MASTER CRIMINOLOGISCHE WETENSCHAPPEN
INTERNATIONALE &
EUROPESE CRIMINELE
POLITIEK
2024-2025
,2
,Praktische zaken .................................................................................................................................7
DEEL I. EUROPESE INTEGRATIE BUITEN DE EUROPESE UNIE ................................................................8
1. De Raad van Europa .......................................................................................................................... 9
1.1. De historische achtergronden en ontwikkeling............................................................................ 9
1.2. Het actieterrein .......................................................................................................................... 10
1.3. De institutionele structuur ......................................................................................................... 10
1.4. De juridische instrumenten ........................................................................................................ 12
1.5. De belangrijkste verwezenlijkingen ............................................................................................ 13
Teksten bij dit deel ................................................................................................................................ 16
Tekst 1 ............................................................................................................................................... 16
Tekst Raad van Europa ......................................................................................................................... 20
Tekst Benelux ........................................................................................................................................ 22
2. De Benelux ........................................................................................................................................ 24
2.1. De historische achtergronden en ontwikkeling.......................................................................... 24
2.2. Het actieterrein .......................................................................................................................... 25
2.3. De institutionele structuur ......................................................................................................... 26
2.4. De juridische instrumenten ........................................................................................................ 28
2.5. De belangrijkste verwezenlijkingen ............................................................................................ 29
DEEL II. EUROPESE INTEGRATIE IN DE EUROPESE UNIE...................................................................... 33
1. De uitgangspunten ..................................................................................................................... 34
2. De verdere ontwikkeling van het integratiespoor............................................................................ 36
2.1. De Europese Akte ....................................................................................................................... 36
2.2. Schengen .................................................................................................................................... 38
2.3. Het Verdrag van Maastricht ....................................................................................................... 40
2.4. Het Verdrag van Amsterdam ...................................................................................................... 42
2.5. Het Verdrag van Nice ................................................................................................................. 43
2.6. Van de Europese Grondwet naar het Verdrag van Lissabon ...................................................... 44
Tekst 1 De verdere ontwikkelingen van het integratiespoor ................................................................ 49
Tekst 2 De verdere ontwikkelingen van het integratiespoor ................................................................ 50
DEEL III. DE INSTITUTIONELE STRUCTUUR VAN DE EUROPESE UNIE................................................... 52
3
, 1. De Europese Raad ....................................................................................................................... 53
2. De Commissie ............................................................................................................................. 55
3. De Raad ............................................................................................................................................ 58
Besluitvorming in de raad ................................................................................................................. 58
4. Het Europees Parlement (EP) ............................................................................................................ 60
Voor Lissabon .................................................................................................................................... 60
Na Lissabon ..................................................................................................................................... 60
5. Het Hof van Justitie van de Europese Unie ....................................................................................... 61
Enkele basisregels (kunnen toepassen in casussen): ........................................................................ 61
5 soorten geschillen waar het hof uitspraak over doet: ................................................................... 61
DEEL IV. HET UNIERECHT: KENMERKEN EN BRONNEN ....................................................................... 63
1. Het supranationaal karakter van het Unierecht ............................................................................... 64
1.1. Supranationaliteit: begrip en kenmerken ............................................................................ 64
1.2. De voorrang van het Unierecht op het nationaal recht ............................................................. 65
1.3. De rechtstreekse werking van het Unierecht ...................................................................... 66
2. De bronnen van het Unierecht .................................................................................................... 67
2.1. Het primair Unierecht ................................................................................................................ 67
2.2. Het secundair of afgeleid Unierecht........................................................................................... 67
2.3. Hiërarchie van de rechtsnormen ................................................................................................ 71
