STAATS – EN
ADMINISTRATIEF
RECHT
,Inhoudsopgave
1 DE KWALIFICATIE ALS EEN ‘BESTUUR’.............................................................................................3
1.1 DE ADMINISTRATIEVE OVERHEID........................................................................................................5
1.1.1 DE ORGANIEKE CRITERIA......................................................................................................................6
1.1.2 DE FUNCTIONELE CRITERIA...................................................................................................................7
1.1.3 DE TWEEWEGENLEER........................................................................................................................10
1.1.4 CUMUL VOORWAARDEN?...................................................................................................................11
2 DE GEVOLGEN VAN DE KWALIFICATIE “BESTUUR”........................................................................12
2.1 DE ALGEMENE BEGINSELEN VAN BEHOORLIJK BESTUUR (ABBB).............................................................12
2.1.1 ALGEMENE ACHTERGROND.................................................................................................................12
2.1.2 DE PROCEDURELE ABBB....................................................................................................................13
2.1.3 DE INHOUDELIJKE ABBB....................................................................................................................19
2.2 DE WETTEN VAN DE OPENBARE DIENST (WOD).................................................................................21
2.2.1 HET CONTINUÏTEITSBEGINSEL..............................................................................................................21
2.2.2 HET VERANDERLIJKHEIDSBEGINSEL.......................................................................................................22
2.2.3 DE BENUTTIGINGSGELIJKHEID..............................................................................................................23
2.3 BESLUIT.....................................................................................................................................23
3 DE ORGANISATIE VAN HET BESTUUR............................................................................................24
3.1 DE BESTUURSKUNDIGE EN ORGANISATORISCHE PRINCIPES VAN EEN BESTUUR..............................................24
3.1.1 ALGEMEEN......................................................................................................................................24
3.1.2 HET PRINCIPE VAN CENTRALISATIE........................................................................................................26
3.1.3 HET PRINCIPE VAN DECONCENTRATIE....................................................................................................27
3.1.4 HET PRINCIPE VAN DECENTRALISATIE....................................................................................................27
3.1.5 HET BESTUURLIJK TOEZICHT (EXAMENVRAAG)........................................................................................29
4 DE INTERNE WERKING VAN EEN BESTUUR....................................................................................31
4.1 HET OVERHEIDSPERSONEEL.............................................................................................................31
4.1.1 DE VERHOUDING TUSSEN DE AMBTENAAR EN DE OVERHEID......................................................................31
4.1.2 DE EIGENSCHAPPEN VAN EEN STATUTAIRE RECHTSVERHOUDING.................................................................33
4.1.3 HET KONINKLIJK BESLUIT VAN 22 DECEMBER 2000 (AKPB)....................................................................34
4.1.4 DE SPECIFIEKE SITUATIE VAN GRONDRECHTEN VAN DE AMBTENAAR............................................................35
4.1.5 HET TUCHTRECHTELIJKE REGIME VAN DE AMBTENAAR..............................................................................36
4.2 DE ABBB EN WOD.....................................................................................................................40
4.3 DE DOMEINGOEDEREN...................................................................................................................41
4.3.1 OPENBARE DOMEINGOEDEREN............................................................................................................41
4.3.2 PRIVATE DOMEINGOEDEREN...............................................................................................................42
1
,5 DE EXTERNE WERKING VAN EEN BESTUUR...................................................................................42
5.1 DE ADMINISTRATIEVE SANCTIES.......................................................................................................42
5.1.1 WAT ZIJN ADMINISTRATIEVE SANCTIES..................................................................................................42
