PERSONEN-EN FAMILIERECHT – VUB
PERSONENRECHT
Inhoudsopgave
PERSONEN-EN FAMILIERECHT – VUB .................................................................................................................... 1
PERSONENRECHT ................................................................................................................................................ 1
PERSONENRECHT – LES 1 ..................................................................................................................................... 7
HOOFDSTUK 2: PERSONEN................................................................................................................................... 7
1. Waarover gaat het? ...........................................................................................................................................7
Het begrip ‘persoon’ ............................................................................................................................................. 7
2. De natuurlijke persoon .................................................................................................................................... 10
De geboorte ........................................................................................................................................................ 10
Het overlijden ..................................................................................................................................................... 16
De afwezigheid ................................................................................................................................................... 16
De gerechtelijke vaststelling van overlijden .......................................................................................................... 18
3. De menselijke persoon & zijn persoonlijkheidsrechten ...................................................................................... 19
4. De juridische persoon en zijn staat ................................................................................................................... 22
Staat .................................................................................................................................................................. 22
Vorderingen van staat ......................................................................................................................................... 26
Bezit van staat .................................................................................................................................................... 27
PERSONENRECHT: HOOFDSTUK 2: PERSONEN - LES 2 (zelfstudie) ....................................................................... 31
5.Identificatie van de persoon .................................................................................................................................. 31
De (familienaam) ................................................................................................................................................ 31
De woon-en verblijfplaats.................................................................................................................................... 37
het geslacht ........................................................................................................................................................ 38
OEFENSESSIE HOOFDSTUK 2 PERSONEN – LES 3 ................................................................................................. 43
meerkeuzevragen ............................................................................................................................................... 43
Open vragen ....................................................................................................................................................... 44
PERSONENRECHT: HOOFDSTUK 2: PERSONEN - LES 3......................................................................................... 47
Nationaliteit ....................................................................................................................................................... 47
PERSONENRECHT: HOOFDSTUK 3: NATIONALITEIT- LES 4 (zelfstudie) .................................................................. 51
3.1 Waarover gaat het?...................................................................................................................................... 51
oefening bij de inleidende les .............................................................................................................................. 51
De kenmerken van de Belgische nationaliteit ....................................................................................................... 51
Wat volgt ............................................................................................................................................................ 51
Verwerving.......................................................................................................................................................... 51
Verlies ................................................................................................................................................................ 52
Verwerven van de Belgische Nationaliteit ................................................................................................................. 52
Toekenning aan minderjarigen ............................................................................................................................. 52
Verkrijging door meerderjarigen ........................................................................................................................... 54
Verlies van de Belgische Nationaliteit....................................................................................................................... 58
Vrijwillige afstand................................................................................................................................................ 58
Automatisch verlies ............................................................................................................................................ 58
, Vervallenverklaring ............................................................................................................................................. 60
OEFENSESSIE HOOFDSTUK 3 NATIONALITEIT – LES 4 ........................................................................................... 63
Meerkeuzevragen................................................................................................................................................ 63
Open vragen ....................................................................................................................................................... 64
PERSONENRECHT: HOOFDSTUK 4: BEKWAMEN EN ONDER BEWIND GESTELDEN - LES 4 ...................................... 69
1. Waarover gaat het ........................................................................................................................................... 69
2. Onbekwaamheid ............................................................................................................................................. 69
Drie begrippen .................................................................................................................................................... 69
3. Bewind ........................................................................................................................................................... 70
Onbekwaamheid en bewind ................................................................................................................................ 71
Bewindsdoel en bewindsdaden ........................................................................................................................... 72
PERSONENRECHT: HOOFDSTUK 4: BEKWAMEN EN ONDER BEWIND GESTELDEN - LES 4 (zelfstudie) .................... 73
1. Waarover gaat het? ......................................................................................................................................... 73
2. Onbekwamen ................................................................................................................................................. 73
3. Bewind ........................................................................................................................................................... 73
PERSONENRECHT: HOOFDSTUK 5: MINDERJARIGEN - LES 4 ................................................................................ 75
1. Waarover gaat het? ......................................................................................................................................... 75
2. Niet-ontvoogde minderjarigen .......................................................................................................................... 75
onbekwaamheid ................................................................................................................................................. 75
De negatieve zijde van onbekwaamheid ............................................................................................................... 75
Bewind ............................................................................................................................................................... 79
De positieve zijde het ouderlijk bewind/ de voogdij ............................................................................................... 79
3. Ontvoogde minderjarigen ................................................................................................................................ 85
Ontvoogding ....................................................................................................................................................... 85
Onbekwaamheid ................................................................................................................................................ 86