Tekst het unierecht: kenmerken en bronnen ........................................................................................ 75
DEEL V. UNIERECHT EN STRAFRECHT................................................................................................. 78
1. Gemeenschapsrecht en strafrecht vóór het Verdrag van Lissabon .................................................. 79
1.1. Het uitgangspunt ................................................................................................................. 79
1.2. De negatieve werking van het Gemeenschapsrecht tav nationaal SR ................................. 79
1.3. De positieve werking van het Gemeenschapsrecht tav nationaal SR .................................. 80
1.4. De Gemeenschapstrouw ...................................................................................................... 81
1.5. De rechtspraak van het Hof van Justitie .............................................................................. 81
2. Unierecht en strafrecht sedert het Verdrag van Lissabon ................................................................ 85
Teksten deel V....................................................................................................................................... 88
Voor lissabon: .................................................................................................................................... 88
Gemeenschapsrecht en strafrecht voor het Verdrag van Lissabon Tekst 1 .......................................... 88
4
, Tekst 2 .................................................................................................................................................. 90
Unierecht en strafrecht sedert het verdrag van Lissabon ..................................................................... 96
DEEL VI. DE STRAFRECHTELIJKE SAMENWERKING IN HET KADER VAN DE RUIMTE VAN VRIJHEID,
VEILIGHEID EN RECHT ....................................................................................................................... 98
1. De Europese Unie als ruimte van vrijheid, veiligheid en recht .................................................... 99
Tekst 1 De Europese Unie als ruimte van vrijheid, veiligheid en recht (punt 6.1) ............................... 101
Tekst 2 ................................................................................................................................................ 106
2. De institutionele structuur en het besluitvormingsproces .............................................................. 111
2.1. Het uitgangspunt ...................................................................................................................... 111
2.2. De Europese Raad .................................................................................................................... 111
2.3. De Europese Commissie ........................................................................................................... 114
2.4. De JBZ-Raad .............................................................................................................................. 116
2.5. Het Europees Parlement .......................................................................................................... 121
2.6. De nauwere samenwerking als mechanisme van flexibele integratie ..................................... 125
Tekst 1 De institutionele structuur en het besluitvormingsproces (punt 6.2) ..................................... 129
DE EUROPESE RAAD ........................................................................................................................ 129
Tekst 2 ................................................................................................................................................ 135
Tekst 3 ................................................................................................................................................ 135
3. De juridische instrumenten ............................................................................................................. 140
3.1. De juridische instrumenten in de vroegere Derde Pijler .......................................................... 140
3.2. De huidige juridische instrumenten ......................................................................................... 145
Tekst Van Kempen: Communautaire doorwerking en straf(proces)recht - over toepassing van directe
werking, conforme interpretatie en het belang bij ruimere implementatiemarges” ......................... 146
Inleiding: communautarisering van het Europese strafrecht.......................................................... 146
Het communautaire doorwerkingsstelsel en de grondslag ervan .................................................. 147
Directe werking ............................................................................................................................... 147
Conforme interpretatie ................................................................................................................... 149
Doorwerkingsmechanismen in harmonie met nationale strafrechtssystemen .............................. 151
Mogelijke oplossingen..................................................................................................................... 153
Conclusie ......................................................................................................................................... 155
1. Context en achtergrond .............................................................................................................. 156
2. Het communautaire doorwerkingsstelsel ................................................................................... 157
3. Spanningsveld met nationale strafrechtelijke systemen............................................................. 159
5
, 4. Oplossingen en aanbevelingen ................................................................................................... 159
5. Conclusie ..................................................................................................................................... 160
4. Het gevoerde beleid ........................................................................................................................ 161
4.1. De krachtlijnen van het gevoerde beleid: het Tampere Programma, het Haags Programma, het
Stockholm Programma en de Europese Veiligheidsagenda ............................................................ 161
4.2. Het delicaat evenwicht tussen vrijheid, veiligheid en recht ..................................................... 163
4.3. De wederzijdse erkenning als hoeksteen van de justitiële samenwerking in strafzaken binnen
