Geschiedenis van Latijns-Amerika 2de bachelor geschiedenis
Geschiedenis van Latijns-Amerika van de
19de tot de 20ste eeuw
Inhoudsopgave
Inleiding................................................................................................................................................... 8
Personen .............................................................................................................................................. 8
Gebeurtenissen ................................................................................................................................... 8
Plaatsen ............................................................................................................................................... 9
Les 1: Latijns-Amerika in de 21ste eeuw ................................................................................................ 10
1. Kloof tussen rijk en arm............................................................................................................. 10
1.1. The Washington Consensus ............................................................................................... 10
1.2. De marea rosa (Pink Tide) ................................................................................................. 11
1.3. Duurzaam alternatief ......................................................................................................... 13
2. Drugsproblematiek .................................................................................................................... 14
2.1. Onstaan van de War on Drugs ........................................................................................... 14
2.2. Panama .............................................................................................................................. 15
2.3. Colombia............................................................................................................................ 16
2.4. Mexico ............................................................................................................................... 16
2.5. Voedingsbodem ................................................................................................................. 17
3. Migratie ..................................................................................................................................... 17
3.1. Van platteland naar stad .................................................................................................... 17
3.2. Van Latijns-Amerika naar de VS ......................................................................................... 18
4. War on gangs ............................................................................................................................. 21
4.1. Ontstaan van de jeugdbendes ........................................................................................... 21
4.2. Voedingsbodem ................................................................................................................. 21
4.3. Kenmerken......................................................................................................................... 22
4.4. Activiteiten ........................................................................................................................ 22
4.5. Bestrijding .......................................................................................................................... 22
5. Globalisering en milieu .............................................................................................................. 23
5.1. Toenemende druk op milieu.............................................................................................. 23
5.2. Gevolgen voor het klimaat ................................................................................................ 24
5.3. Sociale gevolgen ................................................................................................................ 24
6. Indigenismo ............................................................................................................................... 24
6.1. Soorten .............................................................................................................................. 24
6.2. Kenmerken politiek indigenisme ....................................................................................... 25
1
, Geschiedenis van Latijns-Amerika 2de bachelor geschiedenis
6.3. Resultaten .......................................................................................................................... 25
7. Veranderde spirituele afhankelijkheid....................................................................................... 26
7.1. Onverwachte evolutie ....................................................................................................... 26
7.2. Gedaanteverandering van het katholicisme ...................................................................... 27
7.3. Opkomst protestantisme ................................................................................................... 27
Les 2: onafhankelijkheid ....................................................................................................................... 29
Vraag 1: Tussen 1808 en 1824 scheurde Latijns-Amerika zich los van Europa. Verkregen alle
gebieden hun onafhankelijkheid in deze periode? ........................................................................... 29
1.1. Werden pas later onafhankelijk ......................................................................................... 29
1.2. Zijn nog steeds niet onafhankelijk ..................................................................................... 29
1.3. Conceptuele omkadering .................................................................................................. 30
Vraag 2: Waren de onafhankelijkheidsbewegingen een zaak van Amerikanen tegen Spanjaarden? 30
Vraag 3: welke oorzaken lagen aan de basis van de onafhankelijkheidsbewegingen? ..................... 31
3.1. Toenemende ongenoegen van de creolen ............................................................................. 32
3.2. Groeiend belang van een koloniaal patriotisme..................................................................... 33
3.3. Succes van de ideeën van de verlichting ................................................................................ 34
3.4. Remmende factoren ............................................................................................................... 34
Vraag 4: Wat was de aanleiding van de strijd om de onafhankelijkheid? ......................................... 35
4.1. Gevolgen van de Franse Revolutie in Spanje en Portugal ...................................................... 35
4.2. Gevolgen voor Amerika .......................................................................................................... 36
4.3. Algemeen verloop .................................................................................................................. 36
Vraag 5: Welke factoren leiden tot de mislukking van de meeste verzetsbewegingen uit de eerste
fase? .................................................................................................................................................. 37
5.1 Verzet mislukt niet overal: Argentinië ..................................................................................... 37
5.2. Externe factoren die de mislukking in de hand werkten ........................................................ 37
5.3. Interne factoren die de mislukking in de hand werkten......................................................... 37
Geval 1 – Nieuw-Granada (Venezuela/Colombia) ......................................................................... 38
Geval 2 – Nieuw-Spanje (Mexico/Centraal-Amerika) .................................................................... 38
Vraag 6: Het meeste verzet begon niet met de bedoeling zich van het moederland af te scheuren,
maar het mondde uiteindelijk wel uit in een onafhankelijkheidsstrijd. Welke factoren zorgden voor
die omslag?........................................................................................................................................ 39
6.1. Externe factoren ..................................................................................................................... 39
6.2. Interne factoren ...................................................................................................................... 39
Vraag 7: Welke factoren maakten van de tweede golf van opstanden een succes?......................... 40
7.1. Externe factoren ..................................................................................................................... 40
7.2. Interne factoren ...................................................................................................................... 40
Vraag 8: Hoe komt het koningsgezinde Peru ten val? ....................................................................... 40
2
, Geschiedenis van Latijns-Amerika 2de bachelor geschiedenis
8.1. Bevrijding van Chili ................................................................................................................. 41
8.2. Bevrijding van Peru ................................................................................................................. 41
Vraag 9: Waarom was Brazilië een bijzonder geval? ......................................................................... 42
9.1. Verschillend uitgangspunt ...................................................................................................... 42
9.2. Weg naar onafhankelijkheid ................................................................................................... 43
Vraag 10: Wat heeft de onafhankelijkheid opgeleverd? ................................................................... 43
10.1. Realisaties ............................................................................................................................. 43
10.2. Beperkingen.......................................................................................................................... 43
Les 3: Latijns-Amerika tot 1880 ............................................................................................................ 45
Vraag 1: Voor welke uitdagingen zagen de jonge naties van Latijns-Amerika zich na hun
onafhankelijkheid geplaatst?............................................................................................................. 45
1.1. Uitdagingen ............................................................................................................................ 45