Bewind ............................................................................................................................................................... 87
PERSONENRECHT: HOOFDSTUK 5: MINDERJARIGEN - LES 4 (Zelfstudie) .............................................................. 89
1. Waarover gaat het? ......................................................................................................................................... 89
2. Niet-ontvoogde minderjarigen .......................................................................................................................... 89
Bewind ............................................................................................................................................................... 89
3. Ontvoogde minderjarigen ................................................................................................................................ 89
PERSONENRECHT: HOOFDSTUK 6: MINDERJARIGEN - LES 5 (Zelfstudie) .............................................................. 91
1. Waarover gaat het? ......................................................................................................................................... 91
De handelingsbekwaamheid van de meerderjarige ............................................................................................... 91
Privaat-publieke maatregel.................................................................................................................................. 92
Een recent vernieuwd leerstuk ............................................................................................................................. 93
2. Toepassingsgebied.......................................................................................................................................... 95
Voor wie vindt het recht bescherming belangrijk? ................................................................................................. 95
Gezondheidstoestand ......................................................................................................................................... 96
Verkwisting ......................................................................................................................................................... 97
3. Buitengerechtelijke bescherming ..................................................................................................................... 98
Vraag 1: zijn rechtshandelingen van een wilsonbekwaam persoon geldig? ............................................................. 98
Vraag 2: is er een manier om handelingsonbekwaamheid te vermijden en toch bescherming te bieden? ................102
De zorgvolgmacht ..............................................................................................................................................102
4. Rechterlijke bescherming .............................................................................................................................. 110
Vraag 3: Kunnen we een persoon beschermen door hem handelingsonbekwaam te maken? .................................110
Rechterlijke bescherming ...................................................................................................................................110
De negatieve zijde onbekwaamheid ....................................................................................................................111
, De positieve zijde bewind ...................................................................................................................................114
PERSONENRECHT: HOOFDSTUK 7: GEESTESZIEKEN - LES 6 ................................................................................129
1. Waarover gaat het? ....................................................................................................................................... 129
Preventieve vrijheidsberoving .............................................................................................................................129
Verbod op vrijheidsberoving ...............................................................................................................................130
In België ............................................................................................................................................................130
2. Exclusief karakter van de wet ......................................................................................................................... 131
3. Materiële toepassingsvoorwaarden ................................................................................................................ 131
5 voorwaarden ...................................................................................................................................................131
Procedure .........................................................................................................................................................133
4. Maatregelen .................................................................................................................................................. 135
2 Maatregelen ....................................................................................................................................................135
Duur-wijziging ....................................................................................................................................................135
Einde .................................................................................................................................................................136
Nog een derde maatregel ...................................................................................................................................136
5. Bekwaamheid van de geesteszieke ................................................................................................................ 137
Geen element van staat .....................................................................................................................................137
OEFENSESSIE HOOFDSTUK 4-6– LES 6 ...............................................................................................................139
Meerkeuzevragen...............................................................................................................................................139
Open vragen ......................................................................................................................................................140
FAMILIERECHT ..................................................................................................................................................145
FAMILIERECHT: HOOFDSTUK 8-11: FAMILIES, ECHTGENOTEN, WETTELIJK SAMENWONERS, FEITELIJKE
SAMENWONERS (DEEL I) - LES 7 ........................................................................................................................145
Huwelijk, wettelijke samenwoning, feitelijke samenwoning ..................................................................................... 145
Familierecht ......................................................................................................................................................145
Partners ............................................................................................................................................................146
Huwelijk ............................................................................................................................................................... 146
Aangaan van het huwelijk ...................................................................................................................................146
grondvoorwaarden .............................................................................................................................................146
vormvoorwaarden ..............................................................................................................................................147
nietigheid ..........................................................................................................................................................148
bewijs ...............................................................................................................................................................148
algemene inhoud ...............................................................................................................................................148
persoonsrechterlijke inhoud ...............................................................................................................................149
vermogensrechterlijke inhoud ............................................................................................................................150
nietigverklaring van handelingen .........................................................................................................................151
dringende maatregelen ......................................................................................................................................151
Feitelijke scheiding ............................................................................................................................................152
Wettelijke samenwoning ....................................................................................................................................... 152
Begrip................................................................................................................................................................152
Grondvoorwaarden ............................................................................................................................................153
