Pedagogiek semester 1
Informatie
Thema’s hoorcolleges
Blok 1
- Thema 1: Inleiding psychopathologie
- Thema 2: Risico en beschermende factoren en kinderen van ouders met psychische en/of
verslavingsproblemen (KOPP/KOV)
- Thema 3: Verstandelijke beperking
- Thema 4: Autismespectrumstoornissen (ASS)
- Thema 5: Attention deficit hyperactivity disorder (ADHD)
- Thema 6: Leerstoornissen
-
Blok 2
- Thema 8: Gedragsstoornissen
- Thema 9: Trauma- en stress gerelateerde stoornissen
- Thema 10: Angststoornissen
- Thema 11: Bipolaire en depressieve stemmingsstoornissen
- Thema 12: Eetstoornissen
- Thema 13: Middel gerelateerde en verslavingsstoornissen
- Thema 14: Proeftoets en presentaties
Boeken nodig
- Ontwikkelingspsychopathologie
, Werkcollege
Inleiding psychopathologie
1
Leerdoelen
Je kunt aangeven wat het belang is van psychopathologie binnen het werkveld van een
pedagoog.
Je kunt aangeven op welke gronden bepaalde gedragskenmerken als normaal of als afwijkend
worden beschouwd.
Je kunt de relatie tussen gedrag-probleemgedrag-stoornis toelichten.
Je kunt de begrippen diagnostiek, categoriseren en classificeren, ontwikkelingsopgaven en
opvoedtaken, epidemiologie, comorbiditeit en prevalentie uitleggen.
Je kunt vanuit verschillende invalshoeken naar gedrag kijken en vanuit deze invalshoeken
redeneren.
NORMAAL EN AFWIJKEND ONTWIKKELING
A. Wat is een normale ontwikkeling?
Is het proces waarin een kind zich stap voor stap ontwikkelt op verschillende gebieden — op een
manier die past bij zijn of haar leeftijd, omgeving en mogelijkheden.
B. Normaal gedrag
Volgens de heersende maatschappelijke normen, waarden en verwachtingen niet te veel afwijkt van het
gemiddelde. Ook hangt normaal of wenselijk gedrag af, van de ontwikkelingsopgaven die een kind op
een bepaalde leeftijd heeft.
Factoren die gedrag kunnen beïnvloeden:
- Kind gebonden factoren
o zoals genetische aanleg, sekse, leeftijd, intelligentie en impulsbeheersing
- Ouder- en gezin gebonden factoren
o zoals opleiding, inkomen, opvoedingsvaardigheden en (lichamelijke en geestelijke)
gezondheid;
- Omgeving gebonden factoren
o zoals een sociaal netwerk (familieleden, buren, vrienden), en maatschappelijke factoren,
zoals sociale (on)gelijkheid, welvaart, onderwijs, televisie en sociale media, culturele
normen en waarden.
,ONTWIKKELINGSPSYCHOPATHOLOGIE
A. Wat is het?
Psychopathologie onderzoekt hoe en waarom mensen psychische stoornissen ontwikkelen, hoe die
zich uiten, en hoe ze behandeld kunnen worden.
Verschillende disciplines
- De ontwikkelingspsychologie (de normale ontwikkeling)
- De klinische psychologie (de afwijkende ontwikkeling)
- De pedagogie (de opvoeding)
- De kinderpsychiatrie (psychiatrische ziekten)
- De biologie (erfelijkheid en lichamelijke rijping)
- De sociologie (maatschappelijke processen)
- De antropologie (culturele normen en waarden)
- De epidemiologie (het vóórkomen van ziekten en stoornissen onder de bevolking)
B. Woord afkomstig van
Psycho - geest
patho - ziekte
logie - de leer, wetenschap
PSYCHISCHE STOORNIS
A. Wat is het?
Is een aandoening waarbij iemands denken, emoties, gedrag en/of manier van omgaan met anderen
langdurig verstoord is.
- factoren en omgevingsfactoren
B. Wanneer spreken we van Psychische stoornis?
- ‘abnormaal’ verschijnsel
- Veroorzaakt ongemak, lijden of bezorgdheid
- Het gedrag past binnen een psychopathologisch begrippenkader
, CLASSIFICATIE
A. Wat is classificatie?
Betekent het indelen van psychische stoornissen in categorieën op basis van hun kenmerken, zoals
symptomen, duur en ernst.
o Het beschrijven, onderscheiden en ordenen van kenmerken van een object, situatie of persoon.
