CURSUS OB0012
OVER LEREN, ONDERWIJS EN INSTRUCTIE
INHOUD
➢ UITGEBREIDE SAMENVATTING VAN DE VERTALING SHUNK ‘INTRODUCTION TO
THE STUDY OF LEARNING’ – VOLDOENDE UITLEG/KADERING
➢ ONDERSTEUNING STUDIETAAK 1 – EVIDENCE-BASED ONDERWIJS
O SAMENVATTING BOEK THOMAS MORE – WIJZE LESSEN
O 12 BOUWSTENEN VAN EFFECTIEVE DIDACTIEK
➢ BEGRIJPELIJKE UITLEG/TAAL MET AANDACHT VOOR BEHOUD VAN
STUDIEBEGRIPPEN/ ENGELSE TERMEN
➢ AANDACHT VOOR SPECIFIEKE UITLEG BIJ DE VOOROPGESTELDE LEERDOELEN
➢ INFORMATIE UIT DE VIRTUELE KLASSEN/ WEBINARS
➢ AANVULLENDE STUDIETAKEN
➢ AANVULLENDE PRAKTISCHE VOORBEELDEN UIT DE ONDERWIJSPRAKTIJK
➢ INFORMATIE UIT DE AANGEGEVEN ARTIKELS
DATUM
09 11 2025
,STUDIETAAK 1 – EVIDENCE-BASED ONDERWIJS
1. INLEIDING: LEREN, ONDERWIJS EN STUDEREN
Leren, onderwijzen en studeren zijn onlosmakelijk met elkaar verbonden. Leren gebeurt niet
vanzelf; het is een actief proces waarbij leerlingen informatie verwerken, begrijpen, onthouden
en kunnen toepassen. De manier waarop ze dit doen, bepaalt in sterke mate de leerwinst die ze
boeken.
Binnen evidence-based onderwijs staat centraal dat we niet vertrouwen op intuïtie of
gewoonte, maar op wetenschappelijk onderzoek dat aantoont welke aanpak werkt. Zowel de
instructie van de leerkracht als de leerstrategieën van de leerling spelen daarbij een
sleutelrol.
“Om het onderwijs te verbeteren, moet de leerkracht zijn instructie verbeteren en de student
zijn leerstrategie.”
Een belangrijk inzicht hierbij is dat mensen zichzelf vaak overschatten. We denken dat we de
leerstof goed beheersen omdat ze vertrouwd aanvoelt, maar dat gevoel is misleidend. Als we de
leerstof niet in eigen woorden kunnen uitleggen of geen kernbegrippen kunnen benoemen,
begrijpen we ze niet echt.
Een eenvoudige illustratie maakt dit duidelijk: een leerling die een tekst vier keer leest, denkt
vaak dat hij beter voorbereid is dan iemand die de tekst één keer leest en daarna drie keer een
oefentoets maakt. In werkelijkheid onthoudt de tweede leerling beter. Het eerste voelt
comfortabel, het tweede vraagt moeite — maar net die mentale inspanning versterkt het leren.
2. EFFECTIEVE EN MINDER EFFECTIEVE LEERSTRATEGIEËN
Onderzoek van onder meer Dunlosky, Camp en De Bruin onderscheidt duidelijke verschillen
tussen effectieve en minder effectieve leerstrategieën.
Effectieve strategieën
• Practice-testing: jezelf regelmatig toetsen.
• Distributed practice: de leerstof spreiden over meerdere momenten.
• Self-explanation: leerstof luidop aan jezelf uitleggen.
Minder effectieve strategieën
• Summarizing: de tekst samenvatten.
• Highlighting: markeren of onderlijnen.
• Rereading: herlezen zonder actieve verwerking.
Het is belangrijk te begrijpen waarom die eerste groep strategieën wél werkt. Ze activeren het
geheugen, dwingen tot nadenken en verbinden nieuwe kennis met wat al bekend is. De tweede
,groep lijkt efficiënt, maar is vaak te oppervlakkig: de leerling verwerkt de informatie passief,
zonder actief begrip op te bouwen.
3. WAAROM EFFECTIEVE STRATEGIEËN WERKEN
Effectieve leerstrategieën spreken het geheugen actief aan. Ze zorgen ervoor dat nieuwe kennis
wordt verbonden met bestaande kennis, waardoor sterke geheugensporen worden gevormd.
Deze sporen worden opgeslagen in het langetermijngeheugen, waardoor kennis duurzaam
beklijft in plaats van kortstondig in het werkgeheugen te blijven hangen.
