EMBRYOLOGIE
2023-2024
1
,INHOUD
Inleiding ........................................................................................................................................................... 7
Samengevat ..................................................................................................................................................... 8
Voortplanting ................................................................................................................................................... 9
De gametogenese ............................................................................................................................................... 9
Het mannelijke geslachtsstelsel ...................................................................................................................... 9
Het vrouwelijk geslachtsstelsel ..................................................................................................................... 10
De bevruchting .................................................................................................................................................. 12
Samengevat ................................................................................................................................................... 14
Bevruchting .................................................................................................................................................... 16
Pathologie van de bevruchting ..................................................................................................................... 16
Samengevat ................................................................................................................................................... 17
Klieving .......................................................................................................................................................... 18
Gastrulatie ..................................................................................................................................................... 19
Primitieve lichaamsvorm ................................................................................................................................ 21
Neurulatie ......................................................................................................................................................... 21
Differentiatie van het mesoderm ...................................................................................................................... 22
Ontwikkeling van het gastro-intestinaal stelsel .............................................................................................. 23
De eerste ontwikkelingsstadia ...................................................................................................................... 23
De mondholte en de farynx.......................................................................................................................... 24
De wangen .................................................................................................................................................... 24
De tanden en lippen ...................................................................................................................................... 25
Het primitief en definitief gehemelte ........................................................................................................... 25
De tong .......................................................................................................................................................... 26
Kieuwbogen in de laterale kopstreek............................................................................................................ 26
De slokdarm .................................................................................................................................................. 29
De magen ...................................................................................................................................................... 29
De ansa umbilicalis ........................................................................................................................................ 30
De grote klieren (lever – pancreas) ............................................................................................................... 30
Samenvatting van de ontwikkeling van de oerdarm en derivaten ............................................................... 31
Ontwikkeling van het ademhalingsstelsel ...................................................................................................... 32
De neusholte en neuskeel ............................................................................................................................. 32
De paranasale sinussen ................................................................................................................................. 32
De larynx en trachea ..................................................................................................................................... 32
Ontwikkeling van de longen .......................................................................................................................... 33
De lichaamsholtes .......................................................................................................................................... 34
2
, De evolutie van intra-embryonaal mesoderm .............................................................................................. 34
De evolutie van het hypomeer ...................................................................................................................... 34
De ontwikkleing van de pleura ...................................................................................................................... 34
Ontstaan diafragma ...................................................................................................................................... 35
Placentatie ..................................................................................................................................................... 36
Uterus ................................................................................................................................................................ 36
Implantatie ........................................................................................................................................................ 37
Placentatie ........................................................................................................................................................ 38
Opbouw van de placenta .............................................................................................................................. 38
Types placenta .............................................................................................................................................. 39
Pathologie van de placenta ........................................................................................................................... 40
Embryonale aanhangsels .................................................................................................................................. 40
Amnion .......................................................................................................................................................... 41
De navelstreng .............................................................................................................................................. 41
De ontwikkeling van het cardiovasculair- en lymfestelsel .............................................................................. 43
Het cardiovasculair stelsel................................................................................................................................. 43
De herkomst van het bloed en de bloedvaten .............................................................................................. 43
De embryonale bloedsomloop ...................................................................................................................... 44
De oorsprong van het hart ............................................................................................................................ 45
Verdere differentiatie van het hart en de aortabogen ................................................................................. 46
De inwendige ontwikkeling van het hart ...................................................................................................... 47
De verandering van pre- naar postnataal ..................................................................................................... 50
Het arterieel systeem .................................................................................................................................... 50
Het veneus systeem ...................................................................................................................................... 51
De ontwikkeling van het lymfestelsel ............................................................................................................... 51
Het bewegingsstelsel ..................................................................................................................................... 53
De chorda ...................................................................................................................................................... 53
Mesenchym ................................................................................................................................................... 53
Ontwikkeling van het skelet .......................................................................................................................... 53
De ontwikkeling van de schedel .................................................................................................................... 54
Vorming van de wervels ................................................................................................................................ 54
De ribben en het sternum ............................................................................................................................. 54
De vorming van de ledematen ...................................................................................................................... 55
Congenitale afwijkingen van het skelet ........................................................................................................ 55
De ontwikkeling van de gewrichten .............................................................................................................. 55
Congenitale afwijkingen ................................................................................................................................ 55
Ontwikkeling van de spieren ......................................................................................................................... 56
3
, Ontwikkeling van het zenuwstelsel ................................................................................................................ 58
