Bo Van Esser
Inhoudsopgave
H1: INLEIDING .............................................................................................................................. 3
H2: HET BEWEGINGSSTELSEL ....................................................................................................... 3
2.1 OSTEOLOGIE .................................................................................................................................3
2.2 SYNDESMOLOGIE............................................................................................................................3
2.2.1 Classificatie ........................................................................................................................4
2.2.2 Opbouw van de diarthrosis ...................................................................................................4
2.2.3 Types van gewrichtsvormen bij de diarthrosis ........................................................................6
2.2.4 Topografie ...........................................................................................................................8
2.3 MYOLOGIE .................................................................................................................................. 12
2.3.1 Opbouw van een dwarsgestreepte spier .............................................................................. 12
2.3.2 Spierwerking ...................................................................................................................... 12
2.3.3 Terminologie ...................................................................................................................... 12
H3: HET BOVENSTE LIDMAAT........................................................................................................14
3.1 POLS EN HAND ............................................................................................................................. 14
3.1.1 Ossa digitorum manus ....................................................................................................... 14
3.1.2 Ossa metacarpi ................................................................................................................. 16
3.1.3 Ossa carpi ......................................................................................................................... 17
3.1.4 Duim en pink (uitzondering op de regel!) .............................................................................. 19
3.1.5 Het polsgewricht ................................................................................................................ 22
3.1.6 Vetstrookjes ...................................................................................................................... 23
3.2 RADIUS EN ULNA .......................................................................................................................... 24
3.2.1 Ulna .................................................................................................................................. 25
3.2.2 Radius ............................................................................................................................... 26
3.3 DISTALE HUMERUS & ART. CUBITI ...................................................................................................... 27
3.3.1 Extremitas distalis humeri & art. cubiti ................................................................................ 27
3.3.2 Musculatuur ...................................................................................................................... 30
3.3.3 Het corpus & de extremitas proximalis humeri ..................................................................... 43
3.4 BWC 1&2 .................................................................................................................................. 44
3.4.3 Röntgentekeningen ............................................................................................................ 44
3.4.4 Radioanatomie .................................................................................................................. 44
3.5 SCAPULA & CLAVICULA .................................................................................................................. 44
3.5.1 Clavicula ........................................................................................................................... 44
3.5.2 Scapula ............................................................................................................................. 45
3.5.3 Het schouder-arm complex ................................................................................................ 46
3.5.4 Musculatuur ...................................................................................................................... 48
H4: HET ONDERSTE LIDMAAT .......................................................................................................59
4.1 DE VOET ..................................................................................................................................... 59
4.1.1 Phalanges ......................................................................................................................... 59
4.1.2 Metatarsus ........................................................................................................................ 60
4.1.3 De voetwortel of ossa tarsi .................................................................................................. 61
4.1.4 Het voetgewelf ................................................................................................................... 63
4.1.5 Musculatuur ...................................................................................................................... 67
1
,Bo Van Esser
4.2 TIBIA & FIBULA ............................................................................................................................. 76
4.2.1 Distale tibia en fibula .......................................................................................................... 77
4.2.2 Art. talocruralis of enkelgewricht ......................................................................................... 77
4.2.3 Proximale tibia & fibula ....................................................................................................... 80
4.3 FEMUR (EXTREMITAS DISTALIS).......................................................................................................... 82
4.3.1 De distale femur ................................................................................................................ 82