5.1.2 SOORTEN ADMINISTRATIEVE SANCTIES EN VERSCHIL VEILIGHEIDSMAATREGEL................................................43
5.1.3 DE ADMINISTRATIEVE SANCTIE ALS “STRAF”...........................................................................................43
5.1.4 DE GAS-BOETES..............................................................................................................................44
5.2 OPENBAARHEID VAN BESTUUR.........................................................................................................45
5.2.1 EEN GRONDRECHT............................................................................................................................45
5.2.2 EEN ACTIEVE OPENBAARHEID VAN BESTUUR...........................................................................................45
5.2.3 EEN PASSIEVE OPENBAARHEID VAN BESTUUR..........................................................................................46
5.2.4 UITZONDERINGEN OP DE OPENBAARHEID VAN BESTUUR...........................................................................46
5.2.5 AANVRAAGPROCEDURE......................................................................................................................48
5.2.6 BEROEPSPROCEDURE.........................................................................................................................49
5.3 CONTRACTEREN MET DE OVERHEID...................................................................................................49
5.3.1 ALGEMEEN......................................................................................................................................49
5.3.2 CONCESSIES.....................................................................................................................................49
5.3.3 OVERHEIDSOPDRACHTEN...................................................................................................................50
6 DE GRONDRECHTEN EN HUN VERBAND MET EEN BESTUUR.........................................................59
6.1 ALGEMEEN..................................................................................................................................59
6.2 DE KLASSIEKE LIBERALE GRONDRECHTEN............................................................................................59
6.2.1 DE VRIJHEID VAN MENINGSUITING (ART.19 EN 25 GW. EN 10 EVRM)......................................................59
6.2.2 DE VRIJHEID VAN GODSDIENST (ART.19-21 GW. EN 9 EVRM).................................................................59
6.2.3 DE VRIJHEID VAN VERENIGING (ART.26 GW. EN 11 EVRM)....................................................................60
6.2.4 DE VRIJHEID VAN VERGADERING (ART.27 GW. EN 11 EVRM)..................................................................60
6.3 DE SOCIALE GRONDRECHTEN...........................................................................................................61
6.3.1 HET RECHT OP PRIVÉ, FAMILIE- EN GEZINSLEVEN (ART.22 GW. EN 8 EVRM)...............................................61
6.3.2 HET RECHT OP ONDERWIJS (ART.24 GW.).............................................................................................61
6.4 DE SOLIDARITEITSGRONDRECHTEN....................................................................................................62
6.4.1 HET RECHT OP EEN MENSWAARDIG LEVEN (ART.23GW.).........................................................................62
6.4.2 HET RECHT OP EEN DUURZAME ONTWIKKELING (ART.7BIS GW.)................................................................63
2
, 1 DE KWA LIF ICAT IE ALS EEN ‘B EST UUR ’
Het bestuursrecht of het administratieve recht omvat het geheel van de geschreven en ongeschreven
rechtsregels met betrekking tot de werking van het bestuur.
- Enerzijds wijst dit op de activiteit of op een functie, met name op het besturen.
- Anderzijds wijst dit op het geheel van instellingen die instaan voor het bestuur, met name de
bestuursorganen.
Wat valt er specifiek te begrijpen onder een bestuur?
- Is dit een overheidsinstelling?
- Artikel 14, §1,1° van de RvS-Wetten van 12 januari 1973 verwijzen naar het begrip
“administratieve overheden”. Hier begrip ‘administratieve overheid’ maar wordt hier niet
gedefinieerd.
- Artikel 1 van de Wet van 29 juli 1991 betreffende de uitdrukkelijke motivering van de
bestuurshandelingen verwijst ook naar “administratieve overheden”.
- Artikel 3,1° van het thans opgeheven Vlaamse Decreet van 26 maart 2004 betreffende de
openbaarheid van bestuur verwijst naar de term “administratieve overheid”.
- Artikel 2,1° van het Vlaamse Decreet van 07 mei 2004 houdende wijziging van het decreet van 7
juli 1998 houdende instelling van de Vlaamse Ombudsdienst, wat betreft de bescherming van
ambtenaren die melding maken van onregelmatigheden, verwijst tevens ook naar het begrip
“administratieve overheid”.
Dit zijn wetten en decreten waarin er stelselmatig wordt verwezen naar een administratieve overheid. Is
belangrijk, die kwalificatie, om te weten of je naar de RvS kan gaan of niet.
Een bestuur lijkt op het eerste gezicht alleen te verwijzen naar de uitvoerende macht.
