Gemeenschapsgericht werken
INLEIDENDE LES
STELLINGEN
Stelling 1: Als je ervaringskennis hebt, ben je een ervaringsdeskundige
ð FOUT: Ervaringskennis is heel bewust stilstaan bij die ervaring, impact op het leven en keuzes die je
maakt.
Ervaringsdeskundige: opleiding, je gaat uw eigen ervaring overstijgen, met lotgenoten over praten,
veel over lezen, …
Stelling 2: Een ervaringsdeskundige begrijpt zorgvragers beter
ð FOUT/JUIST Niet alle ervaringsdeskundige hebben een goeie klik met de zorgvragers. Maar
ervaringsdeskundige en hulpverleners zijn er voor dezelfde reden.
Stelling 3: Een ervaringsdeskundige helpt het zorgaanbod toegankelijker te maken
ð Ervaringshelpers hebben een brugfunctie, drempels verlagen om hulp te vragen. Klemtonen
• Idealen en addertjes
• Ervaringskennis
• Competenties van professionals
, Gemeenschapsgericht werken
H1: VERMAATSCHAPPELIJKING VAN DE
ZORG
= personen met een beperking, PK, … een eigen, zinvolle plek in de SL verdienen en daarbij ondersteund worde,
zodat zorg zoveel mogelijk in de eigen omgeving plaatsvindt en niet enkel in zorginstellingen. Het is breder dan
inclusie
VERMAATSCHAPPELIJKING
Wit-gele kruis: langer thuis kunnen wonen, Zorgzame buurten, Expo veiling via kunst stimuleren (heartful
minds), Atelier gast, VillaVip (kleinschalig wonen), Senioren op kot,…
WAT IS EEN ZORGZAME BUURT?
• In een zorgzame buurt wonen mensen comfortabel in hun woning of vertrouwde buurt
• Het is een buurt waar jong en oud elkaar kennen en helpen
• Levenskwaliteit staat centraal
• Voorzieningen en diensten zijn voor iedereen toegankelijk
• Iedereen voelt zich goed en wordt geholpen, ongeacht de ondersteuningsbehoeften
WAT IS EEN VILLAVIP?
• Een nieuwe kleinschalige woning voor personen met een beperking
• Hedendaagse, fijne en kleinschalige woning waar 10 volwassenen samenwonen met een zorgkoppel
• Ze leven er volgens hun eigen ritme, interesses en passies
• Centraal: veel liefde en persoonlijke aandacht
• Kleinschalidheid à betere communicatie en ondersteuning
• Op wandelafstand van het centrum, zo kunnen ze deel uitmaken van de lokale SL
De companie: een kort voor senioren:
• Zelfstandigheid van ouderen garanderen
Jo Vandeurzen Katrien Schryvers
Vind dat organisaties/ instellingen en Zegt dat de persoon in kwestie liever geholpen wol
gemeenschappen moeten samenwerken: zowel worden door vrienden of familie en in dichte
professionals als interprofessionelen omgeving. Ze sluit de professionals meer uit
VERMAATSCHAPPELIJKING IS HOT
• Populaire term met een hoge aaibaarheidsfactor
• Minder instellingen
• Meer inclusie
• Meer zorg in de maatschappij
, Gemeenschapsgericht werken
• Tegelijk: containerbegrip dat vele ladingen dekt
o Dezelfde terminologie, andere invulling/visie
o Onderhevig aan discussie en kritiek
o Andere visie over de bezorgheden
SOCIO-HISTORISCHE ONTLEDING
LAAG 1: DE SOCIALE RELATIE TUSSEN OVERHEID EN BURGERS
• 1830: Klassiek-liberale staatsopvatting à De overheid komt zo min mogelijk tussen in private
aangelegenheden.
o Nachtwakerstaat
• Eind 19de eeuw: sociale kwestie à Slechte leefomstandigheden en grote kindersterfte zorgden voor
sociale onrust.