de Europese Unie ............................................................................................................................ 166
4.4. Een gevalstudie: de wederzijdse erkenning van vrijheidsstraffen à zelfstudie! ..................... 171
Tekst: Een gevalstudie: de wederzijdse erkenning van vrijheidsstraffen ............................................ 175
De PdK te Brussel als bevoegde autoriteit ...................................................................................... 177
De aanpassing van de vrijheidsbenemende straf of maatregel ...................................................... 177
4.5. Prioriteitenstelling bij de Europese strafrechtelijke samenwerking ........................................ 179
Tekst Het gevoerde beleid (6.4) De krachtlijnen van het gevoerde beleid: het Tampere programma,
Haags programma, Stockholm programma en de Europese veiligheidsagenda (punt 6.4.1.) ........... 182
1.De inwerkingstelling van de verdragen ........................................................................................ 182
2.Totstandkoming en inhoud van het Haags programma ............................................................... 184
3.De totstandkoming en inhoud van het Stockholm Programma ................................................... 187
4.De grote lijnen van het Stockholm Programma ........................................................................... 188
5.Het verdrag van Lissabon en de Europese veiligheidsagenda...................................................... 189
De wederzijdse erkenning als hoeksteen van de justitiële samenwerking in strafzaken binnen de
Europese Unie (punt 6.4.2.) ................................................................................................................ 191
Inleiding ........................................................................................................................................... 191
Methodologisch kader .................................................................................................................... 191
Werkdefinitie .................................................................................................................................. 192
Territoriaal gebonden uitzonderingsgronden ................................................................................. 192
Voorwerp ........................................................................................................................................ 193
Kenmerken ...................................................................................................................................... 193
Toepassing van wederzijdse erkenning ........................................................................................... 194
Tekst prioriteitenstelling bij de Europese strafrechtelijke samenwerking: titel: “tussen hamer en
aambeeld: (inter)nationale prioriteitenstelling bij de strafrechtelijke rechtshulp en de wederzijdse
erkenning” .......................................................................................................................................... 194
4.6. Het toezicht door het Commissie en het Hof van Justitie op de uitvoering van het beleid door de
lidstaten .......................................................................................................................................... 198
6
INTERNATIONALE &
EUROPESE CRIMINELE
POLITIEK
2024-2025
,2
,Praktische zaken .................................................................................................................................7
DEEL I. EUROPESE INTEGRATIE BUITEN DE EUROPESE UNIE ................................................................8
1. De Raad van Europa .......................................................................................................................... 9
1.1. De historische achtergronden en ontwikkeling............................................................................ 9
1.2. Het actieterrein .......................................................................................................................... 10
1.3. De institutionele structuur ......................................................................................................... 10
1.4. De juridische instrumenten ........................................................................................................ 12
1.5. De belangrijkste verwezenlijkingen ............................................................................................ 13
Teksten bij dit deel ................................................................................................................................ 16
Tekst 1 ............................................................................................................................................... 16
Tekst Raad van Europa ......................................................................................................................... 20
Tekst Benelux ........................................................................................................................................ 22
2. De Benelux ........................................................................................................................................ 24
2.1. De historische achtergronden en ontwikkeling.......................................................................... 24
2.2. Het actieterrein .......................................................................................................................... 25
2.3. De institutionele structuur ......................................................................................................... 26
2.4. De juridische instrumenten ........................................................................................................ 28
2.5. De belangrijkste verwezenlijkingen ............................................................................................ 29
DEEL II. EUROPESE INTEGRATIE IN DE EUROPESE UNIE...................................................................... 33
1. De uitgangspunten ..................................................................................................................... 34
2. De verdere ontwikkeling van het integratiespoor............................................................................ 36
2.1. De Europese Akte ....................................................................................................................... 36
2.2. Schengen .................................................................................................................................... 38
2.3. Het Verdrag van Maastricht ....................................................................................................... 40