De wetgevende macht die maakt de wetten, de waakhond van de wetgevende macht is het GwH. En er
is hier een objectief contentieux voor de vernietiging binnen de 6 maanden van de wet, decreet of
ordonnantie. De subjectief contentieux werkt aan de hand van een prejudiciële vraag met een inter partes
formule. Er wordt dan wel een nieuwe termijn opgesteld voor de vernietiging van de wetgeving.
De verwijzing in de regelgeving naar begrippen zoals onder meer “administratieve overheid”,
“bestuursinstantie” en “Raad van State” lijken allemaal naar de uitvoerende macht te verwijzen, maar
desalniettemin is dit toch ruimer dan dat.
- Voorbeelden van bestuur instellingen: VDAB, Bpost, NMBS, FOD, OCMW, Skeyes, …
- Gemeenteraden zijn ook bestuur instellingen
- Onderwijsinstellingen (AP) zijn ook een vorm van bestuur instelling.
Ter herinnering: De Raad van State is de waakhond van de uitvoerende macht. (Ook voor betwistingen van
gemeentes)
- Objectief contentieux: Vernietiging van eenzijdige administratieve rechtshandelingen binnen de 60
dagen na publicatie in het Belgisch Staatsblad (erga omnes).
- Subjectief contentieux: Buiten toepassing laten van algemene, provinciale en plaatselijke besluiten
en verordeningen die in strijd zijn met de wet, door de gewone rechter op grond van art. 159 Gw.
(Inter partes).
Worden getoetst aan wetten, decreten en ordonnanties niet aan de grondwet!
Ter herinnering: De uitvoerende macht (regering en Koning) heeft een belangrijke rol bij het uitvoeren van de
wetten (art.108 Gw./ art.20 BWHI)
- Ruim te interpreteren: Zij mogen uit de wet en uit haar beweegredenen alle gevolgen afleiden die er
op een natuurlijke wijze uit voortvloeien en die ermee in overeenstemming kunnen zijn (Cass.18
november 1924)
3
ADMINISTRATIEF
RECHT
,Inhoudsopgave
1 DE KWALIFICATIE ALS EEN ‘BESTUUR’.............................................................................................3
1.1 DE ADMINISTRATIEVE OVERHEID........................................................................................................5
1.1.1 DE ORGANIEKE CRITERIA......................................................................................................................6
1.1.2 DE FUNCTIONELE CRITERIA...................................................................................................................7
1.1.3 DE TWEEWEGENLEER........................................................................................................................10
1.1.4 CUMUL VOORWAARDEN?...................................................................................................................11
2 DE GEVOLGEN VAN DE KWALIFICATIE “BESTUUR”........................................................................12
2.1 DE ALGEMENE BEGINSELEN VAN BEHOORLIJK BESTUUR (ABBB).............................................................12
2.1.1 ALGEMENE ACHTERGROND.................................................................................................................12
2.1.2 DE PROCEDURELE ABBB....................................................................................................................13
2.1.3 DE INHOUDELIJKE ABBB....................................................................................................................19
2.2 DE WETTEN VAN DE OPENBARE DIENST (WOD).................................................................................21
2.2.1 HET CONTINUÏTEITSBEGINSEL..............................................................................................................21
2.2.2 HET VERANDERLIJKHEIDSBEGINSEL.......................................................................................................22
2.2.3 DE BENUTTIGINGSGELIJKHEID..............................................................................................................23
2.3 BESLUIT.....................................................................................................................................23
3 DE ORGANISATIE VAN HET BESTUUR............................................................................................24
3.1 DE BESTUURSKUNDIGE EN ORGANISATORISCHE PRINCIPES VAN EEN BESTUUR..............................................24
3.1.1 ALGEMEEN......................................................................................................................................24
3.1.2 HET PRINCIPE VAN CENTRALISATIE........................................................................................................26
3.1.3 HET PRINCIPE VAN DECONCENTRATIE....................................................................................................27
3.1.4 HET PRINCIPE VAN DECENTRALISATIE....................................................................................................27
3.1.5 HET BESTUURLIJK TOEZICHT (EXAMENVRAAG)........................................................................................29
4 DE INTERNE WERKING VAN EEN BESTUUR....................................................................................31
4.1 HET OVERHEIDSPERSONEEL.............................................................................................................31
4.1.1 DE VERHOUDING TUSSEN DE AMBTENAAR EN DE OVERHEID......................................................................31
