OPO Bloedsomloop E0C03A 1
Bloedsomloop: HART
- Coronair lijden: T. Adriaenssens
- Arteriële hypertensie: T. Vanassche
- Hartfalen: L. Van Aelst
- Hartklepziekten: C. Dubois
- Endocarditis: C. Dubois
- Pericard en primaire myocardaandoeningen: T. Robyns
- Congenitale hartafwijkingen: W. Budts
Inhoud:
Coronair lijden ........................................................................................................................2
Arteriële hypertensie ............................................................................................................. 10
Hartfalen............................................................................................................................... 15
Hartklepziekten ..................................................................................................................... 22
Endocarditis .......................................................................................................................... 31
Pericard- en primaire myocardaandoening ............................................................................. 34
Congenitale hartafwijkingen .................................................................................................. 38
1ste master geneeskunde 2025-2026
,OPO Bloedsomloop E0C03A 2
Coronair lijden
1. Coronaire anatomie en fysiologie
1.1. Anatomie
De anatomie en fysiologie van het hart en zijn eigen
bevloeiing is reeds gekend (zie cursus Verbrugge). De
linker kransslagaders splits in left anterior descending
artery (LAD) en in arterie circumflex (RX) die het linker
atrium en linker ventrikel bevloeien. De rechtse
kransslagader (RCA) bevloeit het rechter atrium en
rechter ventrikel. De posterior descending artery (PDA)
komt meestal uit de RCA (rechtsdominant) maar kan ook
uit RX ontspringen (linksdominant) en bevloeit de
onderwand van het hart.
De flow in de coronairen neemt toe tijdens de diastole, het hart is
ontspannen waardoor er gemakkelijk bloed in de coronairen kan lopen.
Er kunnen zowel problemen ontstaan in de grote arteriën als in de
kleine.
De coronairen hebben als doel O2 naar de hartspier te brengen. Als de
balans tussen vraag-en-aanbod niet klopt treden er klachten op zoals
angor of ischemie. De coronairen hebben heel wat reserve dus er
zullen pas klachten ontstaan bij ernstige letsels en bij maximale inspanning omdat we dan het meest
O2 nodig hebben. Patiënten die weinig inspanning doen zullen daarom ook pas later gediagnosticeerd
worden.
Bij de vorming van een plaque zal in eerste instantie het
bloedvat uitzetten om het lumen te vrijwaren. Pas in een laat
stadium kan het bloedvat niet meer uitzetten en zal het lumen
vernauwen (= Glagov’s fenomeen).
2. Chronisch coronair syndroom (CCS)
2.1. Stabiele angor
Chronisch coronair syndroom werd vroeger ‘stabiele angor’ genoemd. Het wordt veroorzaakt door een
functionele of structurele verandering van de coronairen. Typisch aan stabiele angor is dat het telkens
optreedt bij dezelfde inspanning en ook weer weggaat na dezelfde periode van rust. Het kan lange
perioden stabiel blijven maar kan zich ontwikkelen tot een acuut coronair syndroom (ACS) dikwijls tijdens
inspanning, emotie of andere stress. Niet iedereen met angor klachten heeft een coronair probleem
(DD: aortaklepstenose, hypertensie, vasospasme, coronaire microcirculatie dysfunctie).
1ste master geneeskunde 2025-2026
,OPO Bloedsomloop E0C03A 3
Er zijn verschillende risicofactoren die een coronaire vernauwing in de hand werken en doe vermoeden
op basis van anamnese.
- Niet-beïnvloedbare risicofactoren: leeftijd, geslacht, familiale voorgeschiedenis
- Beïnvloedbare risicofactoren: roken, hypertensie, cholesterol, diabetes, alcohol, inactiviteit
Ook tijdens een klinisch onderzoek zijn er teken van vaatlijden zoals xanthoma (afzettingen cholesterol)
en gele nicotine vingers die wijzen op frequent rookgedrag.
Typisch presenteert angor zich als pijn over het sternum en uitstralend naar
de linker arm tot in de pink. De presentatie kan echter bij iedereen
verschillend zijn. sommige patiënten ervaren pijn door emotionele stress,
dyspnee bij inspanning, vermoeidheid of pijn in armen, kaak, nek of hoge rug.