Een krachtig voorbeeld hiervan is het chunkingprincipe: wanneer we losse cijfers zoals
194513021789 opdelen in betekenisvolle eenheden, bijvoorbeeld drie historische jaartallen,
wordt het veel gemakkelijker om ze te onthouden. De informatie krijgt betekenis en wordt
daardoor beter opgeslagen.
Ook bij het aanleren van tafels geldt hetzelfde principe: louter herhalen is minder effectief dan
actief oefenen met flashcards, waarbij je jezelf test en feedback krijgt.
Het onderzoek van Ebbinghaus over de vergeetcurve toont dat herhaling op verspreide
tijdstippen veel beter werkt dan intensief “stampen” op korte termijn. Door leerstof te spreiden,
krijgen de hersenen tijd om de informatie te consolideren — ze wordt steviger verankerd in het
geheugen.
4. DE TIEN ONDERZOCHTE LEERSTRATEGIEËN VOLGENS DUNLOSKY ET AL. (2013)
In een grootschalige studie waarin meer dan 700 onderzoeken werden geanalyseerd, bracht
Dunlosky met zijn collega’s tien leerstrategieën in kaart. Hun doel was te bepalen welke
technieken echt werken in de praktijk, bij verschillende leeftijden en vakken, en met welke
tijdsinvestering.
Nr. Engelse term Nederlandse vertaling Korte uitleg
Elaborative Stel jezelf waarom-vragen over de leerstof
1 Verklarend bevragen
interrogation om verbanden te leggen met wat je al weet.
Leg aan jezelf uit hoe of waarom iets werkt;
2 Self-explanation Zelfuitleg geven je koppelt nieuwe kennis aan bestaande
kennis.
Belangrijkste ideeën in eigen woorden
3 Summarization Samenvatten herhalen of opschrijven; alleen effectief als
het actief gebeurt.
Belangrijke passages aanduiden; enkel
Highlighting /
4 Markeren / onderlijnen nuttig als basis voor latere verwerking, niet
Underlining
op zichzelf.
Moeilijke begrippen koppelen aan
Keyword Sleutelwoordmethode /
5 sleutelwoorden of beelden om ze beter te
mnemonic ezelsbruggetje
onthouden.
, Nr. Engelse term Nederlandse vertaling Korte uitleg
Mentale beelden vormen bij de leerstof om
6 Imagery for text Beeldvorming bij tekst
het beter te onthouden.
Tekst opnieuw lezen; beperkt effect als het
7 Rereading Herlezen niet wordt gecombineerd met actief
oefenen.
Jezelf actief bevragen via quizjes of vragen,
8 Practice testing Oefentoetsen / zelftesten
wat het begrip en de overdracht versterkt.
Leren in meerdere korte sessies verspreid in
Distributed
9 Gespreide oefening de tijd, wat zorgt voor consolidatie in het
practice
geheugen.
Verschillende soorten oefeningen door
Interleaved
10 Afwisselende oefening elkaar oefenen; bevordert inzicht en
practice
transfer.
De strategieën practice testing, distributed practice en interleaved practice worden
beschouwd als high utility strategies. Ze zijn effectief, breed toepasbaar en vragen geen
complexe middelen.
Actieve leerstrategieën versterken het langetermijngeheugen via retrieval, consolidatie en
integratie. Daardoor begrijpen en onthouden leerlingen de leerstof beter.
5. STRATEGIEËN OM BETER TE ONTHOUDEN, BEGRIJPEN EN TOEPASSEN
Effectief leren betekent niet alleen kennis opslaan, maar ook begrijpen en toepassen.
Om beter te onthouden
Het geheugen moet actief aangesproken worden. Door kennis op te halen uit het geheugen
(retrieval practice) en de leerstof te spreiden over de tijd (spacing effect), wordt informatie
duurzaam opgeslagen.
Om beter te begrijpen
Begrip ontstaat wanneer nieuwe informatie betekenis krijgt. Leerlingen kunnen zichzelf helpen
door de leerstof hardop uit te leggen, vragen te bedenken en verbanden te leggen met wat ze
eerder geleerd hebben.
Om beter toe te passen
Kennis pas je beter toe als je die in verschillende contexten oefent. Door worked examples te
gebruiken en de begeleiding geleidelijk af te bouwen (fading), kunnen leerlingen zelfstandig
verbanden leggen tussen situaties.