o Industialisatie, kinderarbeid
• Eind 19de – begin 20ste eeuw: à Van afstandelijke naar sociale relatie tussen overheid en
burgers/gezinnen
o De verzorginsstaat (midden 20ste eeuw): in plaats van liefdadigheidsinitiatieven te
organiseren, zal de overheid de verantwoordelijkheid voor de zorg van mensen met een
beperking op zich nemen
o Bv. 1914: Invoering leerplicht
o Bv. Gesubsidieerde liefdadigheid
o Bv. Sociaal beleid & sociale voorzieningen
LAAG 2: DEÏNSTITUTIONALISERING EN ‘COMMUNITY CARE’
1960/1970: Kritiek op de residentiële zorg
• Sluiting grote psychiatrische instellingen = deinstitutionalisering
• Begrip ‘Community care’: Extramuralisering van de zorg (veel rechten vielen weg)
• Onderscheid in de (gezondheids)zorg tussen eerste, tweede, derde & nulde lijn (jaren 80:
burgerschapsparadigma)
• Meer nadruk op nulde en eerstelijnszorg, omdat deze ervoor zorgen dat er ondersteuning was in de SL
en dit betekende het ontstaan van de GGZ, PAAZ, …
LAAG 3: SOLIDARITEIT
Koude solidariteit à komt van de overheid
• Na WOII: Uitbouw van de verzorgingsstaat (problemen hebben ook een
maatschappelijk karakter)
• Via de sociale zekerheid:
o Levenslange sociale bescherming voor iedereen (o.a. door belastingen)
(bv. gezinsbijslag, pensioenen, werkloosheidsuitkering, ongevallen-
/ziekteverzekering,….)
o Solidariteit tussen mensen die elkaar niet persoonlijk kennen (‘koud’ =
rationeel, vanop afstand)
, Gemeenschapsgericht werken
Warme solidariteit à komt van de burgers zelf
• Leidend principe: subsidiariteit (zelf engageren zoals warmste week)
• Zorg wordt in de eerste plaats verwacht in de informele en private sfeer. (‘warm’ = dichtbij,
rechtstreeks)
• Burgers worden aangesproken op een ‘morele plicht’ om de zorg en ondersteuning voor
medeburgers feitelijk op te nemen.
• Burgers beslissen zelf over de spelregels: wie dit ‘verdient’ en wie niet.
NIEUW BEGRIP? OF HISTORISCHE CONSTANTE?
• Vormgeving aan de relatie tussen overheid en burgers
• Rol van formele hulpverleners (professionals) en informele hulpverleners (mantelzorg, buren,
vrijwilligers,…)
• Verbonden met solidariteitsopvattingen
De huidige context
VERMAATSCHAPPELIJKING IN HET MEEST RECENTE BELEIDSDISCOURS
Vermaatschappelijking = “Verschuiving binnen de zorg waarbij ernaar gestreefd wordt om mensen met
beperkingen (van lichamelijke, verstandelijke of psychische aard), chronisch zieken, kwetsbare ouderen,
jongeren met gedrags- en emotionele problemen, mensen die in armoede leven,… met al hun mogelijkheden
en kwetsbaarheden een eigen zinvolle plek in de samenleving te laten innemen, hen daarbij waar nodig te
ondersteunen en de zorg zoveel mogelijk geïntegreerd in de samenleving te laten verlopen. ”
EEN VERHAAL IN VERSCHILLENDE SECTOREN
• Geestelijke gezondheidszorg à Art. 107
o “De Koning kan in specifieke financieringswijzen voorzien om, op experimentele basis en
beperkt in de tijd, een prospectieve en programmageoriënteerde financiering van zorgcircuits
en netwerken mogelijk te maken.” (Vlaamse Regering, 2008)
• Ondersteuning voor mensen met een beperking à Perspectief 2020
o “Gewoon als het kan, bijzonder als het moet.”
• Integrale Jeugdhulp à M-decreet
o “De jeugdhulpverlening ‘vermaatschappelijken’ of met andere woorden maximaal een
beroep doen op de eigen krachten van de gebruikers van de jeugdhulpverlening en van hun
omgeving.” (Vlaams Parlement, 2013)
• Ouderenzorg
o “Een leeftijdsvriendelijk Vlaanderen versterkt de positie van de ouder wordende personen in
de samenleving, beklemtoont hun eigen regie en biedt toegankelijke en kwaliteitsvolle zorg
en ondersteuning op maat en tegemoetkomingen wanneer kwetsbaarheid de overhand
neemt.” (Vlaamse Regering, 2022 – Vlaams ouderenbeleidsplan 2020-2025)
INLEIDENDE LES
STELLINGEN
Stelling 1: Als je ervaringskennis hebt, ben je een ervaringsdeskundige
ð FOUT: Ervaringskennis is heel bewust stilstaan bij die ervaring, impact op het leven en keuzes die je
maakt.