2.2. Instabiele angor
Men spreekt van instabiele angor als de uitlokkende factoren of klachten van de angor veranderen.
Typisch kenmerken van instabiele angor zijn:
- Verlengde angor in rust
- Klachten nemen toe in frequentie, duur en bij lagere drempel
- Angor na een recent myocardinfarct
Veel patiënten met instabiele angor presenteren zich ook met atypische klachten.
2.3. Evaluatie van CCS
Bij vermoeden CCS wordt in eerste instantie een coronaire CT uitgevoerd. Deze beoordeeld de anatomie
van de coronairen zonder een hoge stralingsbelasting. Functionele testen zoals inspanningsproeven
kijken of er een weerslag is van eventuele vernauwingen. Ze tonen geen anatomische afwijkingen maar
kunnen controleren of er weerslag is door ischemie.
Echocardiografie wordt steeds gebruikt om ook de rest van het hart te controleren en andere diagnoses
uit te sluiten. Het geeft info over linker- en rechterventrikel functie, wandbeweging, arteriële drukken
enzovoort. Het kan daarnaast ook kleplijden uitsluiten of andere diagnoses zoals pericarditis,
linkerventrikel hypertrofie, cardiomyopathie, … Als alternatief van echo kan een MRI gedaan worden voor
bijkomende info maar dit is niet standaard.
Labo’s worden steeds afgenomen bij vermoeden van CSS. Ze tonen de standaard resultaten zoals:
anemie, hyperthyroïdie, glycemie, lipiden maar kunnen ook specifieke markers voor cardiovasculair
risico meten zoals lipoproteïne A. De nierfunctie moet gecontroleerd worden indien men contrast wil
gebruiken.
De behandeling van stabiele angor bestaat uit nitraten, beta-blokkers en eventueel Ca-kanaal
blokkers.
1ste master geneeskunde 2025-2026
,OPO Bloedsomloop E0C03A 4
Variant (Prinzmetal) angina
Bij Prinzmetal angina ontstaat er angor door coronair spasme. Het kan optreden in rust en daardoor
lijken op infarct maar de diagnose is vaak moeilijk aangezien het spasme voorbij is op moment van
angiografie.
Myocardial bridging (spierbrug)
Myocardial bridging is een congenitale afwijking waar
de coronair door de hartspier loopt in plaats van er
boven op. Tijdens de systole duwt de hartspier op de
coronair waardoor er tijdelijk geen bloedstroom is en
dit kan symptomen van angor veroorzaken. De
behandeling kan met een beta-blokker of Ca-kanaal
blokkers.
Coronaire microvasculaire dysfunctie (CMD)
Bij coronaire microvasculaire dysfunctie is er angor zonder epicardiale vernauwingen. Door
microvasculaire dysfunctie is de bloedtoevoer verstoord. De diagnose is meestal moeilijk omdat het
niet typisch presenteert op de mogelijke testen.
2.4. Beeldvorming
Anatomische beeldvorming brengt de anatomie van het lumen en de wand van het bloedvat in beeld.
Functionele beeldvorming bekijkt de impact van eventuele coronaire vernauwingen op de perfusie van
het hart.
Inspannings-EKG
Een inspanningstest heeft een lage sensitiviteit en specificiteit maar aangezien het goedkoop en ruim
beschikbaar is zonder stralingsbelasting wordt dit toch veel uitgevoerd. Het is in staat om angor te
reproduceren, symptomen te beoordelen, aritmieën op te sporen en de bloeddruk respons te meten.
Stress echocardiografie
Een stress echocardiografie gebeurt transthoracaal en bekijkt de impact van een inspanning op het
hart. Kijken naar wandverdikking, contractie, vullingstoestand enzovoort. Ischemie van een bepaalde
coronair zal afwijkende wandverdikking vertonen in dat gebied.
Coronaire CT met contrast (CCTA)
Tijdens coronaire CT met contrast worden de coronairen zeer goed
in beeld gebracht. Dit gebeurt best bij patiënten met een
regelmatige en rustige hartslag. Belangrijk om nierfunctie en
allergieën eerst te controleren.