1.2. Problemen .................................................................................................................................. 45
1.3. Moeilijkheden bij de uitwerking van oplossingen .................................................................. 45
1.4. Tegenstellingen bepalen partijvorming .................................................................................. 46
Vraag 2: Wat waren de effecten van het regionalisme op de staatsvorming? .................................. 48
2.1. Welk staatsmodel: centralisme of regionalisme? ................................................................... 48
2.2. Gevolgen ................................................................................................................................. 49
Vraag 3: Hoe verliep de opbouw van de economie, en met welke moeilijkheden werden de nieuwe
regimes geconfronteerd? .................................................................................................................. 49
3.1. Wat was de economische situatie bij de onafhankelijkheid? ................................................. 49
3.2. Algemene evolutie .................................................................................................................. 50
3.3. Landbouw en veeteelt ............................................................................................................ 51
3.4. Industrie.................................................................................................................................. 52
3.5. Handel .................................................................................................................................... 53
Vraag 4: Hoe verliep de integratie van de bevolking in de nieuwe naties? ....................................... 53
4.1. Bevolkingsaantallen ................................................................................................................ 53
4.2. Hoe zag de samenstelling van de bevolking eruit?................................................................. 54
Casus 1 - Mexico ............................................................................................................................... 58
1. Economische situatie bij de onafhankelijkheid ..................................................................... 58
2. Liberalen versus conservatieven............................................................................................ 58
3. Resultaten conservatief bewind (1834-1855) ....................................................................... 60
4. De Reforma (1855-1876) ....................................................................................................... 61
Casus 2 – Argentinië .......................................................................................................................... 63
1. behoud van de eenheid ............................................................................................................. 63
2. Teloorgang van de eenheid........................................................................................................ 63
3
, Geschiedenis van Latijns-Amerika 2de bachelor geschiedenis
3. Interne problemen..................................................................................................................... 63
Casus – 3 Brazilië ............................................................................................................................... 65
1. Uitgangspositie bij de onafhankelijkheid................................................................................... 65
2. De revolutie van 1831 en de zoektocht naar een staatsmodel ................................................. 65
3. Pedro II en het einde van het keizerrijk ..................................................................................... 66
Les 4: Latijns-Amerika 1880-1910/1920 ............................................................................................... 68
Vraag 1: Voor welke uitdagingen zagen de naties van Latijns-Amerika zich na de periode van chaos
tussen 1820 en 1880 geplaatst? ........................................................................................................ 68
1.1. Uitdagingen ............................................................................................................................ 68
1.2. Problemen .............................................................................................................................. 68
1.3. Moeilijkheden......................................................................................................................... 68
Vraag 2: Welk systeem domineerde de Latijns-Amerikaanse economie tussen 1880 en 1914?
(Opkomst van het neokolonialisme) .................................................................................................. 69
2.1. In welke context kwam het systeem tot stand? ..................................................................... 69
2.2. Wat waren de kenmerken van het neokolonialisme? ............................................................ 69
Vraag 3: Op welke manier ontwikkelde het hacienda-model zich in de meeste landen? (Expansie
van het hacienda-systeem)................................................................................................................ 70
3.1. Welk effect had het neokolonialisme op de structuur van het grondbezit? .......................... 70
3.2. Welk effect had het neokolonialisme op de arbeidsmarkt? ................................................... 70
Vraag 4: Welk relatief politiek model ontstond er in de meeste landen vanaf 1880? (Nieuwe
vormen van politiek).......................................................................................................................... 71
4.1. Wat gebeurt er met de ideologische verschillen tussen conservatieven en liberalen? ......... 71
4.2. Welke ideeën wonnen aan invloed in deze periode? ............................................................. 71
4.3. Welk nieuw soort regeringsvorm domineerde in deze periode? ........................................... 71
Vraag 5: Met welke demografische en sociale uitdagingen werden de meeste landen na 1880
geconfronteerd? (Sociale veranderingen) ......................................................................................... 71
5.1. Ontwikkeling van de bevolking ............................................................................................... 71
5.2. Ontstaan van een stedelijke middenklasse en arbeidersklasse.............................................. 71
5.3. Crisis op het platteland ........................................................................................................... 72
5.4. Sociale kwestie na 1900.......................................................................................................... 72
Casus 1 – Mexico (dictatuur) ............................................................................................................. 72
1. Porfirio Díaz en het Porfiriaat (1876-1911) ............................................................................... 72
2. Steunpilaren van het Porfiriaat.................................................................................................. 73
3. Herstel van de binnenlandse rust .............................................................................................. 74
4. Modernisering van de economie............................................................................................... 74
5. Concentratie van het grondbezit ............................................................................................... 75
6. Stijgend ongenoegen ................................................................................................................. 76
4
, Geschiedenis van Latijns-Amerika 2de bachelor geschiedenis
Casus 2 – Argentinië (oligarchie van grootgrondbezitters)................................................................ 76
1. Consolidatie van de staatsstructuur .......................................................................................... 76
2. Economische groei..................................................................................................................... 77
3. Groeiend ongenoegen ............................................................................................................... 77
Casus 3 – Brazilië (jonge republiek) ................................................................................................... 78
1. Het Governo Provisório.......................................................................................................... 78
2. Modernisering van het land .................................................................................................. 79
3. Buitenlandse politiek ............................................................................................................. 79
4. Binnenlandse politiek ............................................................................................................ 79
Les 5: Latijns-Amerika 1910-1960......................................................................................................... 84
Vraag 1: Welke algemene ontwikkelingen deden zich voor in Latijns-Amerika op economisch,
sociaal en politiek vlak tijdens de periode tussen 1910 en 1960? .................................................... 84
1.1. Op economisch vlak................................................................................................................ 84
1.2. Op sociaal vlak ........................................................................................................................ 85
1.3. Op Politiek vlak ....................................................................................................................... 85
Vraag 2: Welke vier gebeurtenissen bepaalden de ontwikkelingen in Latijns-Amerika tijdens de
periode 1910-1960? .......................................................................................................................... 87
2.1. 1910 – Mexicaanse Revolutie ................................................................................................. 87
2.2. 1914-1918 – Eerste Wereldoorlog .......................................................................................... 87
2.3. 1929 – Beurscrash Wall Street................................................................................................ 87
2.4. 1939-1945 – Tweede Wereldoorlog ....................................................................................... 87
Vraag 3: Wat was de invloed van de Eerste Wereldoorlog op de ontwikkelingen in Latijns-Amerika?