Vormvoorwaarden .............................................................................................................................................153
Inhoud...............................................................................................................................................................153
Dringende maatregelen ......................................................................................................................................153
Feitelijke samenwoning ......................................................................................................................................... 154
Voorwaarden .....................................................................................................................................................154
Inhoud...............................................................................................................................................................154
FAMILIERECHT: HOOFDSTUK 8-11: FAMILIES, ECHTGENOTEN, WETTELIJK SAMENWONERS, FEITELIJKE
SAMENWONERS (DEEL II VERVOLG) - LES 8 (ZELFSTUDIE) ..................................................................................155
Echtscheiding, einde wettelijke samenwoning, einde feitelijke samenwoning........................................................... 155
Einde van het huwelijk ........................................................................................................................................... 155
Overlijden ..........................................................................................................................................................155
, Echtscheiding ....................................................................................................................................................155
EOO ..................................................................................................................................................................156
EOT ...................................................................................................................................................................162
Scheiding van tafel en bed ..................................................................................................................................165
Einde van de wettelijke samenwoning .................................................................................................................165
Einde van de feitelijke samenwoning ...................................................................................................................166
OEFENSESSIE HOOFDSTUK 8-11– LES 9..............................................................................................................167
Casussen ..........................................................................................................................................................167
FAMILIERECHT: HOOFDSTUK 12 : OUDERS - LES 10 ............................................................................................175
Afstamming, adoptie ............................................................................................................................................. 175
Afstamming .......................................................................................................................................................... 175
Basis .................................................................................................................................................................176
Titel ...................................................................................................................................................................177
Grondslag..........................................................................................................................................................177
Toets aan belang ................................................................................................................................................178
Bewijs ...............................................................................................................................................................179
Vorderingen .......................................................................................................................................................180
Erkenning ..........................................................................................................................................................180
Betwisting van erkenning ....................................................................................................................................182
Gerechtelijke vestiging .......................................................................................................................................182
Afstamming van rechtswege ...............................................................................................................................183
Adoptie ................................................................................................................................................................ 185
Algemeen ..........................................................................................................................................................185
Grondvoorwaarden ............................................................................................................................................186
Inhoud...............................................................................................................................................................187
Beëindiging ........................................................................................................................................................188
FAMILIERECHT: HOOFDSTUK 13-14 : OPVOEDERS & VERWANTEN - LES 11 ..........................................................189
Gezag, levensonderhoud & overheidstoezicht ........................................................................................................ 189
Gezag ................................................................................................................................................................... 189
Ouderlijk gezag ..................................................................................................................................................189
Andere gezagsvormen ........................................................................................................................................192
Contact ................................................................................................................................................................ 193
Handhaving gezag en contact ................................................................................................................................ 194
Onderhoudsplicht ouders ..................................................................................................................................... 195
Algemeen ..........................................................................................................................................................195
Onderhoudsbijdrage ..........................................................................................................................................196
Anderen ............................................................................................................................................................197
Overheidstoezicht ................................................................................................................................................. 198
Algemeen ..........................................................................................................................................................198
Maatregelen over de ouders ...............................................................................................................................198
Sancties ............................................................................................................................................................199
Jeugddelinquentie ................................................................................................................................................. 199
Afhandeling .......................................................................................................................................................199
Integrale jeugdhulp ............................................................................................................................................... 200
Verwantschap ...................................................................................................................................................... 200
Soorten .............................................................................................................................................................200
Inhoud...............................................................................................................................................................201
Onderhoudsrecht ................................................................................................................................................. 201
Algemeen ..........................................................................................................................................................201
Beginselen.........................................................................................................................................................202
Bij leven en na overlijden ....................................................................................................................................202
OEFENSESSIE HOOFDSTUK 12-14– LES 12 ..........................................................................................................205