6. VAN THEORIE NAAR PRAKTIJK: DE ROL VAN DE LEERKRACHT
OVER LEREN, ONDERWIJS EN INSTRUCTIE
INHOUD
➢ UITGEBREIDE SAMENVATTING VAN DE VERTALING SHUNK ‘INTRODUCTION TO
THE STUDY OF LEARNING’ – VOLDOENDE UITLEG/KADERING
➢ ONDERSTEUNING STUDIETAAK 1 – EVIDENCE-BASED ONDERWIJS
O SAMENVATTING BOEK THOMAS MORE – WIJZE LESSEN
O 12 BOUWSTENEN VAN EFFECTIEVE DIDACTIEK
➢ BEGRIJPELIJKE UITLEG/TAAL MET AANDACHT VOOR BEHOUD VAN
STUDIEBEGRIPPEN/ ENGELSE TERMEN
➢ AANDACHT VOOR SPECIFIEKE UITLEG BIJ DE VOOROPGESTELDE LEERDOELEN
➢ INFORMATIE UIT DE VIRTUELE KLASSEN/ WEBINARS
➢ AANVULLENDE STUDIETAKEN
➢ AANVULLENDE PRAKTISCHE VOORBEELDEN UIT DE ONDERWIJSPRAKTIJK
➢ INFORMATIE UIT DE AANGEGEVEN ARTIKELS
DATUM
09 11 2025
,STUDIETAAK 1 – EVIDENCE-BASED ONDERWIJS
1. INLEIDING: LEREN, ONDERWIJS EN STUDEREN
Leren, onderwijzen en studeren zijn onlosmakelijk met elkaar verbonden. Leren gebeurt niet
vanzelf; het is een actief proces waarbij leerlingen informatie verwerken, begrijpen, onthouden
en kunnen toepassen. De manier waarop ze dit doen, bepaalt in sterke mate de leerwinst die ze
boeken.
Binnen evidence-based onderwijs staat centraal dat we niet vertrouwen op intuïtie of
gewoonte, maar op wetenschappelijk onderzoek dat aantoont welke aanpak werkt. Zowel de
instructie van de leerkracht als de leerstrategieën van de leerling spelen daarbij een
sleutelrol.
“Om het onderwijs te verbeteren, moet de leerkracht zijn instructie verbeteren en de student
zijn leerstrategie.”
Een belangrijk inzicht hierbij is dat mensen zichzelf vaak overschatten. We denken dat we de
leerstof goed beheersen omdat ze vertrouwd aanvoelt, maar dat gevoel is misleidend. Als we de
leerstof niet in eigen woorden kunnen uitleggen of geen kernbegrippen kunnen benoemen,
begrijpen we ze niet echt.
Een eenvoudige illustratie maakt dit duidelijk: een leerling die een tekst vier keer leest, denkt
vaak dat hij beter voorbereid is dan iemand die de tekst één keer leest en daarna drie keer een
oefentoets maakt. In werkelijkheid onthoudt de tweede leerling beter. Het eerste voelt
comfortabel, het tweede vraagt moeite — maar net die mentale inspanning versterkt het leren.
2. EFFECTIEVE EN MINDER EFFECTIEVE LEERSTRATEGIEËN
Onderzoek van onder meer Dunlosky, Camp en De Bruin onderscheidt duidelijke verschillen
tussen effectieve en minder effectieve leerstrategieën.
Effectieve strategieën
• Practice-testing: jezelf regelmatig toetsen.
• Distributed practice: de leerstof spreiden over meerdere momenten.
• Self-explanation: leerstof luidop aan jezelf uitleggen.
Minder effectieve strategieën
• Summarizing: de tekst samenvatten.
• Highlighting: markeren of onderlijnen.
• Rereading: herlezen zonder actieve verwerking.
Het is belangrijk te begrijpen waarom die eerste groep strategieën wél werkt. Ze activeren het
geheugen, dwingen tot nadenken en verbinden nieuwe kennis met wat al bekend is. De tweede
,groep lijkt efficiënt, maar is vaak te oppervlakkig: de leerling verwerkt de informatie passief,
zonder actief begrip op te bouwen.
3. WAAROM EFFECTIEVE STRATEGIEËN WERKEN
Effectieve leerstrategieën spreken het geheugen actief aan. Ze zorgen ervoor dat nieuwe kennis
wordt verbonden met bestaande kennis, waardoor sterke geheugensporen worden gevormd.
Deze sporen worden opgeslagen in het langetermijngeheugen, waardoor kennis duurzaam
beklijft in plaats van kortstondig in het werkgeheugen te blijven hangen.