4.3.2 De knieschijf of patella ....................................................................................................... 83
4.3.3 Art. genu ............................................................................................................................ 84
4.5 FEMUR (EXTREMITAS PROXIMALIS) ..................................................................................................... 90
4.5.1 Art. coxae .......................................................................................................................... 91
4.6 HET BEKKEN ................................................................................................................................ 92
4.6.1 Os coxae .......................................................................................................................... 93
4.6.2 Pelvis major & minor .......................................................................................................... 95
4.6.3 Musculatuur ...................................................................................................................... 96
H5: HET AXIAAL SKELET ............................................................................................................. 106
5.1 DE SCHEDEL.............................................................................................................................. 107
5.1.1 Het neurocranium ............................................................................................................ 107
5.1.2 Het viscerocranium .......................................................................................................... 111
5.1.3 Bijhorende beenderen ...................................................................................................... 113
5.2 DE WERVELKOLOM ...................................................................................................................... 114
5.2.1 Opbouw vd vertebrae ....................................................................................................... 114
5.2.2 De cervicale wervelkolom................................................................................................. 115
5.2.3 De thoracale wervelkolom ............................................................................................... 116
5.2.4 De lumbale wervelkolom .................................................................................................. 116
5.2.5 Het sacrum en het os coccygis ......................................................................................... 116
5.3 DE BEENDERIGE THORAX .............................................................................................................. 117
5.3.1 De costae ........................................................................................................................ 117
5.3.2 Het sternum .................................................................................................................... 118
H6: BEELDHERKENNING ............................................................................................................ 119
6.1 ORIËNTATIE ............................................................................................................................... 119
6.1.1 Van anatomische positie naar radiologisch perspectief ...................................................... 119
2
,Bo Van Esser
MSK
H1: Inleiding
➔ Niet belangrijk
H2: Het bewegingsstelsel
Bestaat uit actief en passief deel
1. Het actieve deel wordt gevormd door de dwarsgestreepte spieren: zij hechten aan de
botten, kruisen de gewrichten en zorgen zo voor beweging
2. Het passieve deel wordt gevormd door het steunweefsel: de botten die het lichaam
ondersteunen en gewrichten vormen zodat beweging mogelijk is
2.1 Osteologie
Het beenderstelsel zorgt voor stevigheid, bescherming van organen en ondersteuning van het
bewegingsapparaat. Het wordt onderverdeeld in:
- Axiaal skelet: het centrale deel van het
lichaam
- Appendiculair skelet: de beenderen van de
ledematen, schouder- en bekkengordel
(gemiddeld 126 botten)
• Bovenste ledematen: 64
beenderen (schoudergordel en
armen)
• Onderste ledematen: 62
beenderen (bekken en benen)
Verschillen tussen mannen en vrouwen
- Bij mannen zijn de botten over het
algemeen groter en zwaarder
- Het vrouwelijk bekken vertoont specifieke
aanpassingen die verband houden met de
menselijke voortplanting
2.2 Syndesmologie
Functies van beenderen:
- Beenderen zorgen voor de stevigheid en ondersteuning van het lichaam
Rol van beenverbindingen:
3
,Bo Van Esser
Beenverbindingen bepalen de mate van beweeglijkheid (passieve stabiliteit) tussen twee
aangrenzende botten.
Bv. ze geven flexibiliteit aan structuren zoals het voetgewelf of kunnen juist zeer stevige
verbindingen vormen, zoals de symphysis pubica
- Beenderen ➔ stevigheid
- Beenverbindingen ➔ compromis beweeglijkheid en stevigheid
2.2.1 Classificatie
2.2.2 Opbouw van de diarthrosis
Gewrichtsvlakken
De gewrichtsvlakken (facies articularis) zijn bedekt met hyalien kraakbeen. Bij een diarthrosis
bestaan ze meestal uit:
4
,Bo Van Esser
- een convexe gewrichtskop (caput articularis)
- een concave gewrichtspan (cavitas articularis).
Bij discongruentie zorgen kraakbeenschijven, zoals menisci of disci, voor aanpassing.
Gewrichtskapsel:
Het gewricht wordt omgeven door de capsula articularis, bestaande uit:
- Membrana fibrosa: buitenste laag, bevestigd aan de botstukken.
- Membrana synovialis: binnenste laag, zeer vaatrijk en verantwoordelijk voor de afscheiding
van synovia (gewrichtsvocht).
Synovia en gewrichtsholte:
Synovia:
- Voedt het kraakbeen,
- Werkt als smeermiddel
- Heeft een schokdempende functie
De gewrichtsvlakken worden slechts gescheiden door een dunne laag synovia, waardoor de cavum
articulare (gewrichtsholte) vrijwel virtueel is → dit maakt het een synoviaal gewricht
Slijmbeurzen en peesschedes:
Bursae synovialis (slijmbeurzen):
- Holten bekleed met fibrosa en synovialis,
- Verbonden met het cavum articulare,
- Vergemakkelijken het glijden tussen spieren, botten en gewrichtskapsels
Peesschedes:
- Langgerekte, kokervormige bursae die hetzelfde doen voor pezen
Ligamenten:
Gewrichten worden verstevigd door ligamenten die passieve stabiliteit geven en bewegingen
afremmen. Deze kunnen:
- intra- of extra-kapsulair liggen (binnen of buiten het kapsel)
- of zich in het gewricht zelf bevinden (lig. intra-articularia)
5
, Bo Van Esser
2.2.3 Types van gewrichtsvormen bij de diarthrosis
Synoviale gewrichten:
Glijdend gewricht:
- Beweging: naar vele richtingen in een enkel vlak
- Bv.