Ervaringsdeskundige: opleiding, je gaat uw eigen ervaring overstijgen, met lotgenoten over praten,
veel over lezen, …
Stelling 2: Een ervaringsdeskundige begrijpt zorgvragers beter
ð FOUT/JUIST Niet alle ervaringsdeskundige hebben een goeie klik met de zorgvragers. Maar
ervaringsdeskundige en hulpverleners zijn er voor dezelfde reden.
Stelling 3: Een ervaringsdeskundige helpt het zorgaanbod toegankelijker te maken
ð Ervaringshelpers hebben een brugfunctie, drempels verlagen om hulp te vragen. Klemtonen
• Idealen en addertjes
• Ervaringskennis
• Competenties van professionals
, Gemeenschapsgericht werken
H1: VERMAATSCHAPPELIJKING VAN DE
ZORG
= personen met een beperking, PK, … een eigen, zinvolle plek in de SL verdienen en daarbij ondersteund worde,
zodat zorg zoveel mogelijk in de eigen omgeving plaatsvindt en niet enkel in zorginstellingen. Het is breder dan
inclusie
VERMAATSCHAPPELIJKING
Wit-gele kruis: langer thuis kunnen wonen, Zorgzame buurten, Expo veiling via kunst stimuleren (heartful
minds), Atelier gast, VillaVip (kleinschalig wonen), Senioren op kot,…
WAT IS EEN ZORGZAME BUURT?
• In een zorgzame buurt wonen mensen comfortabel in hun woning of vertrouwde buurt
• Het is een buurt waar jong en oud elkaar kennen en helpen
• Levenskwaliteit staat centraal
• Voorzieningen en diensten zijn voor iedereen toegankelijk
• Iedereen voelt zich goed en wordt geholpen, ongeacht de ondersteuningsbehoeften
WAT IS EEN VILLAVIP?
• Een nieuwe kleinschalige woning voor personen met een beperking
• Hedendaagse, fijne en kleinschalige woning waar 10 volwassenen samenwonen met een zorgkoppel
• Ze leven er volgens hun eigen ritme, interesses en passies
• Centraal: veel liefde en persoonlijke aandacht
• Kleinschalidheid à betere communicatie en ondersteuning
• Op wandelafstand van het centrum, zo kunnen ze deel uitmaken van de lokale SL
De companie: een kort voor senioren:
• Zelfstandigheid van ouderen garanderen
Jo Vandeurzen Katrien Schryvers
Vind dat organisaties/ instellingen en Zegt dat de persoon in kwestie liever geholpen wol
gemeenschappen moeten samenwerken: zowel worden door vrienden of familie en in dichte
professionals als interprofessionelen omgeving. Ze sluit de professionals meer uit
VERMAATSCHAPPELIJKING IS HOT
• Populaire term met een hoge aaibaarheidsfactor
• Minder instellingen
• Meer inclusie
• Meer zorg in de maatschappij
, Gemeenschapsgericht werken
• Tegelijk: containerbegrip dat vele ladingen dekt
o Dezelfde terminologie, andere invulling/visie
o Onderhevig aan discussie en kritiek
o Andere visie over de bezorgheden
SOCIO-HISTORISCHE ONTLEDING
LAAG 1: DE SOCIALE RELATIE TUSSEN OVERHEID EN BURGERS
• 1830: Klassiek-liberale staatsopvatting à De overheid komt zo min mogelijk tussen in private
aangelegenheden.
o Nachtwakerstaat
• Eind 19de eeuw: sociale kwestie à Slechte leefomstandigheden en grote kindersterfte zorgden voor
sociale onrust.