........................................................................................................................................................... 88
1914-1929/1930 ............................................................................................................................ 88
Vraag 4: Wat was de invloed van de Grote Depressie op de ontwikkelingen in Latijns-Amerika?.... 92
1929-1939...................................................................................................................................... 92
Vraag 5: Wat was de invloed van de Tweede Wereldoorlog op de ontwikkelingen in Latijns-Amerika
........................................................................................................................................................... 96
1945-1960...................................................................................................................................... 96
Casus 1 – Mexicaanse Revolutie ........................................................................................................ 98
1. Verloop: revolutie (fase 1) ......................................................................................................... 98
1. Verloop: burgeroorlog (fase 2) .................................................................................................. 98
2. Realisaties: vooruitstrevende wetgeving ................................................................................... 99
2. Realisaties: uitgebreide landverdeling........................................................................................... 99
2. Realisaties: industrialisatie ........................................................................................................ 99
2. Realisaties: anti-rechtse politiek .............................................................................................. 100
2. Realisaties: vernieuwde cultuurpolitiek .................................................................................. 100
5
, Geschiedenis van Latijns-Amerika 2de bachelor geschiedenis
3. Het Mexicaanse muralismo: aanvang ...................................................................................... 100
3. Het Mexicaanse muralismo: belangrijkste leden..................................................................... 101
3. Het Mexicaanse muralismo: belangrijkste werken .................................................................. 101
3. Het Mexicaanse Muralismo: einde van de beweging .............................................................. 102
Casus 2 – Argentinië: Villa Flandria (Luján) ..................................................................................... 102
1. Oprichting (1924)..................................................................................................................... 102
2. Bijzondere sociale politiek ........................................................................................................... 103
3. Navolging ................................................................................................................................. 103
Les 6: Latijns-Amerika 1960-1989....................................................................................................... 104
Vraag 1: Wat was de globale invloed van de Cubaanse Revolutie op de politieke ontwikkeling in
Latijns-Amerika? Hoe reageerden de VS op deze gebeurtenissen .................................................. 104
1. invloed van de Cubaanse revolutie.......................................................................................... 104
2. Antwoord van de VS ................................................................................................................ 104
Vraag 2: Welk verloop kenden de verschillende regimes in Latijns-Amerika tussen 1960 en 1990?
......................................................................................................................................................... 104
1. Polarisatie tussen links en rechts............................................................................................. 104
2. Mislukking van linkse én rechtse recepten.............................................................................. 105
Linkse regimes – Cuba ..................................................................................................................... 106
1. Cuba onder Spaans bewind ..................................................................................................... 106
2. Amerikaanse bezetting (1898-1902)........................................................................................ 107
3. Cubaanse zelfbestuur (1902-1959).......................................................................................... 108
4. De Cubaanse Revolutie ............................................................................................................ 108
5. Realisatie van de Cubaanse Revolutie ..................................................................................... 109
Linkse regimes – Nicaragua ............................................................................................................. 111
Linkse regimes – Peru ...................................................................................................................... 111
Rechtse regimes – Colombia ........................................................................................................... 112
Rechtse regimes – Chili .................................................................................................................... 113
1. Chili als atypisch Latijns-Amerikaanse staat ............................................................................ 113
2. Economische evolutie tot 1970 ............................................................................................... 113
3. Opkomst van links: Frente de Acción Popular .......................................................................... 114
4. Regering Eduardo Frei (1964-1970) ......................................................................................... 114
5. Regering Salvador Allende (1970-1973) .................................................................................. 114
6. Dictatuur (1973-1989) ............................................................................................................. 115
Uitzonderingen: Mexico .................................................................................................................. 115
1. De perfecte dictatuur (Mario Vargas Llosa) ............................................................................. 115
2. Staatsinmenging in de economie ............................................................................................ 116
6
, Geschiedenis van Latijns-Amerika 2de bachelor geschiedenis
3. Van mirakel naar crisis ............................................................................................................. 116
7
, Geschiedenis van Latijns-Amerika 2de bachelor geschiedenis
Inleiding
Personen
1) Hugo Chavéz → voormalig president van Venezuela → socialistische partij → veel
socialistische hervormingen → onderdeel vd bolivariaanse revolutie → nieuwe grondwet,