4.1.2 DE EIGENSCHAPPEN VAN EEN STATUTAIRE RECHTSVERHOUDING.................................................................33
4.1.3 HET KONINKLIJK BESLUIT VAN 22 DECEMBER 2000 (AKPB)....................................................................34
4.1.4 DE SPECIFIEKE SITUATIE VAN GRONDRECHTEN VAN DE AMBTENAAR............................................................35
4.1.5 HET TUCHTRECHTELIJKE REGIME VAN DE AMBTENAAR..............................................................................36
4.2 DE ABBB EN WOD.....................................................................................................................40
4.3 DE DOMEINGOEDEREN...................................................................................................................41
4.3.1 OPENBARE DOMEINGOEDEREN............................................................................................................41
4.3.2 PRIVATE DOMEINGOEDEREN...............................................................................................................42
1
,5 DE EXTERNE WERKING VAN EEN BESTUUR...................................................................................42
5.1 DE ADMINISTRATIEVE SANCTIES.......................................................................................................42
5.1.1 WAT ZIJN ADMINISTRATIEVE SANCTIES..................................................................................................42
5.1.2 SOORTEN ADMINISTRATIEVE SANCTIES EN VERSCHIL VEILIGHEIDSMAATREGEL................................................43
5.1.3 DE ADMINISTRATIEVE SANCTIE ALS “STRAF”...........................................................................................43
5.1.4 DE GAS-BOETES..............................................................................................................................44
5.2 OPENBAARHEID VAN BESTUUR.........................................................................................................45
5.2.1 EEN GRONDRECHT............................................................................................................................45
5.2.2 EEN ACTIEVE OPENBAARHEID VAN BESTUUR...........................................................................................45
5.2.3 EEN PASSIEVE OPENBAARHEID VAN BESTUUR..........................................................................................46
5.2.4 UITZONDERINGEN OP DE OPENBAARHEID VAN BESTUUR...........................................................................46
5.2.5 AANVRAAGPROCEDURE......................................................................................................................48
5.2.6 BEROEPSPROCEDURE.........................................................................................................................49
5.3 CONTRACTEREN MET DE OVERHEID...................................................................................................49
5.3.1 ALGEMEEN......................................................................................................................................49
5.3.2 CONCESSIES.....................................................................................................................................49
5.3.3 OVERHEIDSOPDRACHTEN...................................................................................................................50
6 DE GRONDRECHTEN EN HUN VERBAND MET EEN BESTUUR.........................................................59
6.1 ALGEMEEN..................................................................................................................................59
6.2 DE KLASSIEKE LIBERALE GRONDRECHTEN............................................................................................59
6.2.1 DE VRIJHEID VAN MENINGSUITING (ART.19 EN 25 GW. EN 10 EVRM)......................................................59
6.2.2 DE VRIJHEID VAN GODSDIENST (ART.19-21 GW. EN 9 EVRM).................................................................59
6.2.3 DE VRIJHEID VAN VERENIGING (ART.26 GW. EN 11 EVRM)....................................................................60
6.2.4 DE VRIJHEID VAN VERGADERING (ART.27 GW. EN 11 EVRM)..................................................................60
6.3 DE SOCIALE GRONDRECHTEN...........................................................................................................61
6.3.1 HET RECHT OP PRIVÉ, FAMILIE- EN GEZINSLEVEN (ART.22 GW. EN 8 EVRM)...............................................61
6.3.2 HET RECHT OP ONDERWIJS (ART.24 GW.).............................................................................................61
6.4 DE SOLIDARITEITSGRONDRECHTEN....................................................................................................62
6.4.1 HET RECHT OP EEN MENSWAARDIG LEVEN (ART.23GW.).........................................................................62
6.4.2 HET RECHT OP EEN DUURZAME ONTWIKKELING (ART.7BIS GW.)................................................................63
2
, 1 DE KWA LIF ICAT IE ALS EEN ‘B EST UUR ’
Het bestuursrecht of het administratieve recht omvat het geheel van de geschreven en ongeschreven
rechtsregels met betrekking tot de werking van het bestuur.