PERSONENRECHT
Inhoudsopgave
PERSONEN-EN FAMILIERECHT – VUB .................................................................................................................... 1
PERSONENRECHT ................................................................................................................................................ 1
PERSONENRECHT – LES 1 ..................................................................................................................................... 7
HOOFDSTUK 2: PERSONEN................................................................................................................................... 7
1. Waarover gaat het? ...........................................................................................................................................7
Het begrip ‘persoon’ ............................................................................................................................................. 7
2. De natuurlijke persoon .................................................................................................................................... 10
De geboorte ........................................................................................................................................................ 10
Het overlijden ..................................................................................................................................................... 16
De afwezigheid ................................................................................................................................................... 16
De gerechtelijke vaststelling van overlijden .......................................................................................................... 18
3. De menselijke persoon & zijn persoonlijkheidsrechten ...................................................................................... 19
4. De juridische persoon en zijn staat ................................................................................................................... 22
Staat .................................................................................................................................................................. 22
Vorderingen van staat ......................................................................................................................................... 26
Bezit van staat .................................................................................................................................................... 27
PERSONENRECHT: HOOFDSTUK 2: PERSONEN - LES 2 (zelfstudie) ....................................................................... 31
5.Identificatie van de persoon .................................................................................................................................. 31
De (familienaam) ................................................................................................................................................ 31
De woon-en verblijfplaats.................................................................................................................................... 37
het geslacht ........................................................................................................................................................ 38
OEFENSESSIE HOOFDSTUK 2 PERSONEN – LES 3 ................................................................................................. 43
meerkeuzevragen ............................................................................................................................................... 43
Open vragen ....................................................................................................................................................... 44
PERSONENRECHT: HOOFDSTUK 2: PERSONEN - LES 3......................................................................................... 47
Nationaliteit ....................................................................................................................................................... 47
PERSONENRECHT: HOOFDSTUK 3: NATIONALITEIT- LES 4 (zelfstudie) .................................................................. 51
3.1 Waarover gaat het?...................................................................................................................................... 51
oefening bij de inleidende les .............................................................................................................................. 51
De kenmerken van de Belgische nationaliteit ....................................................................................................... 51
Wat volgt ............................................................................................................................................................ 51
Verwerving.......................................................................................................................................................... 51
Verlies ................................................................................................................................................................ 52
Verwerven van de Belgische Nationaliteit ................................................................................................................. 52
Toekenning aan minderjarigen ............................................................................................................................. 52
Verkrijging door meerderjarigen ........................................................................................................................... 54
Verlies van de Belgische Nationaliteit....................................................................................................................... 58
Vrijwillige afstand................................................................................................................................................ 58
Automatisch verlies ............................................................................................................................................ 58
, Vervallenverklaring ............................................................................................................................................. 60
OEFENSESSIE HOOFDSTUK 3 NATIONALITEIT – LES 4 ........................................................................................... 63
Meerkeuzevragen................................................................................................................................................ 63
Open vragen ....................................................................................................................................................... 64
PERSONENRECHT: HOOFDSTUK 4: BEKWAMEN EN ONDER BEWIND GESTELDEN - LES 4 ...................................... 69
1. Waarover gaat het ........................................................................................................................................... 69
2. Onbekwaamheid ............................................................................................................................................. 69
Drie begrippen .................................................................................................................................................... 69
3. Bewind ........................................................................................................................................................... 70
Onbekwaamheid en bewind ................................................................................................................................ 71
Bewindsdoel en bewindsdaden ........................................................................................................................... 72
PERSONENRECHT: HOOFDSTUK 4: BEKWAMEN EN ONDER BEWIND GESTELDEN - LES 4 (zelfstudie) .................... 73
1. Waarover gaat het? ......................................................................................................................................... 73
2. Onbekwamen ................................................................................................................................................. 73
3. Bewind ........................................................................................................................................................... 73
PERSONENRECHT: HOOFDSTUK 5: MINDERJARIGEN - LES 4 ................................................................................ 75
1. Waarover gaat het? ......................................................................................................................................... 75
2. Niet-ontvoogde minderjarigen .......................................................................................................................... 75
onbekwaamheid ................................................................................................................................................. 75
De negatieve zijde van onbekwaamheid ............................................................................................................... 75
Bewind ............................................................................................................................................................... 79
De positieve zijde het ouderlijk bewind/ de voogdij ............................................................................................... 79
3. Ontvoogde minderjarigen ................................................................................................................................ 85
Ontvoogding ....................................................................................................................................................... 85
Onbekwaamheid ................................................................................................................................................ 86