• Gewrichten van beide uiteinden van de
clavicula
• Gewrichten tussen de carapel botten , de
tarsale botten en de gewrichtsuitsteeksels
van opeenvolgende wervels
• Gewrichten vh sacrum en de heupen
6
Inhoudsopgave
H1: INLEIDING .............................................................................................................................. 3
H2: HET BEWEGINGSSTELSEL ....................................................................................................... 3
2.1 OSTEOLOGIE .................................................................................................................................3
2.2 SYNDESMOLOGIE............................................................................................................................3
2.2.1 Classificatie ........................................................................................................................4
2.2.2 Opbouw van de diarthrosis ...................................................................................................4
2.2.3 Types van gewrichtsvormen bij de diarthrosis ........................................................................6
2.2.4 Topografie ...........................................................................................................................8
2.3 MYOLOGIE .................................................................................................................................. 12
2.3.1 Opbouw van een dwarsgestreepte spier .............................................................................. 12
2.3.2 Spierwerking ...................................................................................................................... 12
2.3.3 Terminologie ...................................................................................................................... 12
H3: HET BOVENSTE LIDMAAT........................................................................................................14
3.1 POLS EN HAND ............................................................................................................................. 14
3.1.1 Ossa digitorum manus ....................................................................................................... 14
3.1.2 Ossa metacarpi ................................................................................................................. 16
3.1.3 Ossa carpi ......................................................................................................................... 17
3.1.4 Duim en pink (uitzondering op de regel!) .............................................................................. 19
3.1.5 Het polsgewricht ................................................................................................................ 22
3.1.6 Vetstrookjes ...................................................................................................................... 23
3.2 RADIUS EN ULNA .......................................................................................................................... 24
3.2.1 Ulna .................................................................................................................................. 25
3.2.2 Radius ............................................................................................................................... 26
3.3 DISTALE HUMERUS & ART. CUBITI ...................................................................................................... 27
3.3.1 Extremitas distalis humeri & art. cubiti ................................................................................ 27
3.3.2 Musculatuur ...................................................................................................................... 30
3.3.3 Het corpus & de extremitas proximalis humeri ..................................................................... 43
3.4 BWC 1&2 .................................................................................................................................. 44
3.4.3 Röntgentekeningen ............................................................................................................ 44
3.4.4 Radioanatomie .................................................................................................................. 44
3.5 SCAPULA & CLAVICULA .................................................................................................................. 44
3.5.1 Clavicula ........................................................................................................................... 44
3.5.2 Scapula ............................................................................................................................. 45
3.5.3 Het schouder-arm complex ................................................................................................ 46
3.5.4 Musculatuur ...................................................................................................................... 48
H4: HET ONDERSTE LIDMAAT .......................................................................................................59
4.1 DE VOET ..................................................................................................................................... 59
4.1.1 Phalanges ......................................................................................................................... 59
4.1.2 Metatarsus ........................................................................................................................ 60
4.1.3 De voetwortel of ossa tarsi .................................................................................................. 61
4.1.4 Het voetgewelf ................................................................................................................... 63
4.1.5 Musculatuur ...................................................................................................................... 67
1
,Bo Van Esser
4.2 TIBIA & FIBULA ............................................................................................................................. 76
4.2.1 Distale tibia en fibula .......................................................................................................... 77
4.2.2 Art. talocruralis of enkelgewricht ......................................................................................... 77
4.2.3 Proximale tibia & fibula ....................................................................................................... 80
4.3 FEMUR (EXTREMITAS DISTALIS).......................................................................................................... 82
4.3.1 De distale femur ................................................................................................................ 82