- Enerzijds wijst dit op de activiteit of op een functie, met name op het besturen.
- Anderzijds wijst dit op het geheel van instellingen die instaan voor het bestuur, met name de
bestuursorganen.
Wat valt er specifiek te begrijpen onder een bestuur?
- Is dit een overheidsinstelling?
- Artikel 14, §1,1° van de RvS-Wetten van 12 januari 1973 verwijzen naar het begrip
“administratieve overheden”. Hier begrip ‘administratieve overheid’ maar wordt hier niet
gedefinieerd.
- Artikel 1 van de Wet van 29 juli 1991 betreffende de uitdrukkelijke motivering van de
bestuurshandelingen verwijst ook naar “administratieve overheden”.
- Artikel 3,1° van het thans opgeheven Vlaamse Decreet van 26 maart 2004 betreffende de
openbaarheid van bestuur verwijst naar de term “administratieve overheid”.
- Artikel 2,1° van het Vlaamse Decreet van 07 mei 2004 houdende wijziging van het decreet van 7
juli 1998 houdende instelling van de Vlaamse Ombudsdienst, wat betreft de bescherming van
ambtenaren die melding maken van onregelmatigheden, verwijst tevens ook naar het begrip
“administratieve overheid”.
Dit zijn wetten en decreten waarin er stelselmatig wordt verwezen naar een administratieve overheid. Is
belangrijk, die kwalificatie, om te weten of je naar de RvS kan gaan of niet.
Een bestuur lijkt op het eerste gezicht alleen te verwijzen naar de uitvoerende macht.
De wetgevende macht die maakt de wetten, de waakhond van de wetgevende macht is het GwH. En er
is hier een objectief contentieux voor de vernietiging binnen de 6 maanden van de wet, decreet of
ordonnantie. De subjectief contentieux werkt aan de hand van een prejudiciële vraag met een inter partes
formule. Er wordt dan wel een nieuwe termijn opgesteld voor de vernietiging van de wetgeving.
De verwijzing in de regelgeving naar begrippen zoals onder meer “administratieve overheid”,
“bestuursinstantie” en “Raad van State” lijken allemaal naar de uitvoerende macht te verwijzen, maar
desalniettemin is dit toch ruimer dan dat.
- Voorbeelden van bestuur instellingen: VDAB, Bpost, NMBS, FOD, OCMW, Skeyes, …
- Gemeenteraden zijn ook bestuur instellingen
- Onderwijsinstellingen (AP) zijn ook een vorm van bestuur instelling.
Ter herinnering: De Raad van State is de waakhond van de uitvoerende macht. (Ook voor betwistingen van
gemeentes)
- Objectief contentieux: Vernietiging van eenzijdige administratieve rechtshandelingen binnen de 60
dagen na publicatie in het Belgisch Staatsblad (erga omnes).
- Subjectief contentieux: Buiten toepassing laten van algemene, provinciale en plaatselijke besluiten
en verordeningen die in strijd zijn met de wet, door de gewone rechter op grond van art. 159 Gw.
(Inter partes).
Worden getoetst aan wetten, decreten en ordonnanties niet aan de grondwet!
Ter herinnering: De uitvoerende macht (regering en Koning) heeft een belangrijke rol bij het uitvoeren van de
wetten (art.108 Gw./ art.20 BWHI)
- Ruim te interpreteren: Zij mogen uit de wet en uit haar beweegredenen alle gevolgen afleiden die er
op een natuurlijke wijze uit voortvloeien en die ermee in overeenstemming kunnen zijn (Cass.18
november 1924)
3
