalt met €5 000.
− De overige €15 000 is een handelsschuld (passief).
→ Hier worden dus 3 posten beïnvloed.
Verrichting 4:
Op 3 januari 2020 koopt de fitnessclub kantinebenodigdheden (koffie, soepjes, andere
dranken, versnaperingen...) aan, nu voor een totale waarde van €3 000. Ze moet de
leverancier binnen de dertig dagen betalen = aankoop op krediet.
− We kopen een voorraad van €3 000 (actief).
− De handelsschulden nemen toe met €3 000 (passief).
4
