Samenvatting college Materieel strafrecht (RR217)

Materieel Strafrecht
Blok 7 (pre) Msc Health Law
ESL




College 1 02/05

, Intro
o Weinig tijd, veel stof
o Veel uit eerstejaars vak weer retour
o Sheets online achteraf, alhoewel soms vooraf.

Materieel strafrecht in relatie tot formeel strafrecht.
 Materieel = regelt welk gedrag strafbaar is en welke straf dan volgt ofwel
bepaalt of wie en hoe er gestraft kan worden
 Wisselwerking met formeel. SF moeten eerst worden opgespoord,
vervolgd en in een tenlastelegging aan de rechter worden voorgelegd.
Anderzijds, toepassing van dwangmiddelen hangt af van de verdenking
van een wettelijke SF.
Vb. Art. 27 Sv. Duidelijk voorbeeld van wisselwerking.

Functie strafrecht en strafbaarstelling
 Doel strafrecht = voorkomen van ongerichte wraak / eigenrichting!
 Ultimum remedium (nu wel optimum remedium; meer ‘beste middel’ ipv
‘laatste middel’)  Onrecht waar mogelijk eerst bestrijden met privaat /
bestuurs / tucht – recht.
 Modderman
 Doel
o Klassieke richting; vergelding is de primaire grondslag van de straf
o Relatieve theorieën: doel van de straf is de grondslag (ihb
speciale preventie)
o Verenigingstheorieën: vergelding en doelgericht.

Straffen en maatregelen
Titel II Straffen; hoofdstraffen en bijkomende straffen
Titel IIa Maatregelen
Dit sanctiearsenaal niet alleen met vergelding te maken

Straftoemeting door onafhankelijke rechter
Straftoemetingsvrijheid – bijz. strafmaxima en zeer lage algemene
strafminima. Vertrouwen in onafhankelijke rechter. Maar terughoudende
insteek HR recent aan de orde gesteld door AG Frielink.
- Feitenrechters brengen in strafmotiveringen te weinig tot uitdrukking welke
factoren en omstandigheden tot de opgelegde straf hebben geleid
- Een meer sturende hand van de cassatierechter
- Doet geen afbreuk aan de straftoemetingsvrijheid van de feitenrechter ‘enkel’
meer verantwoording
- Hoe groter de vrijheid, hoe groter de verantwoordelijkheid en hoe omvangrijker de
verplichting tot motivering.

Wetboek van strafrecht (SR)
Eenvoud
 Alg leerstukken kort en krachtig geregeld, uitwerking overgelaten aan de
jurisprudentie en doctrine.
 Daderschap, wederrechtelijkheid, schuld en causaliteit niet wettelijke
geregeld.

 Bij materieel strafrecht is de jurisprudentie nog wat belangrijker als
formeel; wet  juris  dan toepassen op casus. Stappen zo laten zien voor
volledige punten


2

,Boek 1 – Alg
Boek 2 – Misdrijven
Boek 3 – Overtredingen

Commuun – Bijzonder strafrecht

NB Art. 91 Sr is slot en schakelbepaling




Rechts-en wetsdelict, misdrijf en overtreding
 Rechtsdelicten – strafbaarheid is geïnternaliseerd in de opvoeding,
schending van een van de meest essentiële rechtsgoederen.
 Wetsdelicten – strafbaar omdat ze strafbaar zijn gesteld, ondersteunen
de ordening van de samenleving, bv. veel verkeersdelicten en
economische delicten.

o Tweedeling in misdrijven en overtredingen (Code Pénal had driiedeling, net
als divers andere Europese landen.
o Misdrijven hebben altijd een bestanddeel dat opzet of schuld (in de zin van
culpa) uitdrukt.
o Melk en Water- arrest 1916 – ook bij overtredingen moet er sprake zijn van
schuld (4e voorwaarde voor strafbaarheid, element!)

Voorwaarden voor strafbaarheid Vier voorwaarden
voor een SF
1. Een menselijke gedraging
2. Die onder een wettelijke delictsomschrijving valt
3. Die wederrechtelijk is
4. En die aan schuld te wijten

Bestanddeel; omstandigheden van de gedraging & bijkomende voorwaarde
- Persoonlijke omstandigheden
o Inwendig (opzet en schuld, ook oogmerk en voorbedachte raad)
o Uitwendig (hoedanigheid van de verdachte; kwaliteitsdelicten)
- Onpersoonlijke omstandigheden (overige bestanddelen)
- Bijkomende voorwaarde voor strafbaarheid (overige bestanddelen)

Zie voorbeeld; art. 285b Sr (belaging / stalker) + slide 13 voor kleurmarkering
wetboek.
Zie voorbeeld 2 en 3; art. 470 Sr en art. 101 Sr.

Waarop moet het opzet zien?
Art 159 Sr / Art 138ab Sr

Strafprocessueel vertaald in art. 350 SV ;
zie ook ingeblikte wederrechtelijkheid bij
mishandeling (extra lit)
 Kan het tenlastegelegde worden bewezen? Nee  Vrijspraak
 Welk SF levert het bewezenverklaarde op ofwel past het in de wettelijke
DO?
Nee  OVAR
3

, 
Feit strafbaar/ wederrechtelijk? Indien rechtvaardigingsgrond, OVAR (tenzij
wederrechtelijkheid bestanddeel of culpoos delict?
 Verdachte strafbaar/ schuld? Indien schulduitsluitingsgrond, ovar (tenzij
culpoos delict?
 Oplegging van straf of maatregel, bij de wet bepaald.
 Legaliteit
 Gecodificeerd
 Art 1 SR
 Hoeksteen
 Eveneens; art. 16 Gw, art. 7 EVRM, art 15 IVBPR, art 11 UVRM, art. 49
HvGR, art. 5:4 Awb.
 / /art. 1 SV. Voor verband
 Geen misdaad en geen straf zonder wet = nullum crimen, nulla poena sine
lege

Beginselen van de legaliteit;
I. Lex certa beginsel/bepaaldheidsgebod; duidelijk geformuleerde
delictsomschrijvingen
II. Lex stricta; Gebondenheid van de rechter aan de tekst van de wet
III. Ad malam partem; analogieverbod
IV. Lex scripta; Gewoonterecht geen directe bron van strafrecht
V. Lex mitior; verbod van terugwerkende kracht (maar lichtere strafwet
gaat voor
VI. Strafrechtelijke sancties ook gebonden aan de wet

De drie dimensies
I. Constitutionele dimensie
De wetgever verleent bij wet het recht tot straffen aan staatsorganen
en functionarissen

II. Rechtsbeschermende dimensie
De wet stelt grenzen aan het recht tot straffen (rechtszekerheid en
rechtsgelijkheid)

III. Generaal- preventieve dimensie
Rationele reactie op criminaliteit, criminele politiek ter voorkoming
strafbare feiten.

NB alles wat niet in de wet staat is niet verboden (wetboek SR)

 Gebondenheid Staat/ wetgever en rechter aan de wet
 Rechtstaatgedachte Rule of Law
 Samenhang met schuldbeginsel
 Historische achtergrond
o Magna Carta
o Beccaria + Feuerbach: sturende werking van de strafwet
 Franse verklaring 1789
 Samenhang met strafvordering

 Art. 7 EVRM
Lichtere straf gaat voor zwaardere straf!! Lex mitior


 EHRM
4