Bij psychopathologie gaat het daarbij om de kenmerken van iemands gedrag en belevingen
Hulpverleners gebruiken classificatie om te bepalen welke stoornis iemand heeft. Dit gebeurt vaak
met behulp van systemen zoals:
o Beschrijving = basisprincipe
o DSM-5 (Diagnostic and Statistical Manual of Mental Disorders)
o CBCL (child behavior checklist)
B. Classificatie
Helpt om onderscheid te maken tussen (combinaties van) symptomen en om verschillen en
overeenkomsten te signaleren tussen problemen.
- Psychische aandoeningen zijn ingewikkeld om te classificeren, omdat daarvoor nog geen
duidelijke biologische oorzaken gevonden zijn en maatschappelijke, culturele, religieuze en
persoonlijke opvattingen een grote rol spelen bij de beoordeling van gedrag.
Nadeel:
Dit betekent dat mensen niet als persoon worden gezien, maar alleen als hun stoornis, en dat er in het
algemeen over hen wordt gepraat alsof iedereen met die stoornis hetzelfde is.
DIAGNOSTIEK
A. Wat is diagnostiek?
Het onderzoek naar psychische problemen om te begrijpen wat er met iemand aan de hand is en waar
dat mee te maken heeft.
o Verzamelen van informatie
o Analyseren van de gegevens
o Classificeren
o Conclusie en advies
B. Diagnostische methoden en instrumenten
- Diagnostisch gesprek: luisteren, vragen stellen en observeren.
- Observeren: doelgericht, opzettelijk en systematisch waarnemen.
- Psychodiagnostiek: onderzoek d.m.v. vragenlijsten, testen en beoordelingsschalen
o Functietesten = testen bijv. intelligentie, concentratie en geheugen.
o Zelf-invullijsten = vaststellen in welke mate een psychisch kenmerk of probleem
aanwezig is.
o Projectieve testen = kind reageert bijv. op een plaatje.
- Lichamelijk onderzoek: onderzoek om uit te sluiten dat een psychisch probleem eigenlijk een
lichamelijk probleem is. Betrouwbaarheid
- Interbeoordelaars betrouwbaarheid: verschillende onderzoekers zijn het met elkaar eens
Test betrouwbaarheid
Een hulpverlener met een uitspraak en die blijkt gedurende een bepaalde periode geldig.
- Valide?
Voor de hand liggende conclusies zijn niet altijd valide. Een hulpverlener moet goed kijken naar
iemands specifieke kenmerken, zijn ontwikkelingsfase en zijn culturele achtergrond. Informanten
Informatie
Thema’s hoorcolleges
Blok 1
- Thema 1: Inleiding psychopathologie
- Thema 2: Risico en beschermende factoren en kinderen van ouders met psychische en/of
verslavingsproblemen (KOPP/KOV)
- Thema 3: Verstandelijke beperking
- Thema 4: Autismespectrumstoornissen (ASS)
- Thema 5: Attention deficit hyperactivity disorder (ADHD)
- Thema 6: Leerstoornissen
-
Blok 2
- Thema 8: Gedragsstoornissen
- Thema 9: Trauma- en stress gerelateerde stoornissen
- Thema 10: Angststoornissen
- Thema 11: Bipolaire en depressieve stemmingsstoornissen
- Thema 12: Eetstoornissen
- Thema 13: Middel gerelateerde en verslavingsstoornissen
- Thema 14: Proeftoets en presentaties
Boeken nodig
- Ontwikkelingspsychopathologie
, Werkcollege
Inleiding psychopathologie
1
Leerdoelen
Je kunt aangeven wat het belang is van psychopathologie binnen het werkveld van een
pedagoog.
Je kunt aangeven op welke gronden bepaalde gedragskenmerken als normaal of als afwijkend
worden beschouwd.
Je kunt de relatie tussen gedrag-probleemgedrag-stoornis toelichten.
Je kunt de begrippen diagnostiek, categoriseren en classificeren, ontwikkelingsopgaven en
opvoedtaken, epidemiologie, comorbiditeit en prevalentie uitleggen.
Je kunt vanuit verschillende invalshoeken naar gedrag kijken en vanuit deze invalshoeken
redeneren.
NORMAAL EN AFWIJKEND ONTWIKKELING
A. Wat is een normale ontwikkeling?
Is het proces waarin een kind zich stap voor stap ontwikkelt op verschillende gebieden — op een
manier die past bij zijn of haar leeftijd, omgeving en mogelijkheden.
B. Normaal gedrag
Volgens de heersende maatschappelijke normen, waarden en verwachtingen niet te veel afwijkt van het
gemiddelde. Ook hangt normaal of wenselijk gedrag af, van de ontwikkelingsopgaven die een kind op
een bepaalde leeftijd heeft.