Histogenese van het centrale zenuwstelsel .................................................................................................. 58
Vorming van het ruggenmerg ....................................................................................................................... 58
Vliezen rond het ruggenmerg ....................................................................................................................... 59
Vorming van de hersenblaasjes .................................................................................................................... 59
Differentiatie van de neurale lijstcellen ........................................................................................................ 60
Het oog .............................................................................................................................................................. 62
Structuren afkomstig van het neuroblast ..................................................................................................... 62
Structuren afkomstig van het ectoderm ....................................................................................................... 62
Structuren afkomstig van het mesoderm ..................................................................................................... 63
Het oor .............................................................................................................................................................. 63
Het inwendig oor ........................................................................................................................................... 64
Het middenoor .............................................................................................................................................. 64
Het buitenoor ................................................................................................................................................ 65
Afwijkingen.................................................................................................................................................... 65
Ontwikkeling van het urogenitaalstelsel ........................................................................................................ 66
Het urinaire stelsel ............................................................................................................................................ 67
Afvoerwegen van de urine ............................................................................................................................ 67
De urogenitale sinus...................................................................................................................................... 68
Afwijkingen van de nier ................................................................................................................................. 68
Afwijkingen van de afvoerwegen .................................................................................................................. 69
Het indifferent stadium ................................................................................................................................. 69
Differentiatie van het genitaalstelsel ............................................................................................................ 69
Indifferent stadium externe genitalia ........................................................................................................... 71
Different stadium vrouwelijk genitaal stelsel ............................................................................................... 71
Congenitale misvormingen ........................................................................................................................... 73
Different stadium mannelijk genitaal stelsel ................................................................................................ 73
Het endocrinum en de huid ............................................................................................................................ 75
Het endocrinum ................................................................................................................................................ 75
De hypofyse................................................................................................................................................... 75
De schildklier ................................................................................................................................................. 75
De bijschildklieren ......................................................................................................................................... 76
De bijnieren ................................................................................................................................................... 76
Andere endocriene cellen ............................................................................................................................. 76
Het integument ................................................................................................................................................. 76
De haren ........................................................................................................................................................ 77
De hoef, klauw, nagel en hoorn .................................................................................................................... 77
4
2023-2024
1
,INHOUD
Inleiding ........................................................................................................................................................... 7
Samengevat ..................................................................................................................................................... 8
Voortplanting ................................................................................................................................................... 9
De gametogenese ............................................................................................................................................... 9
Het mannelijke geslachtsstelsel ...................................................................................................................... 9
Het vrouwelijk geslachtsstelsel ..................................................................................................................... 10
De bevruchting .................................................................................................................................................. 12
Samengevat ................................................................................................................................................... 14
Bevruchting .................................................................................................................................................... 16
Pathologie van de bevruchting ..................................................................................................................... 16
Samengevat ................................................................................................................................................... 17
Klieving .......................................................................................................................................................... 18
Gastrulatie ..................................................................................................................................................... 19
Primitieve lichaamsvorm ................................................................................................................................ 21
Neurulatie ......................................................................................................................................................... 21
Differentiatie van het mesoderm ...................................................................................................................... 22
Ontwikkeling van het gastro-intestinaal stelsel .............................................................................................. 23
De eerste ontwikkelingsstadia ...................................................................................................................... 23
De mondholte en de farynx.......................................................................................................................... 24
De wangen .................................................................................................................................................... 24
De tanden en lippen ...................................................................................................................................... 25
Het primitief en definitief gehemelte ........................................................................................................... 25
De tong .......................................................................................................................................................... 26
Kieuwbogen in de laterale kopstreek............................................................................................................ 26
De slokdarm .................................................................................................................................................. 29
De magen ...................................................................................................................................................... 29
De ansa umbilicalis ........................................................................................................................................ 30
De grote klieren (lever – pancreas) ............................................................................................................... 30
Samenvatting van de ontwikkeling van de oerdarm en derivaten ............................................................... 31
Ontwikkeling van het ademhalingsstelsel ...................................................................................................... 32
De neusholte en neuskeel ............................................................................................................................. 32
De paranasale sinussen ................................................................................................................................. 32
De larynx en trachea ..................................................................................................................................... 32
Ontwikkeling van de longen .......................................................................................................................... 33
De lichaamsholtes .......................................................................................................................................... 34
2
, De evolutie van intra-embryonaal mesoderm .............................................................................................. 34