CACS (coronary arterie calfication score) bij CT
CACS gebeurt bij CT zonder contrast. Men gaat
opzoek naar calcificatie van de coronairen en geeft
hieraan een codering. Hoe hoger op de Ca-score
hoe hoger het risico op coronair lijden.
1ste master geneeskunde 2025-2026
, OPO Bloedsomloop E0C03A 5
SPECT (myocard perfusion schintigraphy-single photon emission CT)
Men kijkt bij een SPECT naar een myocardiale opname van een radioactief isotoop. Minder opname
wijst op hypoperfusie. Beelden tijdens rust en inspanning worden met elkaar vergeleken.
Invasieve coronaire angiografie
Bij een heel sterk vermoeden of heel hoog risico wordt een
angiografie uitgevoerd. Het is belangrijk om de risico’s en voordelen
tegen elkaar af te wegen. Het ingespoten contrast wordt met röntgen
in beeld gebracht. Deze beelden kunnen in verschillende richtingen
gemaakt worden om alle vernauwingen op te sporen.
3. Acuut coronair syndroom (ACS)
Het is belangrijk om een acuut coronair syndroom snel te herkennen aan de hand van klinische
parameters en EKG. Nadien moet je afhankelijk van een ST-elevatie de patiënten in een categorie brengen
die de verdere behandeling zal bepalen.
Een ACS doet zich voor nadat een kwetsbare plaque afscheurt met als reactie hierop plaatsjesactivatie
met trombus vorming. Ook erosie van het endotheel zonder een plaque ruptuur kan plaatsjes activeren.
Waar en wanneer een ACS zich voordoet is heel dynamisch. De ene patiënt heeft jarenlang angor zonder
een acuut event terwijl een andere patiënt nooit klachten had en ineens een volledige occlusie doet.
Een acuut coronair syndroom presenteert zich met typische thoracale pijn en soms ook pijn epigastrisch,
in de linker kaak, rechtszijdig thoracaal of interscapulair.
Er zijn verschillende complicaties die kunnen optreden ten gevolge van een myocardinfarct:
Snelle reperfusie is essentieel bij een ACS. Men start zo snel mogelijk cathlab of fibrinolyse.
1ste master geneeskunde 2025-2026
Bloedsomloop: HART
- Coronair lijden: T. Adriaenssens
- Arteriële hypertensie: T. Vanassche
- Hartfalen: L. Van Aelst
- Hartklepziekten: C. Dubois
- Endocarditis: C. Dubois
- Pericard en primaire myocardaandoeningen: T. Robyns
- Congenitale hartafwijkingen: W. Budts
Inhoud:
Coronair lijden ........................................................................................................................2
Arteriële hypertensie ............................................................................................................. 10
Hartfalen............................................................................................................................... 15
Hartklepziekten ..................................................................................................................... 22
Endocarditis .......................................................................................................................... 31
Pericard- en primaire myocardaandoening ............................................................................. 34
Congenitale hartafwijkingen .................................................................................................. 38
1ste master geneeskunde 2025-2026
,OPO Bloedsomloop E0C03A 2
Coronair lijden
1. Coronaire anatomie en fysiologie
1.1. Anatomie
De anatomie en fysiologie van het hart en zijn eigen
bevloeiing is reeds gekend (zie cursus Verbrugge). De
linker kransslagaders splits in left anterior descending
artery (LAD) en in arterie circumflex (RX) die het linker
atrium en linker ventrikel bevloeien. De rechtse
kransslagader (RCA) bevloeit het rechter atrium en
rechter ventrikel. De posterior descending artery (PDA)
komt meestal uit de RCA (rechtsdominant) maar kan ook
uit RX ontspringen (linksdominant) en bevloeit de
onderwand van het hart.
De flow in de coronairen neemt toe tijdens de diastole, het hart is
ontspannen waardoor er gemakkelijk bloed in de coronairen kan lopen.
Er kunnen zowel problemen ontstaan in de grote arteriën als in de
kleine.
De coronairen hebben als doel O2 naar de hartspier te brengen. Als de
balans tussen vraag-en-aanbod niet klopt treden er klachten op zoals
angor of ischemie. De coronairen hebben heel wat reserve dus er
zullen pas klachten ontstaan bij ernstige letsels en bij maximale inspanning omdat we dan het meest
O2 nodig hebben. Patiënten die weinig inspanning doen zullen daarom ook pas later gediagnosticeerd
worden.
