Hoofdstuk 1 inleiding (p1- 13)
ZST - Het ontstaan en verloop van ziekten
1.1 Z I E K TE : C O N CE P T E N E N BE G R I P PE N
Dit hoofdstuk introduceert de basisbegrippen die nodig zijn om ziekten te begrijpen, te beschrijven en
te verklaren.
1.1.1 Gezondheid en ziekte
Gezondheid kan op verschillende manieren worden gedefinieerd.
Visie Definitie
WHO (1948) Volledig fysiek, geestelijk en sociaal welbevinden
Huber (2014) Vermogen om je aan te passen en regie te voeren
Medisch-biologisch Optimaal functioneren van vitale functies
In de medisch-biologische visie staat homeostase centraal:
het lichaam houdt interne omstandigheden (zoals temperatuur, pH, glucose, vochtbalans) binnen
nauwe grenzen constant.
Ziekte = een verstoring van de normale lichaamsstructuren of -functies waardoor de homeostase
wordt verstoord en vitale functies niet meer optimaal verlopen.
Voorbeeld:
• bij diabetes mellitus type 1 maakt de pancreas geen insuline aan
• glucosegehalte stijgt → verstoring van de homeostase → ziekte
BELANGRIJKE BEGRIPPEN
Begrip Betekenis
Anatomie Leer van de bouw van het lichaam
Fysiologie Leer van het functioneren
Pathologie Leer van ziekten
Pathofysiologie Ontstaan van functiestoornissen
Patholoog Arts die ziekteveranderingen onderzoekt
1.2 V E RS C HI J NS E LE N V A N Z I E K TE
Ziekten uiten zich door symptomen.
Type symptoom Voorbeelden
Subjectief (klacht) pijn, jeuk, duizeligheid
Objectief (waarneembaar) koorts, bleke huid, afwijkende pols
Sommige ziekten zijn asymptomatisch (zonder klachten), zoals chlamydia.
,SYNDROOM
Een syndroom is een vast samenhangend patroon van symptomen.
Voorbeelden:
• aids
• syndroom van Down
• malabsorptiesyndroom
Bij de meeste ziekten varieert de combinatie van symptomen per patiënt.
1.3 D I A GN O ST I S C H O N D E R Z OE K
Diagnostiek is het proces waarbij artsen vaststellen welke ziekte iemand heeft.
Dit gebeurt via klinisch redeneren, op basis van verschillende informatiebronnen.
1.3.1 Anamnese
De anamnese is het verhaal van de patiënt.
Onderdeel Inhoud
Open vragen verkennen van klachten
Speciële anamnese uitvragen van hoofdklacht
Algemene anamnese voorgeschiedenis, leefstijl
Familieanamnese erfelijke risico’s
Tractusanamnese systematisch orgaansystemen
Verpleegkundigen nemen daarnaast een verpleegkundige anamnese af voor verpleegkundige
diagnoses.
1.3.2 (Medisch) lichamelijk onderzoek
Bij lichamelijk onderzoek worden verschillende technieken gebruikt:
Techniek Betekenis
Inspectie kijken
Palpatie betasten
Auscultatie luisteren
Percussie bekloppen
VITALE FUNCTIES
• pols
• ademhaling
• bloeddruk
• temperatuur
Normaalwaarden verschillen per leeftijd en geslacht en kunnen bij ziekte afwijken.
,1.3.3 Aanvullend onderzoek
Type onderzoek Voorbeelden
Laboratorium bloed, urine, feces
Beeldvorming röntgen, CT, MRI, echo
Functieonderzoek ECG, EEG
Pathologisch-anatomisch biopsie
Een biopt is een stukje weefsel dat microscopisch wordt onderzocht, bijvoorbeeld om vast te stellen of
een tumor kwaadaardig is.
1.4 Z I E K TE V E R LO OP
Na het stellen van een diagnose kan de arts een prognose geven: een inschatting van het verloop en
de uitkomst van de ziekte.
TYPEN ZIEKTEVERLOOP
Term Betekenis
Acuut plots en kortdurend
Chronisch langdurig
Terminiaal ongeneeslijk, levensverwachting < enkele maanden
Chronische ziekten veroorzaken de grootste ziektelast (bv. diabetes, kanker, hart- en vaatziekten).
VERLOOPBEGRIPPEN
Begrip Betekenis
Remissie tijdelijke afname symptomen
Exacerbatie verergering
Recidief terugkeer na remissie
Complicatie bijkomende aandoening
Restverschijnsel blijvende schade
1.4.1 Levensverwachting en overlevingskans
• Levensverwachting: resterende levensduur
• Overlevingskans: kans om een bepaalde periode te overleven (1-, 5-, 10-jaar)
Bij kanker hangt de overleving sterk af van het stadium.
1.4.2 Mortaliteit
Mortaliteit = sterfte, meestal per 100.000 inwoners per jaar.
• verschilt per land
• hangt samen met welvaart
• in rijke landen: vooral chronische ziekten
• wereldwijd stijgt het belang van hartziekten, CVA en COPD
1.4.3 Morbiditeit
, Morbiditeit = het vóórkomen van ziekte in een populatie.