Factoren die gedrag kunnen beïnvloeden:
- Kind gebonden factoren
o zoals genetische aanleg, sekse, leeftijd, intelligentie en impulsbeheersing
- Ouder- en gezin gebonden factoren
o zoals opleiding, inkomen, opvoedingsvaardigheden en (lichamelijke en geestelijke)
gezondheid;
- Omgeving gebonden factoren
o zoals een sociaal netwerk (familieleden, buren, vrienden), en maatschappelijke factoren,
zoals sociale (on)gelijkheid, welvaart, onderwijs, televisie en sociale media, culturele
normen en waarden.
,ONTWIKKELINGSPSYCHOPATHOLOGIE
A. Wat is het?
Psychopathologie onderzoekt hoe en waarom mensen psychische stoornissen ontwikkelen, hoe die
zich uiten, en hoe ze behandeld kunnen worden.
Verschillende disciplines
- De ontwikkelingspsychologie (de normale ontwikkeling)
- De klinische psychologie (de afwijkende ontwikkeling)
- De pedagogie (de opvoeding)
- De kinderpsychiatrie (psychiatrische ziekten)
- De biologie (erfelijkheid en lichamelijke rijping)
- De sociologie (maatschappelijke processen)
- De antropologie (culturele normen en waarden)
- De epidemiologie (het vóórkomen van ziekten en stoornissen onder de bevolking)
B. Woord afkomstig van
Psycho - geest
patho - ziekte
logie - de leer, wetenschap
PSYCHISCHE STOORNIS
A. Wat is het?
Is een aandoening waarbij iemands denken, emoties, gedrag en/of manier van omgaan met anderen
langdurig verstoord is.
- factoren en omgevingsfactoren
B. Wanneer spreken we van Psychische stoornis?
- ‘abnormaal’ verschijnsel
- Veroorzaakt ongemak, lijden of bezorgdheid
- Het gedrag past binnen een psychopathologisch begrippenkader
, CLASSIFICATIE
A. Wat is classificatie?
Betekent het indelen van psychische stoornissen in categorieën op basis van hun kenmerken, zoals
symptomen, duur en ernst.
o Het beschrijven, onderscheiden en ordenen van kenmerken van een object, situatie of persoon.
Bij psychopathologie gaat het daarbij om de kenmerken van iemands gedrag en belevingen
Hulpverleners gebruiken classificatie om te bepalen welke stoornis iemand heeft. Dit gebeurt vaak
met behulp van systemen zoals:
o Beschrijving = basisprincipe
o DSM-5 (Diagnostic and Statistical Manual of Mental Disorders)
o CBCL (child behavior checklist)
B. Classificatie
Helpt om onderscheid te maken tussen (combinaties van) symptomen en om verschillen en
overeenkomsten te signaleren tussen problemen.
- Psychische aandoeningen zijn ingewikkeld om te classificeren, omdat daarvoor nog geen
duidelijke biologische oorzaken gevonden zijn en maatschappelijke, culturele, religieuze en
persoonlijke opvattingen een grote rol spelen bij de beoordeling van gedrag.
Nadeel:
Dit betekent dat mensen niet als persoon worden gezien, maar alleen als hun stoornis, en dat er in het
algemeen over hen wordt gepraat alsof iedereen met die stoornis hetzelfde is.
DIAGNOSTIEK
A. Wat is diagnostiek?
Het onderzoek naar psychische problemen om te begrijpen wat er met iemand aan de hand is en waar
dat mee te maken heeft.
o Verzamelen van informatie
o Analyseren van de gegevens
o Classificeren
o Conclusie en advies
B. Diagnostische methoden en instrumenten
- Diagnostisch gesprek: luisteren, vragen stellen en observeren.
- Observeren: doelgericht, opzettelijk en systematisch waarnemen.
- Psychodiagnostiek: onderzoek d.m.v. vragenlijsten, testen en beoordelingsschalen
o Functietesten = testen bijv. intelligentie, concentratie en geheugen.
o Zelf-invullijsten = vaststellen in welke mate een psychisch kenmerk of probleem
aanwezig is.
o Projectieve testen = kind reageert bijv. op een plaatje.
- Lichamelijk onderzoek: onderzoek om uit te sluiten dat een psychisch probleem eigenlijk een
lichamelijk probleem is. Betrouwbaarheid
- Interbeoordelaars betrouwbaarheid: verschillende onderzoekers zijn het met elkaar eens
Test betrouwbaarheid
Een hulpverlener met een uitspraak en die blijkt gedurende een bepaalde periode geldig.
- Valide?
Voor de hand liggende conclusies zijn niet altijd valide. Een hulpverlener moet goed kijken naar
iemands specifieke kenmerken, zijn ontwikkelingsfase en zijn culturele achtergrond. Informanten