participatieve democratische raden en de nationalisatie van belangrijke industrieën →
losmaken van het neoliberalisme → in de jaren 2000
2) Presidentskoppel van Argentinië → Néstor Kirchner & Cristina Fernández de Kirchner →
allebei president in de jaren 2000 → Argentinië kende veel bankroet, inflatie, armoede →
Nestor heeft 8 miljoen mensen uit de armoede gehaald
3) Carlos Fuentes → Mexicaanse schrijver → schreef over de problemen van zijn continent → 3
geboortes/3 crisissen
a. 1492: ontdekking van Amerika
b. 1800: crisis → onafhankelijkheid → nationale identiteit → afzetten tegen de Spaanse
cultuur → willen een nieuwe identiteit
c. Invloed van de VS op cultureel gebied
4) Ingrid Betancourt → politica in Colombia → presidentskandidaat → ontvoerd wanneer ze in
haar campagne dialoog wou voeren met de belangrijkste guerrillagroepering in Colombia, de
communistische FARC → een rebellenbeweging
a. Frans-Colombiaans → behoort tot de lokale elite
5) El Chapo, Joaquín Guzmán Loera → Mexicaanse drugsbaron
6) Rigoberta Menchu → mensenrechtenactiviste uit Guatemala → komt op voor de inheemse
bevolking (Maya) → won in 1992 de nobelprijs voor de Vrede → symbolisch jaar, want het
was 500 jaar na de ontdekking van Amerika
7) Carlos Santana → Mexicaanse gitarist → woont nu in Amerika en beschouwt zich nu ook
meer Amerikaans dan Mexicaans
8) De dwaze moeders, madres de Plaza de Mayo → Argentinië → kregen geen uitleg over hun
vermiste kinderen, die verdwenen tijdens de Argentijnse dictatuur → jongeren = linkser →
moesten dus weg → protest op Plaza de Mayo voor het presidentieel paleis → regime durfde
hen niet het zwijgen op te leggen → protesteren nu ook voor meer actuele problemen
9) Lula da Silva → huidige president van Brazilië → voerde een economische politiek die de
verschillende partijen kon verzoenen → zette een voorbeeld voor de rest van Latijns-Amerika
→ zorgde ook voor een daling van armoede
10) Jaime Vargas Vargas → zorgde voor een stem voor de inheemse bevolking in Ecuador
Gebeurtenissen
1) Ontmoeting tussen Obama en Raúl Castro (broer van Fidel Castro) → 2015 → 1ste keer in 55
jaar dat een president van de VS en een president van Cuba elkaar in persoon ontmoeten →
VS had Cuba geboycot → weigerden sindsdien elk contact → Trump heeft dat alles om zeep
geholpen
2) Cel van El Chapo waaruit hij ontsnapt is → overal hingen camera’s buiten op het WC → groef
daar een tunnel → 1,5 km lang naar een hoeve in de buurt, had zelfs verlichting en een
brommertje
a. Zat vast in de zwaarst bewaakte gevangenis van Mexico → niemand stelde vragen bij
de hoeveelheid grond dat weggebracht werd en bij de geluiden van de werken →
corrupt systeem
3) 2019 → brand in het amazonewoud
8
, Geschiedenis van Latijns-Amerika 2de bachelor geschiedenis
4) 2015-2016 → mensen uit Venezuela verlieten hun land → geen eten → gingen dus naar de
buurlanden → pakten daar het werk af vd lokale bevolking → grenzen werden gesloten om
mensen in het land te houden
5) Mexico → 42 scholieren van een linkse school → uitstap met de bus → werden onderweg
opgemerkt → dachten dat ze gingen protesteren bij een meeting van de vrouw vd
toenmalige gouverneur, die zich ook kandidaat stelde voor diezelfde positie → Gouverneur
belde de Narcobaas en die zorgde ervoor dat de bus weg werd geleid → men weet nog altijd
niet wat er exact is gebeurd en hebben ze nog niet teruggevonden → onderzoek is dus nog
altijd bezig → autoriteiten werken niet mee
a. Protestmars in Mexico-City → Gouverneur dacht dat hij ermee weg kon komen →
ontstrafbaarheid is nog heel groot in dat milieu
6) Studentenprotest in Chili tegen de privatisering van het (hoger) onderwijs → 2011-2013 →
heel veel kosten → schulden van ongeveer 20.000 dollar na 1 jaar studeren
7) Ca. 2019 → enorme marsen van immigranten die vanaf Nicaragua en Cuba naar de VS gaan
→ reizen in grote groepen → kleine groepen of individuele personen moeten de coyotes
betalen → drugskartel → niet betalen = dood
8) 2016 → einde van het conflict in Colombia → geweld met de FARC (Revolutionaire
strijdkrachten van Colombia) → leveren wapens in inruil voor Amnesty → coffee for peace →
kleine boeren gaan koffiebonen produceren → geen drugshandel meer → niet meer verleid
om Cocabladeren te produceren
9) 2016 → begrafenis van Fidel Castro → lijkstoet door heel Cuba → einde van een tijdperk
10) 2019 verkiezingen in Venezuela → Juan Guaidó wil een democratisch regime, maar dat
mislukt
Plaatsen
1) Panamakanaal → bijna 100 jaar in de handen van de VS → dus het was dan ook Amerikaans
grondgebied en alle inkomsten gingen naar de VS → later werd een nieuw kanaal gebouwd,
maar door de Panamamezen zelf, dus het is nu in handen van Panama → sinds 1999 enorme
inkomsten die naar Panama gaan
2) Gletsjer in Centraal Argentinië
3) Kathedraal in Brasilia → de nieuwe kunstmatige hoofdstad van Brazilië
4) Grensovergang tussen de VS en Mexico → drukste ter wereld
5) Buenos Aires → parlement van Argentinië → gebruikte Europa als model in 1900
6) Museo Soumaya in Mexico-City → Carlos Slim heeft dat gebouwd als cadeau voor zijn vrouw
→ bevat zijn kunstcollectie → rijkste Mexicaan ter wereld
7) Olympisch dorp in Rio de Janeiro → 2016
a. Latijns-Amerika kan technologisch heel goed mee → VS ligt ernaast
b. Zelf in staat om eigen problemen op te lossen
8) Maya site in Mexico
9) Samba parade in Rio de Janeiro → Carnaval was eigenlijk een gebeurtenis van de armen in
Rio, het werd als marginaal beschouwd → kon aanleiding geven voor problemen → regering
gaat dat structureren → het gevaar van sociale onrust onder controle brengen
10) Cancun, Mexico → toeristen → 7 miljoen toeristen → vooral Amerikaanse toeristen → alles
aangepast aan de Amerikanen (bv. Het geld is de Amerikaanse dollar)
a. Slecht betaald, uitgebuit → realisme van het toerisme in Latijns-Amerika
9
, Geschiedenis van Latijns-Amerika 2de bachelor geschiedenis
Les 1: Latijns-Amerika in de 21ste eeuw
1. Kloof tussen rijk en arm
Foto: Carlos Slim → mediamagnaat → Telmex, koopt ook andere
bedrijven op
Rijkste Mexicaan ter wereld, heeft een Libanese afkomst
Gezicht van de kloof
1.1. The Washington Consensus
Van waar komt de breuk?
- 1989: val van het communisme → eerste grote breuk
o Eliminatie van het linkse alternatief
▪ Rechtse regimes hebben de linkse weggejaagd of uitgeroeid → linkse
regimes = weg buiten op Cuba
▪ Mensen hadden ook schrik om links te stemmen
o Val van de rechtse regimes
▪ Centrumregeringen komen in de plaats → nieuw economisch beleid → halen
inspiratie uit Washington ➔ Washington Consensus
o Centrumregeringen met neoliberaal beleid
▪ Open markten
▪ Vrijhandel
• Vrijhandel creëren → NAFTA 1994 (Noord-Amerikaanse
Vrijhandelsovereenkomst = North American Free Trade Agreement)
→ vrijhandelszone tussen de VS, Canada en Mexico → Trump vond
dat nadelig voor de VS → grenzen éénzijdig gesloten → Canada &
Mexico gn voorstanders
o Op 1 juli 2020 vervangen door de US-Mexico-Canada
Agreement (USMCA)
▪ Privatiseringen
• Waar dat nog niet gebeurt was
• Sleutelbedrijven
o Linkse regimes → nationalisering
o Bijwerkingen
▪ Stijging van de openbare schuld
• Gunstig voor bedrijven → betalen niet de belastingen
▪ Toenemende afhankelijkheid van de wereldmarkt
• Vrijhandel niet altijd wederzijds → Latijns-Amerika produceert
weinig afgewerkte producten → afhankelijk van de wereldmarkt
o Gevolg → werkloosheid → hadden geen sociaal vangnet →
geen geld!