Begrip Betekenis
Incidentie nieuwe gevallen
Prevalentie totaal aantal gevallen
Comorbiditeit meerdere aandoeningen
Epidemiologie bestudeert deze cijfers om beleid en preventie te sturen
ZST - Het ontstaan en verloop van ziekten
1.1 Z I E K TE : C O N CE P T E N E N BE G R I P PE N
Dit hoofdstuk introduceert de basisbegrippen die nodig zijn om ziekten te begrijpen, te beschrijven en
te verklaren.
1.1.1 Gezondheid en ziekte
Gezondheid kan op verschillende manieren worden gedefinieerd.
Visie Definitie
WHO (1948) Volledig fysiek, geestelijk en sociaal welbevinden
Huber (2014) Vermogen om je aan te passen en regie te voeren
Medisch-biologisch Optimaal functioneren van vitale functies
In de medisch-biologische visie staat homeostase centraal:
het lichaam houdt interne omstandigheden (zoals temperatuur, pH, glucose, vochtbalans) binnen
nauwe grenzen constant.
Ziekte = een verstoring van de normale lichaamsstructuren of -functies waardoor de homeostase
wordt verstoord en vitale functies niet meer optimaal verlopen.
Voorbeeld:
• bij diabetes mellitus type 1 maakt de pancreas geen insuline aan
• glucosegehalte stijgt → verstoring van de homeostase → ziekte
BELANGRIJKE BEGRIPPEN
Begrip Betekenis
Anatomie Leer van de bouw van het lichaam
Fysiologie Leer van het functioneren
Pathologie Leer van ziekten
Pathofysiologie Ontstaan van functiestoornissen
Patholoog Arts die ziekteveranderingen onderzoekt
1.2 V E RS C HI J NS E LE N V A N Z I E K TE
Ziekten uiten zich door symptomen.
Type symptoom Voorbeelden
Subjectief (klacht) pijn, jeuk, duizeligheid
Objectief (waarneembaar) koorts, bleke huid, afwijkende pols
Sommige ziekten zijn asymptomatisch (zonder klachten), zoals chlamydia.
,SYNDROOM
Een syndroom is een vast samenhangend patroon van symptomen.
Voorbeelden:
• aids
• syndroom van Down
• malabsorptiesyndroom
Bij de meeste ziekten varieert de combinatie van symptomen per patiënt.
1.3 D I A GN O ST I S C H O N D E R Z OE K
Diagnostiek is het proces waarbij artsen vaststellen welke ziekte iemand heeft.
Dit gebeurt via klinisch redeneren, op basis van verschillende informatiebronnen.
1.3.1 Anamnese
De anamnese is het verhaal van de patiënt.
Onderdeel Inhoud
Open vragen verkennen van klachten
Speciële anamnese uitvragen van hoofdklacht
Algemene anamnese voorgeschiedenis, leefstijl
Familieanamnese erfelijke risico’s
Tractusanamnese systematisch orgaansystemen
Verpleegkundigen nemen daarnaast een verpleegkundige anamnese af voor verpleegkundige
diagnoses.
1.3.2 (Medisch) lichamelijk onderzoek
Bij lichamelijk onderzoek worden verschillende technieken gebruikt:
Techniek Betekenis
Inspectie kijken
Palpatie betasten
Auscultatie luisteren
Percussie bekloppen
VITALE FUNCTIES
• pols
• ademhaling
• bloeddruk
• temperatuur
Normaalwaarden verschillen per leeftijd en geslacht en kunnen bij ziekte afwijken.
,1.3.3 Aanvullend onderzoek
Type onderzoek Voorbeelden
Laboratorium bloed, urine, feces
Beeldvorming röntgen, CT, MRI, echo
Functieonderzoek ECG, EEG
Pathologisch-anatomisch biopsie
Een biopt is een stukje weefsel dat microscopisch wordt onderzocht, bijvoorbeeld om vast te stellen of
een tumor kwaadaardig is.
1.4 Z I E K TE V E R LO OP
Na het stellen van een diagnose kan de arts een prognose geven: een inschatting van het verloop en
de uitkomst van de ziekte.
TYPEN ZIEKTEVERLOOP
Term Betekenis
Acuut plots en kortdurend
Chronisch langdurig
Terminiaal ongeneeslijk, levensverwachting < enkele maanden
Chronische ziekten veroorzaken de grootste ziektelast (bv. diabetes, kanker, hart- en vaatziekten).
VERLOOPBEGRIPPEN
Begrip Betekenis
Remissie tijdelijke afname symptomen
Exacerbatie verergering
Recidief terugkeer na remissie
Complicatie bijkomende aandoening
Restverschijnsel blijvende schade
1.4.1 Levensverwachting en overlevingskans
• Levensverwachting: resterende levensduur
• Overlevingskans: kans om een bepaalde periode te overleven (1-, 5-, 10-jaar)
Bij kanker hangt de overleving sterk af van het stadium.
1.4.2 Mortaliteit
Mortaliteit = sterfte, meestal per 100.000 inwoners per jaar.
• verschilt per land
• hangt samen met welvaart
• in rijke landen: vooral chronische ziekten
• wereldwijd stijgt het belang van hartziekten, CVA en COPD
1.4.3 Morbiditeit
, Morbiditeit = het vóórkomen van ziekte in een populatie.
Begrip Betekenis
Incidentie nieuwe gevallen
Prevalentie totaal aantal gevallen
Comorbiditeit meerdere aandoeningen
Epidemiologie bestudeert deze cijfers om beleid en preventie te sturen