Een krachtig voorbeeld hiervan is het chunkingprincipe: wanneer we losse cijfers zoals
194513021789 opdelen in betekenisvolle eenheden, bijvoorbeeld drie historische jaartallen,
wordt het veel gemakkelijker om ze te onthouden. De informatie krijgt betekenis en wordt
daardoor beter opgeslagen.
Ook bij het aanleren van tafels geldt hetzelfde principe: louter herhalen is minder effectief dan
actief oefenen met flashcards, waarbij je jezelf test en feedback krijgt.
Het onderzoek van Ebbinghaus over de vergeetcurve toont dat herhaling op verspreide
tijdstippen veel beter werkt dan intensief “stampen” op korte termijn. Door leerstof te spreiden,
krijgen de hersenen tijd om de informatie te consolideren — ze wordt steviger verankerd in het
geheugen.
4. DE TIEN ONDERZOCHTE LEERSTRATEGIEËN VOLGENS DUNLOSKY ET AL. (2013)
In een grootschalige studie waarin meer dan 700 onderzoeken werden geanalyseerd, bracht
Dunlosky met zijn collega’s tien leerstrategieën in kaart. Hun doel was te bepalen welke
technieken echt werken in de praktijk, bij verschillende leeftijden en vakken, en met welke
tijdsinvestering.
Nr. Engelse term Nederlandse vertaling Korte uitleg
Elaborative Stel jezelf waarom-vragen over de leerstof
1 Verklarend bevragen
interrogation om verbanden te leggen met wat je al weet.
Leg aan jezelf uit hoe of waarom iets werkt;
2 Self-explanation Zelfuitleg geven je koppelt nieuwe kennis aan bestaande
kennis.
Belangrijkste ideeën in eigen woorden
3 Summarization Samenvatten herhalen of opschrijven; alleen effectief als
het actief gebeurt.
Belangrijke passages aanduiden; enkel
Highlighting /
4 Markeren / onderlijnen nuttig als basis voor latere verwerking, niet
Underlining
op zichzelf.
Moeilijke begrippen koppelen aan
Keyword Sleutelwoordmethode /
5 sleutelwoorden of beelden om ze beter te
mnemonic ezelsbruggetje
onthouden.
, Nr. Engelse term Nederlandse vertaling Korte uitleg
Mentale beelden vormen bij de leerstof om
6 Imagery for text Beeldvorming bij tekst
het beter te onthouden.
Tekst opnieuw lezen; beperkt effect als het
7 Rereading Herlezen niet wordt gecombineerd met actief
oefenen.
Jezelf actief bevragen via quizjes of vragen,
8 Practice testing Oefentoetsen / zelftesten
wat het begrip en de overdracht versterkt.
Leren in meerdere korte sessies verspreid in
Distributed
9 Gespreide oefening de tijd, wat zorgt voor consolidatie in het
practice
geheugen.
Verschillende soorten oefeningen door
Interleaved
10 Afwisselende oefening elkaar oefenen; bevordert inzicht en
practice
transfer.
De strategieën practice testing, distributed practice en interleaved practice worden
beschouwd als high utility strategies. Ze zijn effectief, breed toepasbaar en vragen geen
complexe middelen.
Actieve leerstrategieën versterken het langetermijngeheugen via retrieval, consolidatie en
integratie. Daardoor begrijpen en onthouden leerlingen de leerstof beter.
5. STRATEGIEËN OM BETER TE ONTHOUDEN, BEGRIJPEN EN TOEPASSEN
Effectief leren betekent niet alleen kennis opslaan, maar ook begrijpen en toepassen.
Om beter te onthouden
Het geheugen moet actief aangesproken worden. Door kennis op te halen uit het geheugen
(retrieval practice) en de leerstof te spreiden over de tijd (spacing effect), wordt informatie
duurzaam opgeslagen.
Om beter te begrijpen
Begrip ontstaat wanneer nieuwe informatie betekenis krijgt. Leerlingen kunnen zichzelf helpen
door de leerstof hardop uit te leggen, vragen te bedenken en verbanden te leggen met wat ze
eerder geleerd hebben.
Om beter toe te passen
Kennis pas je beter toe als je die in verschillende contexten oefent. Door worked examples te
gebruiken en de begeleiding geleidelijk af te bouwen (fading), kunnen leerlingen zelfstandig
verbanden leggen tussen situaties.
6. VAN THEORIE NAAR PRAKTIJK: DE ROL VAN DE LEERKRACHT