4.3.2 De knieschijf of patella ....................................................................................................... 83
4.3.3 Art. genu ............................................................................................................................ 84
4.5 FEMUR (EXTREMITAS PROXIMALIS) ..................................................................................................... 90
4.5.1 Art. coxae .......................................................................................................................... 91
4.6 HET BEKKEN ................................................................................................................................ 92
4.6.1 Os coxae .......................................................................................................................... 93
4.6.2 Pelvis major & minor .......................................................................................................... 95
4.6.3 Musculatuur ...................................................................................................................... 96
H5: HET AXIAAL SKELET ............................................................................................................. 106
5.1 DE SCHEDEL.............................................................................................................................. 107
5.1.1 Het neurocranium ............................................................................................................ 107
5.1.2 Het viscerocranium .......................................................................................................... 111
5.1.3 Bijhorende beenderen ...................................................................................................... 113
5.2 DE WERVELKOLOM ...................................................................................................................... 114
5.2.1 Opbouw vd vertebrae ....................................................................................................... 114
5.2.2 De cervicale wervelkolom................................................................................................. 115
5.2.3 De thoracale wervelkolom ............................................................................................... 116
5.2.4 De lumbale wervelkolom .................................................................................................. 116
5.2.5 Het sacrum en het os coccygis ......................................................................................... 116
5.3 DE BEENDERIGE THORAX .............................................................................................................. 117
5.3.1 De costae ........................................................................................................................ 117
5.3.2 Het sternum .................................................................................................................... 118
H6: BEELDHERKENNING ............................................................................................................ 119
6.1 ORIËNTATIE ............................................................................................................................... 119
6.1.1 Van anatomische positie naar radiologisch perspectief ...................................................... 119
2
,Bo Van Esser
MSK
H1: Inleiding
➔ Niet belangrijk
H2: Het bewegingsstelsel
Bestaat uit actief en passief deel
1. Het actieve deel wordt gevormd door de dwarsgestreepte spieren: zij hechten aan de
botten, kruisen de gewrichten en zorgen zo voor beweging
2. Het passieve deel wordt gevormd door het steunweefsel: de botten die het lichaam
ondersteunen en gewrichten vormen zodat beweging mogelijk is
2.1 Osteologie
Het beenderstelsel zorgt voor stevigheid, bescherming van organen en ondersteuning van het
bewegingsapparaat. Het wordt onderverdeeld in:
- Axiaal skelet: het centrale deel van het
lichaam
- Appendiculair skelet: de beenderen van de
ledematen, schouder- en bekkengordel
(gemiddeld 126 botten)
• Bovenste ledematen: 64
beenderen (schoudergordel en
armen)
• Onderste ledematen: 62
beenderen (bekken en benen)
Verschillen tussen mannen en vrouwen
- Bij mannen zijn de botten over het
algemeen groter en zwaarder
- Het vrouwelijk bekken vertoont specifieke
aanpassingen die verband houden met de
menselijke voortplanting
2.2 Syndesmologie
Functies van beenderen:
- Beenderen zorgen voor de stevigheid en ondersteuning van het lichaam
Rol van beenverbindingen:
3
,Bo Van Esser
Beenverbindingen bepalen de mate van beweeglijkheid (passieve stabiliteit) tussen twee
aangrenzende botten.
Bv. ze geven flexibiliteit aan structuren zoals het voetgewelf of kunnen juist zeer stevige
verbindingen vormen, zoals de symphysis pubica
- Beenderen ➔ stevigheid
- Beenverbindingen ➔ compromis beweeglijkheid en stevigheid
2.2.1 Classificatie
2.2.2 Opbouw van de diarthrosis
Gewrichtsvlakken
De gewrichtsvlakken (facies articularis) zijn bedekt met hyalien kraakbeen. Bij een diarthrosis
bestaan ze meestal uit:
4
,Bo Van Esser
- een convexe gewrichtskop (caput articularis)
- een concave gewrichtspan (cavitas articularis).
Bij discongruentie zorgen kraakbeenschijven, zoals menisci of disci, voor aanpassing.
Gewrichtskapsel:
Het gewricht wordt omgeven door de capsula articularis, bestaande uit:
- Membrana fibrosa: buitenste laag, bevestigd aan de botstukken.
- Membrana synovialis: binnenste laag, zeer vaatrijk en verantwoordelijk voor de afscheiding
van synovia (gewrichtsvocht).
Synovia en gewrichtsholte:
Synovia:
- Voedt het kraakbeen,
- Werkt als smeermiddel
- Heeft een schokdempende functie
De gewrichtsvlakken worden slechts gescheiden door een dunne laag synovia, waardoor de cavum
articulare (gewrichtsholte) vrijwel virtueel is → dit maakt het een synoviaal gewricht
Slijmbeurzen en peesschedes:
Bursae synovialis (slijmbeurzen):
- Holten bekleed met fibrosa en synovialis,
- Verbonden met het cavum articulare,
- Vergemakkelijken het glijden tussen spieren, botten en gewrichtskapsels
Peesschedes:
- Langgerekte, kokervormige bursae die hetzelfde doen voor pezen
Ligamenten:
Gewrichten worden verstevigd door ligamenten die passieve stabiliteit geven en bewegingen
afremmen. Deze kunnen:
- intra- of extra-kapsulair liggen (binnen of buiten het kapsel)
- of zich in het gewricht zelf bevinden (lig. intra-articularia)
5
, Bo Van Esser
2.2.3 Types van gewrichtsvormen bij de diarthrosis
Synoviale gewrichten:
Glijdend gewricht:
- Beweging: naar vele richtingen in een enkel vlak
- Bv.
• Gewrichten van beide uiteinden van de
clavicula
• Gewrichten tussen de carapel botten , de
tarsale botten en de gewrichtsuitsteeksels
van opeenvolgende wervels
• Gewrichten vh sacrum en de heupen
6