• Winsten gaan naar het buitenland
▪ Verscherping van de bestaande sociale problemen
- Balans 1980-1990-2000
1980 → veel dictatuur
1990 → val van de dictatuur
2000 → neoliberaal
o Economische balans
10
Geschiedenis van Latijns-Amerika van de
19de tot de 20ste eeuw
Inhoudsopgave
Inleiding................................................................................................................................................... 8
Personen .............................................................................................................................................. 8
Gebeurtenissen ................................................................................................................................... 8
Plaatsen ............................................................................................................................................... 9
Les 1: Latijns-Amerika in de 21ste eeuw ................................................................................................ 10
1. Kloof tussen rijk en arm............................................................................................................. 10
1.1. The Washington Consensus ............................................................................................... 10
1.2. De marea rosa (Pink Tide) ................................................................................................. 11
1.3. Duurzaam alternatief ......................................................................................................... 13
2. Drugsproblematiek .................................................................................................................... 14
2.1. Onstaan van de War on Drugs ........................................................................................... 14
2.2. Panama .............................................................................................................................. 15
2.3. Colombia............................................................................................................................ 16
2.4. Mexico ............................................................................................................................... 16
2.5. Voedingsbodem ................................................................................................................. 17
3. Migratie ..................................................................................................................................... 17
3.1. Van platteland naar stad .................................................................................................... 17
3.2. Van Latijns-Amerika naar de VS ......................................................................................... 18
4. War on gangs ............................................................................................................................. 21
4.1. Ontstaan van de jeugdbendes ........................................................................................... 21
4.2. Voedingsbodem ................................................................................................................. 21
4.3. Kenmerken......................................................................................................................... 22
4.4. Activiteiten ........................................................................................................................ 22
4.5. Bestrijding .......................................................................................................................... 22
5. Globalisering en milieu .............................................................................................................. 23
5.1. Toenemende druk op milieu.............................................................................................. 23
5.2. Gevolgen voor het klimaat ................................................................................................ 24
5.3. Sociale gevolgen ................................................................................................................ 24
6. Indigenismo ............................................................................................................................... 24
6.1. Soorten .............................................................................................................................. 24
6.2. Kenmerken politiek indigenisme ....................................................................................... 25
1
, Geschiedenis van Latijns-Amerika 2de bachelor geschiedenis
6.3. Resultaten .......................................................................................................................... 25
7. Veranderde spirituele afhankelijkheid....................................................................................... 26
7.1. Onverwachte evolutie ....................................................................................................... 26
7.2. Gedaanteverandering van het katholicisme ...................................................................... 27
7.3. Opkomst protestantisme ................................................................................................... 27
Les 2: onafhankelijkheid ....................................................................................................................... 29
Vraag 1: Tussen 1808 en 1824 scheurde Latijns-Amerika zich los van Europa. Verkregen alle
gebieden hun onafhankelijkheid in deze periode? ........................................................................... 29
1.1. Werden pas later onafhankelijk ......................................................................................... 29
1.2. Zijn nog steeds niet onafhankelijk ..................................................................................... 29
1.3. Conceptuele omkadering .................................................................................................. 30
Vraag 2: Waren de onafhankelijkheidsbewegingen een zaak van Amerikanen tegen Spanjaarden? 30
Vraag 3: welke oorzaken lagen aan de basis van de onafhankelijkheidsbewegingen? ..................... 31
3.1. Toenemende ongenoegen van de creolen ............................................................................. 32
3.2. Groeiend belang van een koloniaal patriotisme..................................................................... 33
3.3. Succes van de ideeën van de verlichting ................................................................................ 34
3.4. Remmende factoren ............................................................................................................... 34
Vraag 4: Wat was de aanleiding van de strijd om de onafhankelijkheid? ......................................... 35
4.1. Gevolgen van de Franse Revolutie in Spanje en Portugal ...................................................... 35
4.2. Gevolgen voor Amerika .......................................................................................................... 36
4.3. Algemeen verloop .................................................................................................................. 36
Vraag 5: Welke factoren leiden tot de mislukking van de meeste verzetsbewegingen uit de eerste
fase? .................................................................................................................................................. 37
5.1 Verzet mislukt niet overal: Argentinië ..................................................................................... 37
5.2. Externe factoren die de mislukking in de hand werkten ........................................................ 37
5.3. Interne factoren die de mislukking in de hand werkten......................................................... 37
Geval 1 – Nieuw-Granada (Venezuela/Colombia) ......................................................................... 38
Geval 2 – Nieuw-Spanje (Mexico/Centraal-Amerika) .................................................................... 38
Vraag 6: Het meeste verzet begon niet met de bedoeling zich van het moederland af te scheuren,
maar het mondde uiteindelijk wel uit in een onafhankelijkheidsstrijd. Welke factoren zorgden voor
die omslag?........................................................................................................................................ 39
6.1. Externe factoren ..................................................................................................................... 39
6.2. Interne factoren ...................................................................................................................... 39
Vraag 7: Welke factoren maakten van de tweede golf van opstanden een succes?......................... 40
7.1. Externe factoren ..................................................................................................................... 40
7.2. Interne factoren ...................................................................................................................... 40
Vraag 8: Hoe komt het koningsgezinde Peru ten val? ....................................................................... 40
2
, Geschiedenis van Latijns-Amerika 2de bachelor geschiedenis
8.1. Bevrijding van Chili ................................................................................................................. 41
8.2. Bevrijding van Peru ................................................................................................................. 41
Vraag 9: Waarom was Brazilië een bijzonder geval? ......................................................................... 42
9.1. Verschillend uitgangspunt ...................................................................................................... 42
9.2. Weg naar onafhankelijkheid ................................................................................................... 43
Vraag 10: Wat heeft de onafhankelijkheid opgeleverd? ................................................................... 43
10.1. Realisaties ............................................................................................................................. 43
10.2. Beperkingen.......................................................................................................................... 43
Les 3: Latijns-Amerika tot 1880 ............................................................................................................ 45
Vraag 1: Voor welke uitdagingen zagen de jonge naties van Latijns-Amerika zich na hun
onafhankelijkheid geplaatst?............................................................................................................. 45
