Samenvatting Bronnen en Beginselen van het Recht

Maxine Peeters Bronnen en Beginselen van het Recht ‘24 - ‘25
Prof. dr. Dirk Vanheule

Bronnen en beginselen van het recht
DEEL 1: HET OBJECTIEVE RECHT
Hoofdstuk 1: Het objectieve en subjectieve recht
1.1 Recht en rechten
recht is alom in samenleving
term ‘recht’ in vele betekenissen:
-​ individuele aanspraak van persoon → rechten van mensen
-​ geheel van rechtsregels gelden in samenleving
-​ deel van rechtsregels van toepassing in bepaald domein maatschappelijk leven
geen unieke en alomvattende definitie

geen statisch onveranderlijk gegeven
→ relatief in tijd en ruimte

recht evolueert en wijzigt in tijd → zoals samenleving
nieuwe wetten aangenomen of bestaande wetten veranderd
wijze waarop rechters recht spreken wijzigt

nationaal gegeven
staten geven aan uitoefening van soeverein staatsgezag uiting in recht per land verschilt
→ bv. Belgische recht of Duitse recht

internationale samenwerking tussen Staten → totstandkoming internationaal recht
-​ globaal niveau (bv. VN)
-​ regionaal niveau (bv. EU)
-​ tussen 2 of meer Staten (bilaterale of multilaterale relaties)

transnationale ontwikkelingen → gedeeltelijke harmonisatie van recht in betrokken Staten
→ stemmen nationale rechtsregels op elkaar af

2 kernbegrippen:
objectieve recht
→ legt subjectieve rechten van mensen vast
subjectieve recht
→ steunt op regel uit objectieve recht
bv. goed kopen → als koper subjectief recht op levering van goed door verkoper
art. 1603 en 1604 oud BW

tegenover recht koper → juridische verplichting van verkoper om goed te leveren

wetgever formuleert in termen van verplichting voor ander (zoals vb hierboven)

1.2 Het objectieve recht
recht is maatschappelijk fenomeen
→ in samenleving geldt recht

recht in samenleving aanwezig = objectieve recht (positieve recht)



1

,Maxine Peeters Bronnen en Beginselen van het Recht ‘24 - ‘25
Prof. dr. Dirk Vanheule
geen eensluidende definitie
kernelementen:
-​ recht is gericht op normatieve ordening in en van samenleving
-​ recht is geheel van regels en voorschriften
-​ recht is uitgevaardigd door of krachtens maatschappelijk gezag
-​ recht is afdwingbaar door of krachtens maatschappelijk gezag

objectieve recht is abstract → toegespitst op regels
rechtsregels

studie objectieve recht → regelgeoriënteerde of doctrinaire benadering van recht
nadruk ligt op rechtsregels en samenhang met andere rechtsregels

law in books → men kijkt ernaar zonder inzicht geeft in concrete naleving en gebruik
(naleving en gebruik → law in action)

law in action aan bod bij gedragsgeoriënteerde benadering van recht

2 benaderingen van recht werken door in rechtsdogmatiek

ruimere kijk op recht als maatschappelijk fenomeen vormt voorwerp voor
→ meta-juridische studie van recht
bekijkt recht voorbij juridica of “juridische zaken” als wetteksten of rechterlijke uitspraken
onderzoekt welke factoren bijdragen tot:
-​ totstandkoming van rechtsregels
-​ concrete uitwerking
-​ naleving

empirische benadering gebeurt vanuit diverse disciplinaire invalshoeken:
-​ antropologie
-​ economie
-​ filosofie
-​ geschiedenis
-​ politicologie
-​ psychologie
-​ sociologie
-​ taalkunde

statisch → bestaande, geldende recht op bepaald ogenblik
onderhevig aan wijzigingen in tijd en ruimte

materiële recht
onder meer:
-​ rechten en plichten van personen
-​ voorwaarden rechtsgeldig stellen handelingen
-​ verboden bepaalde handelingen te stellen
-​ gevolgen handelingen of bepaalde gebeurtenissen



2

, Maxine Peeters Bronnen en Beginselen van het Recht ‘24 - ‘25
Prof. dr. Dirk Vanheule
formele recht
onder meer:
-​ regels privaatrechtelijke procesrecht
-​ regels strafprocesrecht
-​ regels bestuurlijke procesrecht

1.3 De subjectieve rechten
1.3.1 Begrip
subjectieve rechten
recht bekeken op niveau en perspectief van persoon bepaalde juridische aanspraak heeft

definitie Van Gerven

tegenover aanspraak staat welbepaalde juridische verplichting die door regel objectieve
recht rechtstreeks aan derde wordt opgelegd en naleving voor rechter afgedwongen door
diegene die belang heeft bij uitvoering

objectieve en subjectieve recht → met elkaar verbonden
rechtsregels objectieve recht bepalen welke subjectieve rechten persoon bezit
zonder regel objectieve recht → geen subjectief recht

bv. weten welke juridische aanspraken eigenaar op eigendom kan maken
→ artikel 3.50 BW
regel uit objectieve recht bepaalt aanspraken bevoegdheden van eigenaar

meeste gevallen → bepaalt wetgever bestaan van subjectief recht en draagwijdte
recht erkend in Grondwet of internationaal verdrag over mensenrechten
→ grondrecht of fundamenteel recht

naast subjectieve rechten erkent recht ook belangen
geen juridisch afdwingbaar subjectief recht tegenover
wel juridisch beschermd

belang kind om in veilige en liefdevolle omgeving op te groeien
→ aanleiding geven tot maatregelen van jeugdrechter

onrechtmatige aantasting van belangen van rechtssubject
→ aanleiding geven tot schadevergoeding

1.3.2 Verscheidenheid aan subjectieve rechten
onder noemer subjectieve rechten valt verscheidenheid aan bevoegdheden en aanspraken
diverse gradaties aan heerschappij
-​ titularis zeggenschap verlenen over bepaald goed of gedragingen vanwege 1 of
meerdere personen (denk aan verkoper)
-​ aan persoon bevoegdheid verlenen om door eenzijdige handelingen in te grijpen in
eigen of andermans rechtstoestand




3