o Industialisatie, kinderarbeid
• Eind 19de – begin 20ste eeuw: à Van afstandelijke naar sociale relatie tussen overheid en
burgers/gezinnen
o De verzorginsstaat (midden 20ste eeuw): in plaats van liefdadigheidsinitiatieven te
organiseren, zal de overheid de verantwoordelijkheid voor de zorg van mensen met een
beperking op zich nemen
o Bv. 1914: Invoering leerplicht
o Bv. Gesubsidieerde liefdadigheid
o Bv. Sociaal beleid & sociale voorzieningen
LAAG 2: DEÏNSTITUTIONALISERING EN ‘COMMUNITY CARE’
1960/1970: Kritiek op de residentiële zorg
• Sluiting grote psychiatrische instellingen = deinstitutionalisering
• Begrip ‘Community care’: Extramuralisering van de zorg (veel rechten vielen weg)
• Onderscheid in de (gezondheids)zorg tussen eerste, tweede, derde & nulde lijn (jaren 80:
burgerschapsparadigma)
• Meer nadruk op nulde en eerstelijnszorg, omdat deze ervoor zorgen dat er ondersteuning was in de SL
en dit betekende het ontstaan van de GGZ, PAAZ, …
LAAG 3: SOLIDARITEIT
Koude solidariteit à komt van de overheid
• Na WOII: Uitbouw van de verzorgingsstaat (problemen hebben ook een
maatschappelijk karakter)
• Via de sociale zekerheid:
o Levenslange sociale bescherming voor iedereen (o.a. door belastingen)
(bv. gezinsbijslag, pensioenen, werkloosheidsuitkering, ongevallen-
/ziekteverzekering,….)
o Solidariteit tussen mensen die elkaar niet persoonlijk kennen (‘koud’ =
rationeel, vanop afstand)
, Gemeenschapsgericht werken
Warme solidariteit à komt van de burgers zelf
• Leidend principe: subsidiariteit (zelf engageren zoals warmste week)
• Zorg wordt in de eerste plaats verwacht in de informele en private sfeer. (‘warm’ = dichtbij,
rechtstreeks)
• Burgers worden aangesproken op een ‘morele plicht’ om de zorg en ondersteuning voor
medeburgers feitelijk op te nemen.
• Burgers beslissen zelf over de spelregels: wie dit ‘verdient’ en wie niet.
NIEUW BEGRIP? OF HISTORISCHE CONSTANTE?
• Vormgeving aan de relatie tussen overheid en burgers
• Rol van formele hulpverleners (professionals) en informele hulpverleners (mantelzorg, buren,
vrijwilligers,…)
• Verbonden met solidariteitsopvattingen
De huidige context
VERMAATSCHAPPELIJKING IN HET MEEST RECENTE BELEIDSDISCOURS
Vermaatschappelijking = “Verschuiving binnen de zorg waarbij ernaar gestreefd wordt om mensen met
beperkingen (van lichamelijke, verstandelijke of psychische aard), chronisch zieken, kwetsbare ouderen,
jongeren met gedrags- en emotionele problemen, mensen die in armoede leven,… met al hun mogelijkheden
en kwetsbaarheden een eigen zinvolle plek in de samenleving te laten innemen, hen daarbij waar nodig te
ondersteunen en de zorg zoveel mogelijk geïntegreerd in de samenleving te laten verlopen. ”
EEN VERHAAL IN VERSCHILLENDE SECTOREN
• Geestelijke gezondheidszorg à Art. 107
o “De Koning kan in specifieke financieringswijzen voorzien om, op experimentele basis en
beperkt in de tijd, een prospectieve en programmageoriënteerde financiering van zorgcircuits
en netwerken mogelijk te maken.” (Vlaamse Regering, 2008)
• Ondersteuning voor mensen met een beperking à Perspectief 2020
o “Gewoon als het kan, bijzonder als het moet.”
• Integrale Jeugdhulp à M-decreet
o “De jeugdhulpverlening ‘vermaatschappelijken’ of met andere woorden maximaal een
beroep doen op de eigen krachten van de gebruikers van de jeugdhulpverlening en van hun
omgeving.” (Vlaams Parlement, 2013)
• Ouderenzorg
o “Een leeftijdsvriendelijk Vlaanderen versterkt de positie van de ouder wordende personen in
de samenleving, beklemtoont hun eigen regie en biedt toegankelijke en kwaliteitsvolle zorg
en ondersteuning op maat en tegemoetkomingen wanneer kwetsbaarheid de overhand
neemt.” (Vlaamse Regering, 2022 – Vlaams ouderenbeleidsplan 2020-2025)