1.1. Uitdagingen ............................................................................................................................ 45
1.2. Problemen .................................................................................................................................. 45
1.3. Moeilijkheden bij de uitwerking van oplossingen .................................................................. 45
1.4. Tegenstellingen bepalen partijvorming .................................................................................. 46
Vraag 2: Wat waren de effecten van het regionalisme op de staatsvorming? .................................. 48
2.1. Welk staatsmodel: centralisme of regionalisme? ................................................................... 48
2.2. Gevolgen ................................................................................................................................. 49
Vraag 3: Hoe verliep de opbouw van de economie, en met welke moeilijkheden werden de nieuwe
regimes geconfronteerd? .................................................................................................................. 49
3.1. Wat was de economische situatie bij de onafhankelijkheid? ................................................. 49
3.2. Algemene evolutie .................................................................................................................. 50
3.3. Landbouw en veeteelt ............................................................................................................ 51
3.4. Industrie.................................................................................................................................. 52
3.5. Handel .................................................................................................................................... 53
Vraag 4: Hoe verliep de integratie van de bevolking in de nieuwe naties? ....................................... 53
4.1. Bevolkingsaantallen ................................................................................................................ 53
4.2. Hoe zag de samenstelling van de bevolking eruit?................................................................. 54
Casus 1 - Mexico ............................................................................................................................... 58
1. Economische situatie bij de onafhankelijkheid ..................................................................... 58
2. Liberalen versus conservatieven............................................................................................ 58
3. Resultaten conservatief bewind (1834-1855) ....................................................................... 60
4. De Reforma (1855-1876) ....................................................................................................... 61
Casus 2 – Argentinië .......................................................................................................................... 63
1. behoud van de eenheid ............................................................................................................. 63
2. Teloorgang van de eenheid........................................................................................................ 63
3
, Geschiedenis van Latijns-Amerika 2de bachelor geschiedenis
3. Interne problemen..................................................................................................................... 63
Casus – 3 Brazilië ............................................................................................................................... 65
1. Uitgangspositie bij de onafhankelijkheid................................................................................... 65
2. De revolutie van 1831 en de zoektocht naar een staatsmodel ................................................. 65
3. Pedro II en het einde van het keizerrijk ..................................................................................... 66
Les 4: Latijns-Amerika 1880-1910/1920 ............................................................................................... 68
Vraag 1: Voor welke uitdagingen zagen de naties van Latijns-Amerika zich na de periode van chaos
tussen 1820 en 1880 geplaatst? ........................................................................................................ 68
1.1. Uitdagingen ............................................................................................................................ 68
1.2. Problemen .............................................................................................................................. 68
1.3. Moeilijkheden......................................................................................................................... 68
Vraag 2: Welk systeem domineerde de Latijns-Amerikaanse economie tussen 1880 en 1914?
(Opkomst van het neokolonialisme) .................................................................................................. 69
2.1. In welke context kwam het systeem tot stand? ..................................................................... 69
2.2. Wat waren de kenmerken van het neokolonialisme? ............................................................ 69
Vraag 3: Op welke manier ontwikkelde het hacienda-model zich in de meeste landen? (Expansie
van het hacienda-systeem)................................................................................................................ 70
3.1. Welk effect had het neokolonialisme op de structuur van het grondbezit? .......................... 70
3.2. Welk effect had het neokolonialisme op de arbeidsmarkt? ................................................... 70
Vraag 4: Welk relatief politiek model ontstond er in de meeste landen vanaf 1880? (Nieuwe
vormen van politiek).......................................................................................................................... 71
4.1. Wat gebeurt er met de ideologische verschillen tussen conservatieven en liberalen? ......... 71
4.2. Welke ideeën wonnen aan invloed in deze periode? ............................................................. 71
4.3. Welk nieuw soort regeringsvorm domineerde in deze periode? ........................................... 71
Vraag 5: Met welke demografische en sociale uitdagingen werden de meeste landen na 1880
geconfronteerd? (Sociale veranderingen) ......................................................................................... 71
5.1. Ontwikkeling van de bevolking ............................................................................................... 71
5.2. Ontstaan van een stedelijke middenklasse en arbeidersklasse.............................................. 71
5.3. Crisis op het platteland ........................................................................................................... 72
5.4. Sociale kwestie na 1900.......................................................................................................... 72
Casus 1 – Mexico (dictatuur) ............................................................................................................. 72
1. Porfirio Díaz en het Porfiriaat (1876-1911) ............................................................................... 72
2. Steunpilaren van het Porfiriaat.................................................................................................. 73
3. Herstel van de binnenlandse rust .............................................................................................. 74
4. Modernisering van de economie............................................................................................... 74
5. Concentratie van het grondbezit ............................................................................................... 75
6. Stijgend ongenoegen ................................................................................................................. 76
4
, Geschiedenis van Latijns-Amerika 2de bachelor geschiedenis
Casus 2 – Argentinië (oligarchie van grootgrondbezitters)................................................................ 76
1. Consolidatie van de staatsstructuur .......................................................................................... 76
2. Economische groei..................................................................................................................... 77
3. Groeiend ongenoegen ............................................................................................................... 77
Casus 3 – Brazilië (jonge republiek) ................................................................................................... 78
1. Het Governo Provisório.......................................................................................................... 78
2. Modernisering van het land .................................................................................................. 79
3. Buitenlandse politiek ............................................................................................................. 79
4. Binnenlandse politiek ............................................................................................................ 79
Les 5: Latijns-Amerika 1910-1960......................................................................................................... 84
Vraag 1: Welke algemene ontwikkelingen deden zich voor in Latijns-Amerika op economisch,
sociaal en politiek vlak tijdens de periode tussen 1910 en 1960? .................................................... 84
1.1. Op economisch vlak................................................................................................................ 84
1.2. Op sociaal vlak ........................................................................................................................ 85
1.3. Op Politiek vlak ....................................................................................................................... 85
Vraag 2: Welke vier gebeurtenissen bepaalden de ontwikkelingen in Latijns-Amerika tijdens de
periode 1910-1960? .......................................................................................................................... 87
2.1. 1910 – Mexicaanse Revolutie ................................................................................................. 87
2.2. 1914-1918 – Eerste Wereldoorlog .......................................................................................... 87
2.3. 1929 – Beurscrash Wall Street................................................................................................ 87
2.4. 1939-1945 – Tweede Wereldoorlog ....................................................................................... 87
Vraag 3: Wat was de invloed van de Eerste Wereldoorlog op de ontwikkelingen in Latijns-Amerika?