Bij de vorming van een plaque zal in eerste instantie het
bloedvat uitzetten om het lumen te vrijwaren. Pas in een laat
stadium kan het bloedvat niet meer uitzetten en zal het lumen
vernauwen (= Glagov’s fenomeen).
2. Chronisch coronair syndroom (CCS)
2.1. Stabiele angor
Chronisch coronair syndroom werd vroeger ‘stabiele angor’ genoemd. Het wordt veroorzaakt door een
functionele of structurele verandering van de coronairen. Typisch aan stabiele angor is dat het telkens
optreedt bij dezelfde inspanning en ook weer weggaat na dezelfde periode van rust. Het kan lange
perioden stabiel blijven maar kan zich ontwikkelen tot een acuut coronair syndroom (ACS) dikwijls tijdens
inspanning, emotie of andere stress. Niet iedereen met angor klachten heeft een coronair probleem
(DD: aortaklepstenose, hypertensie, vasospasme, coronaire microcirculatie dysfunctie).
1ste master geneeskunde 2025-2026
,OPO Bloedsomloop E0C03A 3
Er zijn verschillende risicofactoren die een coronaire vernauwing in de hand werken en doe vermoeden
op basis van anamnese.
- Niet-beïnvloedbare risicofactoren: leeftijd, geslacht, familiale voorgeschiedenis
- Beïnvloedbare risicofactoren: roken, hypertensie, cholesterol, diabetes, alcohol, inactiviteit
Ook tijdens een klinisch onderzoek zijn er teken van vaatlijden zoals xanthoma (afzettingen cholesterol)
en gele nicotine vingers die wijzen op frequent rookgedrag.
Typisch presenteert angor zich als pijn over het sternum en uitstralend naar
de linker arm tot in de pink. De presentatie kan echter bij iedereen
verschillend zijn. sommige patiënten ervaren pijn door emotionele stress,
dyspnee bij inspanning, vermoeidheid of pijn in armen, kaak, nek of hoge rug.
2.2. Instabiele angor
Men spreekt van instabiele angor als de uitlokkende factoren of klachten van de angor veranderen.
Typisch kenmerken van instabiele angor zijn:
- Verlengde angor in rust
- Klachten nemen toe in frequentie, duur en bij lagere drempel
- Angor na een recent myocardinfarct
Veel patiënten met instabiele angor presenteren zich ook met atypische klachten.
2.3. Evaluatie van CCS
Bij vermoeden CCS wordt in eerste instantie een coronaire CT uitgevoerd. Deze beoordeeld de anatomie
van de coronairen zonder een hoge stralingsbelasting. Functionele testen zoals inspanningsproeven
kijken of er een weerslag is van eventuele vernauwingen. Ze tonen geen anatomische afwijkingen maar
kunnen controleren of er weerslag is door ischemie.
Echocardiografie wordt steeds gebruikt om ook de rest van het hart te controleren en andere diagnoses
uit te sluiten. Het geeft info over linker- en rechterventrikel functie, wandbeweging, arteriële drukken
enzovoort. Het kan daarnaast ook kleplijden uitsluiten of andere diagnoses zoals pericarditis,
linkerventrikel hypertrofie, cardiomyopathie, … Als alternatief van echo kan een MRI gedaan worden voor
bijkomende info maar dit is niet standaard.
Labo’s worden steeds afgenomen bij vermoeden van CSS. Ze tonen de standaard resultaten zoals:
anemie, hyperthyroïdie, glycemie, lipiden maar kunnen ook specifieke markers voor cardiovasculair
risico meten zoals lipoproteïne A. De nierfunctie moet gecontroleerd worden indien men contrast wil
gebruiken.
De behandeling van stabiele angor bestaat uit nitraten, beta-blokkers en eventueel Ca-kanaal
blokkers.
1ste master geneeskunde 2025-2026
,OPO Bloedsomloop E0C03A 4
Variant (Prinzmetal) angina
Bij Prinzmetal angina ontstaat er angor door coronair spasme. Het kan optreden in rust en daardoor
lijken op infarct maar de diagnose is vaak moeilijk aangezien het spasme voorbij is op moment van
angiografie.