De evolutie van het hypomeer ...................................................................................................................... 34
De ontwikkleing van de pleura ...................................................................................................................... 34
Ontstaan diafragma ...................................................................................................................................... 35
Placentatie ..................................................................................................................................................... 36
Uterus ................................................................................................................................................................ 36
Implantatie ........................................................................................................................................................ 37
Placentatie ........................................................................................................................................................ 38
Opbouw van de placenta .............................................................................................................................. 38
Types placenta .............................................................................................................................................. 39
Pathologie van de placenta ........................................................................................................................... 40
Embryonale aanhangsels .................................................................................................................................. 40
Amnion .......................................................................................................................................................... 41
De navelstreng .............................................................................................................................................. 41
De ontwikkeling van het cardiovasculair- en lymfestelsel .............................................................................. 43
Het cardiovasculair stelsel................................................................................................................................. 43
De herkomst van het bloed en de bloedvaten .............................................................................................. 43
De embryonale bloedsomloop ...................................................................................................................... 44
De oorsprong van het hart ............................................................................................................................ 45
Verdere differentiatie van het hart en de aortabogen ................................................................................. 46
De inwendige ontwikkeling van het hart ...................................................................................................... 47
De verandering van pre- naar postnataal ..................................................................................................... 50
Het arterieel systeem .................................................................................................................................... 50
Het veneus systeem ...................................................................................................................................... 51
De ontwikkeling van het lymfestelsel ............................................................................................................... 51
Het bewegingsstelsel ..................................................................................................................................... 53
De chorda ...................................................................................................................................................... 53
Mesenchym ................................................................................................................................................... 53
Ontwikkeling van het skelet .......................................................................................................................... 53
De ontwikkeling van de schedel .................................................................................................................... 54
Vorming van de wervels ................................................................................................................................ 54
De ribben en het sternum ............................................................................................................................. 54
De vorming van de ledematen ...................................................................................................................... 55
Congenitale afwijkingen van het skelet ........................................................................................................ 55
De ontwikkeling van de gewrichten .............................................................................................................. 55
Congenitale afwijkingen ................................................................................................................................ 55
Ontwikkeling van de spieren ......................................................................................................................... 56
3
, Ontwikkeling van het zenuwstelsel ................................................................................................................ 58
Histogenese van het centrale zenuwstelsel .................................................................................................. 58
Vorming van het ruggenmerg ....................................................................................................................... 58
Vliezen rond het ruggenmerg ....................................................................................................................... 59
Vorming van de hersenblaasjes .................................................................................................................... 59
Differentiatie van de neurale lijstcellen ........................................................................................................ 60
Het oog .............................................................................................................................................................. 62
Structuren afkomstig van het neuroblast ..................................................................................................... 62
Structuren afkomstig van het ectoderm ....................................................................................................... 62
Structuren afkomstig van het mesoderm ..................................................................................................... 63
Het oor .............................................................................................................................................................. 63
Het inwendig oor ........................................................................................................................................... 64
Het middenoor .............................................................................................................................................. 64
Het buitenoor ................................................................................................................................................ 65
Afwijkingen.................................................................................................................................................... 65
Ontwikkeling van het urogenitaalstelsel ........................................................................................................ 66
Het urinaire stelsel ............................................................................................................................................ 67
Afvoerwegen van de urine ............................................................................................................................ 67
De urogenitale sinus...................................................................................................................................... 68
Afwijkingen van de nier ................................................................................................................................. 68
Afwijkingen van de afvoerwegen .................................................................................................................. 69
Het indifferent stadium ................................................................................................................................. 69
Differentiatie van het genitaalstelsel ............................................................................................................ 69
Indifferent stadium externe genitalia ........................................................................................................... 71
Different stadium vrouwelijk genitaal stelsel ............................................................................................... 71
Congenitale misvormingen ........................................................................................................................... 73
Different stadium mannelijk genitaal stelsel ................................................................................................ 73
Het endocrinum en de huid ............................................................................................................................ 75
Het endocrinum ................................................................................................................................................ 75
De hypofyse................................................................................................................................................... 75
De schildklier ................................................................................................................................................. 75
De bijschildklieren ......................................................................................................................................... 76
De bijnieren ................................................................................................................................................... 76
Andere endocriene cellen ............................................................................................................................. 76
Het integument ................................................................................................................................................. 76
De haren ........................................................................................................................................................ 77
De hoef, klauw, nagel en hoorn .................................................................................................................... 77
4