........................................................................................................................................................... 88
1914-1929/1930 ............................................................................................................................ 88
Vraag 4: Wat was de invloed van de Grote Depressie op de ontwikkelingen in Latijns-Amerika?.... 92
1929-1939...................................................................................................................................... 92
Vraag 5: Wat was de invloed van de Tweede Wereldoorlog op de ontwikkelingen in Latijns-Amerika
........................................................................................................................................................... 96
1945-1960...................................................................................................................................... 96
Casus 1 – Mexicaanse Revolutie ........................................................................................................ 98
1. Verloop: revolutie (fase 1) ......................................................................................................... 98
1. Verloop: burgeroorlog (fase 2) .................................................................................................. 98
2. Realisaties: vooruitstrevende wetgeving ................................................................................... 99
2. Realisaties: uitgebreide landverdeling........................................................................................... 99
2. Realisaties: industrialisatie ........................................................................................................ 99
2. Realisaties: anti-rechtse politiek .............................................................................................. 100
2. Realisaties: vernieuwde cultuurpolitiek .................................................................................. 100
5
, Geschiedenis van Latijns-Amerika 2de bachelor geschiedenis
3. Het Mexicaanse muralismo: aanvang ...................................................................................... 100
3. Het Mexicaanse muralismo: belangrijkste leden..................................................................... 101
3. Het Mexicaanse muralismo: belangrijkste werken .................................................................. 101
3. Het Mexicaanse Muralismo: einde van de beweging .............................................................. 102
Casus 2 – Argentinië: Villa Flandria (Luján) ..................................................................................... 102
1. Oprichting (1924)..................................................................................................................... 102
2. Bijzondere sociale politiek ........................................................................................................... 103
3. Navolging ................................................................................................................................. 103
Les 6: Latijns-Amerika 1960-1989....................................................................................................... 104
Vraag 1: Wat was de globale invloed van de Cubaanse Revolutie op de politieke ontwikkeling in
Latijns-Amerika? Hoe reageerden de VS op deze gebeurtenissen .................................................. 104
1. invloed van de Cubaanse revolutie.......................................................................................... 104
2. Antwoord van de VS ................................................................................................................ 104
Vraag 2: Welk verloop kenden de verschillende regimes in Latijns-Amerika tussen 1960 en 1990?
......................................................................................................................................................... 104
1. Polarisatie tussen links en rechts............................................................................................. 104
2. Mislukking van linkse én rechtse recepten.............................................................................. 105
Linkse regimes – Cuba ..................................................................................................................... 106
1. Cuba onder Spaans bewind ..................................................................................................... 106
2. Amerikaanse bezetting (1898-1902)........................................................................................ 107
3. Cubaanse zelfbestuur (1902-1959).......................................................................................... 108
4. De Cubaanse Revolutie ............................................................................................................ 108
5. Realisatie van de Cubaanse Revolutie ..................................................................................... 109
Linkse regimes – Nicaragua ............................................................................................................. 111
Linkse regimes – Peru ...................................................................................................................... 111
Rechtse regimes – Colombia ........................................................................................................... 112
Rechtse regimes – Chili .................................................................................................................... 113
1. Chili als atypisch Latijns-Amerikaanse staat ............................................................................ 113
2. Economische evolutie tot 1970 ............................................................................................... 113
3. Opkomst van links: Frente de Acción Popular .......................................................................... 114
4. Regering Eduardo Frei (1964-1970) ......................................................................................... 114
5. Regering Salvador Allende (1970-1973) .................................................................................. 114
6. Dictatuur (1973-1989) ............................................................................................................. 115
Uitzonderingen: Mexico .................................................................................................................. 115
1. De perfecte dictatuur (Mario Vargas Llosa) ............................................................................. 115
2. Staatsinmenging in de economie ............................................................................................ 116
6
, Geschiedenis van Latijns-Amerika 2de bachelor geschiedenis
3. Van mirakel naar crisis ............................................................................................................. 116
7
, Geschiedenis van Latijns-Amerika 2de bachelor geschiedenis
Inleiding
Personen
1) Hugo Chavéz → voormalig president van Venezuela → socialistische partij → veel
socialistische hervormingen → onderdeel vd bolivariaanse revolutie → nieuwe grondwet,
participatieve democratische raden en de nationalisatie van belangrijke industrieën →
losmaken van het neoliberalisme → in de jaren 2000