Bewind ............................................................................................................................................................... 87
PERSONENRECHT: HOOFDSTUK 5: MINDERJARIGEN - LES 4 (Zelfstudie) .............................................................. 89
1. Waarover gaat het? ......................................................................................................................................... 89
2. Niet-ontvoogde minderjarigen .......................................................................................................................... 89
Bewind ............................................................................................................................................................... 89
3. Ontvoogde minderjarigen ................................................................................................................................ 89
PERSONENRECHT: HOOFDSTUK 6: MINDERJARIGEN - LES 5 (Zelfstudie) .............................................................. 91
1. Waarover gaat het? ......................................................................................................................................... 91
De handelingsbekwaamheid van de meerderjarige ............................................................................................... 91
Privaat-publieke maatregel.................................................................................................................................. 92
Een recent vernieuwd leerstuk ............................................................................................................................. 93
2. Toepassingsgebied.......................................................................................................................................... 95
Voor wie vindt het recht bescherming belangrijk? ................................................................................................. 95
Gezondheidstoestand ......................................................................................................................................... 96
Verkwisting ......................................................................................................................................................... 97
3. Buitengerechtelijke bescherming ..................................................................................................................... 98
Vraag 1: zijn rechtshandelingen van een wilsonbekwaam persoon geldig? ............................................................. 98
Vraag 2: is er een manier om handelingsonbekwaamheid te vermijden en toch bescherming te bieden? ................102
De zorgvolgmacht ..............................................................................................................................................102
4. Rechterlijke bescherming .............................................................................................................................. 110
Vraag 3: Kunnen we een persoon beschermen door hem handelingsonbekwaam te maken? .................................110
Rechterlijke bescherming ...................................................................................................................................110
De negatieve zijde onbekwaamheid ....................................................................................................................111
, De positieve zijde bewind ...................................................................................................................................114
PERSONENRECHT: HOOFDSTUK 7: GEESTESZIEKEN - LES 6 ................................................................................129
1. Waarover gaat het? ....................................................................................................................................... 129
Preventieve vrijheidsberoving .............................................................................................................................129
Verbod op vrijheidsberoving ...............................................................................................................................130
In België ............................................................................................................................................................130
2. Exclusief karakter van de wet ......................................................................................................................... 131
3. Materiële toepassingsvoorwaarden ................................................................................................................ 131
5 voorwaarden ...................................................................................................................................................131
Procedure .........................................................................................................................................................133
4. Maatregelen .................................................................................................................................................. 135
2 Maatregelen ....................................................................................................................................................135
Duur-wijziging ....................................................................................................................................................135
Einde .................................................................................................................................................................136
Nog een derde maatregel ...................................................................................................................................136
5. Bekwaamheid van de geesteszieke ................................................................................................................ 137
Geen element van staat .....................................................................................................................................137
OEFENSESSIE HOOFDSTUK 4-6– LES 6 ...............................................................................................................139
Meerkeuzevragen...............................................................................................................................................139
Open vragen ......................................................................................................................................................140
FAMILIERECHT ..................................................................................................................................................145
FAMILIERECHT: HOOFDSTUK 8-11: FAMILIES, ECHTGENOTEN, WETTELIJK SAMENWONERS, FEITELIJKE
SAMENWONERS (DEEL I) - LES 7 ........................................................................................................................145
Huwelijk, wettelijke samenwoning, feitelijke samenwoning ..................................................................................... 145
Familierecht ......................................................................................................................................................145
Partners ............................................................................................................................................................146
Huwelijk ............................................................................................................................................................... 146
Aangaan van het huwelijk ...................................................................................................................................146
grondvoorwaarden .............................................................................................................................................146
vormvoorwaarden ..............................................................................................................................................147
nietigheid ..........................................................................................................................................................148
bewijs ...............................................................................................................................................................148
algemene inhoud ...............................................................................................................................................148
persoonsrechterlijke inhoud ...............................................................................................................................149
vermogensrechterlijke inhoud ............................................................................................................................150
nietigverklaring van handelingen .........................................................................................................................151
dringende maatregelen ......................................................................................................................................151
Feitelijke scheiding ............................................................................................................................................152
Wettelijke samenwoning ....................................................................................................................................... 152
Begrip................................................................................................................................................................152
Grondvoorwaarden ............................................................................................................................................153