2.4. Het Verdrag van Amsterdam ...................................................................................................... 42
2.5. Het Verdrag van Nice ................................................................................................................. 43
2.6. Van de Europese Grondwet naar het Verdrag van Lissabon ...................................................... 44
Tekst 1 De verdere ontwikkelingen van het integratiespoor ................................................................ 49
Tekst 2 De verdere ontwikkelingen van het integratiespoor ................................................................ 50
DEEL III. DE INSTITUTIONELE STRUCTUUR VAN DE EUROPESE UNIE................................................... 52
3
, 1. De Europese Raad ....................................................................................................................... 53
2. De Commissie ............................................................................................................................. 55
3. De Raad ............................................................................................................................................ 58
Besluitvorming in de raad ................................................................................................................. 58
4. Het Europees Parlement (EP) ............................................................................................................ 60
Voor Lissabon .................................................................................................................................... 60
Na Lissabon ..................................................................................................................................... 60
5. Het Hof van Justitie van de Europese Unie ....................................................................................... 61
Enkele basisregels (kunnen toepassen in casussen): ........................................................................ 61
5 soorten geschillen waar het hof uitspraak over doet: ................................................................... 61
DEEL IV. HET UNIERECHT: KENMERKEN EN BRONNEN ....................................................................... 63
1. Het supranationaal karakter van het Unierecht ............................................................................... 64
1.1. Supranationaliteit: begrip en kenmerken ............................................................................ 64
1.2. De voorrang van het Unierecht op het nationaal recht ............................................................. 65
1.3. De rechtstreekse werking van het Unierecht ...................................................................... 66
2. De bronnen van het Unierecht .................................................................................................... 67
2.1. Het primair Unierecht ................................................................................................................ 67
2.2. Het secundair of afgeleid Unierecht........................................................................................... 67
2.3. Hiërarchie van de rechtsnormen ................................................................................................ 71
Tekst het unierecht: kenmerken en bronnen ........................................................................................ 75
DEEL V. UNIERECHT EN STRAFRECHT................................................................................................. 78
1. Gemeenschapsrecht en strafrecht vóór het Verdrag van Lissabon .................................................. 79
1.1. Het uitgangspunt ................................................................................................................. 79
1.2. De negatieve werking van het Gemeenschapsrecht tav nationaal SR ................................. 79
1.3. De positieve werking van het Gemeenschapsrecht tav nationaal SR .................................. 80
1.4. De Gemeenschapstrouw ...................................................................................................... 81
1.5. De rechtspraak van het Hof van Justitie .............................................................................. 81
2. Unierecht en strafrecht sedert het Verdrag van Lissabon ................................................................ 85
Teksten deel V....................................................................................................................................... 88
Voor lissabon: .................................................................................................................................... 88
Gemeenschapsrecht en strafrecht voor het Verdrag van Lissabon Tekst 1 .......................................... 88
4
, Tekst 2 .................................................................................................................................................. 90
Unierecht en strafrecht sedert het verdrag van Lissabon ..................................................................... 96
DEEL VI. DE STRAFRECHTELIJKE SAMENWERKING IN HET KADER VAN DE RUIMTE VAN VRIJHEID,
VEILIGHEID EN RECHT ....................................................................................................................... 98
1. De Europese Unie als ruimte van vrijheid, veiligheid en recht .................................................... 99
Tekst 1 De Europese Unie als ruimte van vrijheid, veiligheid en recht (punt 6.1) ............................... 101
Tekst 2 ................................................................................................................................................ 106
2. De institutionele structuur en het besluitvormingsproces .............................................................. 111
2.1. Het uitgangspunt ...................................................................................................................... 111
2.2. De Europese Raad .................................................................................................................... 111
2.3. De Europese Commissie ........................................................................................................... 114
2.4. De JBZ-Raad .............................................................................................................................. 116
2.5. Het Europees Parlement .......................................................................................................... 121
2.6. De nauwere samenwerking als mechanisme van flexibele integratie ..................................... 125