Myocardial bridging (spierbrug)
Myocardial bridging is een congenitale afwijking waar
de coronair door de hartspier loopt in plaats van er
boven op. Tijdens de systole duwt de hartspier op de
coronair waardoor er tijdelijk geen bloedstroom is en
dit kan symptomen van angor veroorzaken. De
behandeling kan met een beta-blokker of Ca-kanaal
blokkers.
Coronaire microvasculaire dysfunctie (CMD)
Bij coronaire microvasculaire dysfunctie is er angor zonder epicardiale vernauwingen. Door
microvasculaire dysfunctie is de bloedtoevoer verstoord. De diagnose is meestal moeilijk omdat het
niet typisch presenteert op de mogelijke testen.
2.4. Beeldvorming
Anatomische beeldvorming brengt de anatomie van het lumen en de wand van het bloedvat in beeld.
Functionele beeldvorming bekijkt de impact van eventuele coronaire vernauwingen op de perfusie van
het hart.
Inspannings-EKG
Een inspanningstest heeft een lage sensitiviteit en specificiteit maar aangezien het goedkoop en ruim
beschikbaar is zonder stralingsbelasting wordt dit toch veel uitgevoerd. Het is in staat om angor te
reproduceren, symptomen te beoordelen, aritmieën op te sporen en de bloeddruk respons te meten.
Stress echocardiografie
Een stress echocardiografie gebeurt transthoracaal en bekijkt de impact van een inspanning op het
hart. Kijken naar wandverdikking, contractie, vullingstoestand enzovoort. Ischemie van een bepaalde
coronair zal afwijkende wandverdikking vertonen in dat gebied.
Coronaire CT met contrast (CCTA)
Tijdens coronaire CT met contrast worden de coronairen zeer goed
in beeld gebracht. Dit gebeurt best bij patiënten met een
regelmatige en rustige hartslag. Belangrijk om nierfunctie en
allergieën eerst te controleren.
CACS (coronary arterie calfication score) bij CT
CACS gebeurt bij CT zonder contrast. Men gaat
opzoek naar calcificatie van de coronairen en geeft
hieraan een codering. Hoe hoger op de Ca-score
hoe hoger het risico op coronair lijden.
1ste master geneeskunde 2025-2026
, OPO Bloedsomloop E0C03A 5
SPECT (myocard perfusion schintigraphy-single photon emission CT)
Men kijkt bij een SPECT naar een myocardiale opname van een radioactief isotoop. Minder opname
wijst op hypoperfusie. Beelden tijdens rust en inspanning worden met elkaar vergeleken.
Invasieve coronaire angiografie
Bij een heel sterk vermoeden of heel hoog risico wordt een
angiografie uitgevoerd. Het is belangrijk om de risico’s en voordelen
tegen elkaar af te wegen. Het ingespoten contrast wordt met röntgen
in beeld gebracht. Deze beelden kunnen in verschillende richtingen
gemaakt worden om alle vernauwingen op te sporen.
3. Acuut coronair syndroom (ACS)
Het is belangrijk om een acuut coronair syndroom snel te herkennen aan de hand van klinische
parameters en EKG. Nadien moet je afhankelijk van een ST-elevatie de patiënten in een categorie brengen
die de verdere behandeling zal bepalen.
Een ACS doet zich voor nadat een kwetsbare plaque afscheurt met als reactie hierop plaatsjesactivatie
met trombus vorming. Ook erosie van het endotheel zonder een plaque ruptuur kan plaatsjes activeren.
Waar en wanneer een ACS zich voordoet is heel dynamisch. De ene patiënt heeft jarenlang angor zonder
een acuut event terwijl een andere patiënt nooit klachten had en ineens een volledige occlusie doet.
Een acuut coronair syndroom presenteert zich met typische thoracale pijn en soms ook pijn epigastrisch,
in de linker kaak, rechtszijdig thoracaal of interscapulair.
Er zijn verschillende complicaties die kunnen optreden ten gevolge van een myocardinfarct:
Snelle reperfusie is essentieel bij een ACS. Men start zo snel mogelijk cathlab of fibrinolyse.
1ste master geneeskunde 2025-2026