Vormvoorwaarden .............................................................................................................................................153
Inhoud...............................................................................................................................................................153
Dringende maatregelen ......................................................................................................................................153
Feitelijke samenwoning ......................................................................................................................................... 154
Voorwaarden .....................................................................................................................................................154
Inhoud...............................................................................................................................................................154
FAMILIERECHT: HOOFDSTUK 8-11: FAMILIES, ECHTGENOTEN, WETTELIJK SAMENWONERS, FEITELIJKE
SAMENWONERS (DEEL II VERVOLG) - LES 8 (ZELFSTUDIE) ..................................................................................155
Echtscheiding, einde wettelijke samenwoning, einde feitelijke samenwoning........................................................... 155
Einde van het huwelijk ........................................................................................................................................... 155
Overlijden ..........................................................................................................................................................155
, Echtscheiding ....................................................................................................................................................155
EOO ..................................................................................................................................................................156
EOT ...................................................................................................................................................................162
Scheiding van tafel en bed ..................................................................................................................................165
Einde van de wettelijke samenwoning .................................................................................................................165
Einde van de feitelijke samenwoning ...................................................................................................................166
OEFENSESSIE HOOFDSTUK 8-11– LES 9..............................................................................................................167
Casussen ..........................................................................................................................................................167
FAMILIERECHT: HOOFDSTUK 12 : OUDERS - LES 10 ............................................................................................175
Afstamming, adoptie ............................................................................................................................................. 175
Afstamming .......................................................................................................................................................... 175
Basis .................................................................................................................................................................176
Titel ...................................................................................................................................................................177
Grondslag..........................................................................................................................................................177
Toets aan belang ................................................................................................................................................178
Bewijs ...............................................................................................................................................................179
Vorderingen .......................................................................................................................................................180
Erkenning ..........................................................................................................................................................180
Betwisting van erkenning ....................................................................................................................................182
Gerechtelijke vestiging .......................................................................................................................................182
Afstamming van rechtswege ...............................................................................................................................183
Adoptie ................................................................................................................................................................ 185
Algemeen ..........................................................................................................................................................185
Grondvoorwaarden ............................................................................................................................................186
Inhoud...............................................................................................................................................................187
Beëindiging ........................................................................................................................................................188
FAMILIERECHT: HOOFDSTUK 13-14 : OPVOEDERS & VERWANTEN - LES 11 ..........................................................189
Gezag, levensonderhoud & overheidstoezicht ........................................................................................................ 189
Gezag ................................................................................................................................................................... 189
Ouderlijk gezag ..................................................................................................................................................189
Andere gezagsvormen ........................................................................................................................................192
Contact ................................................................................................................................................................ 193
Handhaving gezag en contact ................................................................................................................................ 194
Onderhoudsplicht ouders ..................................................................................................................................... 195
Algemeen ..........................................................................................................................................................195
Onderhoudsbijdrage ..........................................................................................................................................196
Anderen ............................................................................................................................................................197
Overheidstoezicht ................................................................................................................................................. 198
Algemeen ..........................................................................................................................................................198
Maatregelen over de ouders ...............................................................................................................................198
Sancties ............................................................................................................................................................199
Jeugddelinquentie ................................................................................................................................................. 199
Afhandeling .......................................................................................................................................................199
Integrale jeugdhulp ............................................................................................................................................... 200
Verwantschap ...................................................................................................................................................... 200
Soorten .............................................................................................................................................................200
Inhoud...............................................................................................................................................................201
Onderhoudsrecht ................................................................................................................................................. 201
Algemeen ..........................................................................................................................................................201
Beginselen.........................................................................................................................................................202
Bij leven en na overlijden ....................................................................................................................................202
OEFENSESSIE HOOFDSTUK 12-14– LES 12 ..........................................................................................................205