2) Presidentskoppel van Argentinië → Néstor Kirchner & Cristina Fernández de Kirchner →
allebei president in de jaren 2000 → Argentinië kende veel bankroet, inflatie, armoede →
Nestor heeft 8 miljoen mensen uit de armoede gehaald
3) Carlos Fuentes → Mexicaanse schrijver → schreef over de problemen van zijn continent → 3
geboortes/3 crisissen
a. 1492: ontdekking van Amerika
b. 1800: crisis → onafhankelijkheid → nationale identiteit → afzetten tegen de Spaanse
cultuur → willen een nieuwe identiteit
c. Invloed van de VS op cultureel gebied
4) Ingrid Betancourt → politica in Colombia → presidentskandidaat → ontvoerd wanneer ze in
haar campagne dialoog wou voeren met de belangrijkste guerrillagroepering in Colombia, de
communistische FARC → een rebellenbeweging
a. Frans-Colombiaans → behoort tot de lokale elite
5) El Chapo, Joaquín Guzmán Loera → Mexicaanse drugsbaron
6) Rigoberta Menchu → mensenrechtenactiviste uit Guatemala → komt op voor de inheemse
bevolking (Maya) → won in 1992 de nobelprijs voor de Vrede → symbolisch jaar, want het
was 500 jaar na de ontdekking van Amerika
7) Carlos Santana → Mexicaanse gitarist → woont nu in Amerika en beschouwt zich nu ook
meer Amerikaans dan Mexicaans
8) De dwaze moeders, madres de Plaza de Mayo → Argentinië → kregen geen uitleg over hun
vermiste kinderen, die verdwenen tijdens de Argentijnse dictatuur → jongeren = linkser →
moesten dus weg → protest op Plaza de Mayo voor het presidentieel paleis → regime durfde
hen niet het zwijgen op te leggen → protesteren nu ook voor meer actuele problemen
9) Lula da Silva → huidige president van Brazilië → voerde een economische politiek die de
verschillende partijen kon verzoenen → zette een voorbeeld voor de rest van Latijns-Amerika
→ zorgde ook voor een daling van armoede
10) Jaime Vargas Vargas → zorgde voor een stem voor de inheemse bevolking in Ecuador
Gebeurtenissen
1) Ontmoeting tussen Obama en Raúl Castro (broer van Fidel Castro) → 2015 → 1ste keer in 55
jaar dat een president van de VS en een president van Cuba elkaar in persoon ontmoeten →
VS had Cuba geboycot → weigerden sindsdien elk contact → Trump heeft dat alles om zeep
geholpen
2) Cel van El Chapo waaruit hij ontsnapt is → overal hingen camera’s buiten op het WC → groef
daar een tunnel → 1,5 km lang naar een hoeve in de buurt, had zelfs verlichting en een
brommertje
a. Zat vast in de zwaarst bewaakte gevangenis van Mexico → niemand stelde vragen bij
de hoeveelheid grond dat weggebracht werd en bij de geluiden van de werken →
corrupt systeem
3) 2019 → brand in het amazonewoud
8
, Geschiedenis van Latijns-Amerika 2de bachelor geschiedenis
4) 2015-2016 → mensen uit Venezuela verlieten hun land → geen eten → gingen dus naar de
buurlanden → pakten daar het werk af vd lokale bevolking → grenzen werden gesloten om
mensen in het land te houden
5) Mexico → 42 scholieren van een linkse school → uitstap met de bus → werden onderweg
opgemerkt → dachten dat ze gingen protesteren bij een meeting van de vrouw vd
toenmalige gouverneur, die zich ook kandidaat stelde voor diezelfde positie → Gouverneur
belde de Narcobaas en die zorgde ervoor dat de bus weg werd geleid → men weet nog altijd
niet wat er exact is gebeurd en hebben ze nog niet teruggevonden → onderzoek is dus nog
altijd bezig → autoriteiten werken niet mee
a. Protestmars in Mexico-City → Gouverneur dacht dat hij ermee weg kon komen →
ontstrafbaarheid is nog heel groot in dat milieu
6) Studentenprotest in Chili tegen de privatisering van het (hoger) onderwijs → 2011-2013 →
heel veel kosten → schulden van ongeveer 20.000 dollar na 1 jaar studeren
7) Ca. 2019 → enorme marsen van immigranten die vanaf Nicaragua en Cuba naar de VS gaan
→ reizen in grote groepen → kleine groepen of individuele personen moeten de coyotes
betalen → drugskartel → niet betalen = dood
8) 2016 → einde van het conflict in Colombia → geweld met de FARC (Revolutionaire
strijdkrachten van Colombia) → leveren wapens in inruil voor Amnesty → coffee for peace →
kleine boeren gaan koffiebonen produceren → geen drugshandel meer → niet meer verleid
om Cocabladeren te produceren
9) 2016 → begrafenis van Fidel Castro → lijkstoet door heel Cuba → einde van een tijdperk
10) 2019 verkiezingen in Venezuela → Juan Guaidó wil een democratisch regime, maar dat
mislukt
Plaatsen
1) Panamakanaal → bijna 100 jaar in de handen van de VS → dus het was dan ook Amerikaans
grondgebied en alle inkomsten gingen naar de VS → later werd een nieuw kanaal gebouwd,
maar door de Panamamezen zelf, dus het is nu in handen van Panama → sinds 1999 enorme
inkomsten die naar Panama gaan
2) Gletsjer in Centraal Argentinië
3) Kathedraal in Brasilia → de nieuwe kunstmatige hoofdstad van Brazilië
4) Grensovergang tussen de VS en Mexico → drukste ter wereld
5) Buenos Aires → parlement van Argentinië → gebruikte Europa als model in 1900
6) Museo Soumaya in Mexico-City → Carlos Slim heeft dat gebouwd als cadeau voor zijn vrouw
→ bevat zijn kunstcollectie → rijkste Mexicaan ter wereld
7) Olympisch dorp in Rio de Janeiro → 2016
a. Latijns-Amerika kan technologisch heel goed mee → VS ligt ernaast
b. Zelf in staat om eigen problemen op te lossen
8) Maya site in Mexico
9) Samba parade in Rio de Janeiro → Carnaval was eigenlijk een gebeurtenis van de armen in
Rio, het werd als marginaal beschouwd → kon aanleiding geven voor problemen → regering
gaat dat structureren → het gevaar van sociale onrust onder controle brengen
10) Cancun, Mexico → toeristen → 7 miljoen toeristen → vooral Amerikaanse toeristen → alles
aangepast aan de Amerikanen (bv. Het geld is de Amerikaanse dollar)
a. Slecht betaald, uitgebuit → realisme van het toerisme in Latijns-Amerika
9
, Geschiedenis van Latijns-Amerika 2de bachelor geschiedenis
Les 1: Latijns-Amerika in de 21ste eeuw
1. Kloof tussen rijk en arm
Foto: Carlos Slim → mediamagnaat → Telmex, koopt ook andere
bedrijven op
Rijkste Mexicaan ter wereld, heeft een Libanese afkomst
Gezicht van de kloof
1.1. The Washington Consensus
Van waar komt de breuk?
- 1989: val van het communisme → eerste grote breuk
o Eliminatie van het linkse alternatief
▪ Rechtse regimes hebben de linkse weggejaagd of uitgeroeid → linkse
regimes = weg buiten op Cuba
▪ Mensen hadden ook schrik om links te stemmen
o Val van de rechtse regimes
▪ Centrumregeringen komen in de plaats → nieuw economisch beleid → halen
inspiratie uit Washington ➔ Washington Consensus
o Centrumregeringen met neoliberaal beleid
▪ Open markten
▪ Vrijhandel
• Vrijhandel creëren → NAFTA 1994 (Noord-Amerikaanse
Vrijhandelsovereenkomst = North American Free Trade Agreement)
→ vrijhandelszone tussen de VS, Canada en Mexico → Trump vond
dat nadelig voor de VS → grenzen éénzijdig gesloten → Canada &
Mexico gn voorstanders
o Op 1 juli 2020 vervangen door de US-Mexico-Canada
Agreement (USMCA)
▪ Privatiseringen
• Waar dat nog niet gebeurt was
• Sleutelbedrijven
o Linkse regimes → nationalisering
o Bijwerkingen
▪ Stijging van de openbare schuld
• Gunstig voor bedrijven → betalen niet de belastingen
▪ Toenemende afhankelijkheid van de wereldmarkt
• Vrijhandel niet altijd wederzijds → Latijns-Amerika produceert
weinig afgewerkte producten → afhankelijk van de wereldmarkt
o Gevolg → werkloosheid → hadden geen sociaal vangnet →
geen geld!
• Winsten gaan naar het buitenland
▪ Verscherping van de bestaande sociale problemen
- Balans 1980-1990-2000
1980 → veel dictatuur
1990 → val van de dictatuur
2000 → neoliberaal
o Economische balans
10