Tekst 1 De institutionele structuur en het besluitvormingsproces (punt 6.2) ..................................... 129
DE EUROPESE RAAD ........................................................................................................................ 129
Tekst 2 ................................................................................................................................................ 135
Tekst 3 ................................................................................................................................................ 135
3. De juridische instrumenten ............................................................................................................. 140
3.1. De juridische instrumenten in de vroegere Derde Pijler .......................................................... 140
3.2. De huidige juridische instrumenten ......................................................................................... 145
Tekst Van Kempen: Communautaire doorwerking en straf(proces)recht - over toepassing van directe
werking, conforme interpretatie en het belang bij ruimere implementatiemarges” ......................... 146
Inleiding: communautarisering van het Europese strafrecht.......................................................... 146
Het communautaire doorwerkingsstelsel en de grondslag ervan .................................................. 147
Directe werking ............................................................................................................................... 147
Conforme interpretatie ................................................................................................................... 149
Doorwerkingsmechanismen in harmonie met nationale strafrechtssystemen .............................. 151
Mogelijke oplossingen..................................................................................................................... 153
Conclusie ......................................................................................................................................... 155
1. Context en achtergrond .............................................................................................................. 156
2. Het communautaire doorwerkingsstelsel ................................................................................... 157
3. Spanningsveld met nationale strafrechtelijke systemen............................................................. 159
5
, 4. Oplossingen en aanbevelingen ................................................................................................... 159
5. Conclusie ..................................................................................................................................... 160
4. Het gevoerde beleid ........................................................................................................................ 161
4.1. De krachtlijnen van het gevoerde beleid: het Tampere Programma, het Haags Programma, het
Stockholm Programma en de Europese Veiligheidsagenda ............................................................ 161
4.2. Het delicaat evenwicht tussen vrijheid, veiligheid en recht ..................................................... 163
4.3. De wederzijdse erkenning als hoeksteen van de justitiële samenwerking in strafzaken binnen
de Europese Unie ............................................................................................................................ 166
4.4. Een gevalstudie: de wederzijdse erkenning van vrijheidsstraffen à zelfstudie! ..................... 171
Tekst: Een gevalstudie: de wederzijdse erkenning van vrijheidsstraffen ............................................ 175
De PdK te Brussel als bevoegde autoriteit ...................................................................................... 177
De aanpassing van de vrijheidsbenemende straf of maatregel ...................................................... 177
4.5. Prioriteitenstelling bij de Europese strafrechtelijke samenwerking ........................................ 179
Tekst Het gevoerde beleid (6.4) De krachtlijnen van het gevoerde beleid: het Tampere programma,
Haags programma, Stockholm programma en de Europese veiligheidsagenda (punt 6.4.1.) ........... 182
1.De inwerkingstelling van de verdragen ........................................................................................ 182
2.Totstandkoming en inhoud van het Haags programma ............................................................... 184
3.De totstandkoming en inhoud van het Stockholm Programma ................................................... 187
4.De grote lijnen van het Stockholm Programma ........................................................................... 188
5.Het verdrag van Lissabon en de Europese veiligheidsagenda...................................................... 189
De wederzijdse erkenning als hoeksteen van de justitiële samenwerking in strafzaken binnen de
Europese Unie (punt 6.4.2.) ................................................................................................................ 191
Inleiding ........................................................................................................................................... 191
Methodologisch kader .................................................................................................................... 191
Werkdefinitie .................................................................................................................................. 192
Territoriaal gebonden uitzonderingsgronden ................................................................................. 192
Voorwerp ........................................................................................................................................ 193
Kenmerken ...................................................................................................................................... 193
Toepassing van wederzijdse erkenning ........................................................................................... 194
Tekst prioriteitenstelling bij de Europese strafrechtelijke samenwerking: titel: “tussen hamer en
aambeeld: (inter)nationale prioriteitenstelling bij de strafrechtelijke rechtshulp en de wederzijdse
erkenning” .......................................................................................................................................... 194
4.6. Het toezicht door het Commissie en het Hof van Justitie op de uitvoering van het beleid door de
lidstaten .......................................................................................................................................... 198
6
