BEGRIPPENLIJST CONSTITUTIONEEL STRAFRECHT EN
CRIMINOLOGIE
Constitutioneel Het constitutioneel strafrecht onderzoeks hoe de
strafrecht grondwet de uitoefening van de strafrechtelijke
bevoegdheden verdeelt, beperkt en de rechten
van burgers beschermt in het kader van
strafrechtelijke procedures en straffen.
Het bevat constitutionele regels die van
toepassing zijn op het (materiële en formele)
strafrecht
Criminologie Alles wat te maken heeft met criminaliteit (het
fenomeen criminaliteit) en hoe daarop
gereageerd wordt (sociale reactie)
Constituties Dit is een maatschappelijk verdrag en is de
hoogste rechtsnorm
Publiekrecht Overheidsrecht. Hierbij heeft de overheid de hele
strafrechtelijke keten in handen en handelt men
in teken van het algemeen belang.
Het publiekrecht is verticaal en bevat dwingend
recht.
Privaatrecht Dit is horizontaal aangezien dit de verhoudingen
tussen de burgers regelt. Hierbij ligt de focus op
privaat belang. Dit kan optreden als aanvullend
recht.
Materieel Het publiekstrafrecht bevat 2 takken, waaronder
strafrecht materiël strafrecht.
Het is het geheel der rechtsregels waarbij
bepaalde gedragingen strafbaar worden gesteld
en de straffen die erop volgen worden
vastgelegd.
Dit bevat dus inhoudelijke zelfsprekendheden en
de belangrijkste bron is het strafwetboek (en
voor constitutionele beginsele ook de Gw., EVRM
en andere constituties)
De doelgroep bij materieel strafrecht is de
gehele bevolking.
Formeel strafrecht Het formeel strafrecht is het geheel van
procedurele spelregels volgens welke het
materieel strafrecht wordt toegepast.
De doelgroep is de overheid en in feite degene
die het materiële strafrecht in dagelijkse praktijk
moeten toepassen.
, Als deze niet gevolgd worden, vindt er (soms)
een sanctie plaats zoals nietigheid en
onontvankelijke strafvordering.
Hun belangrijkste bron is het wetboek van
strafvordering en voor constitutionele beginselen
de Gw., EVRM en andere constituties).
Legaliteitsbeginsel Dit wordt ook wel het wettigheidsbeginsel
genoemd. Het betekent dat niemand kan worden
gestraft voor een gedraging die niet vooraf
wettelijk strafbaar is gesteld: geen straf zonder
wet, geen misdrijf zonder wet. Hierdoor wordt de
burger beschermd door de willekeur van de
overheid.
Het begrip ‘legaliteitsbeginsel’ staat niet
letterlijk in de Grondwet, maar is een juridische
term die door juristen wordt gebruikt om dit
principe aan te duiden.
Hierdoor is niet elk gedrag strafbaar: burgers zijn
in principe vrij om te doen wat zij willen, tenzij
een gedraging uitdrukkelijk door de wet
verboden en strafbaar is gesteld.
Strafbaar gedrag Dit is gedrag waarbij een strafrechtelijke straf
voorzien is. M.a.w. je vertoont gedrag dat is het
strafrecht strafbaar gesteld is.
Misdrijf Dit is een gedrag of verzuim waar de wet een
straf voor voorziet. Er zijn 3 belangrijke aspecten
om te spreken over een misdrijf: namelijk wet,
gedrag en straf.
Hierbij speelt dus het legaliteitsbeginsel een
fundamentele rol om zo de burger te
beschermen tegen de willekeur van de overheid.
Ook is het morele aspect van een misdrijf
noodzakelijk om over een misdrijf te spreken.
Niet retro-activiteit Strafwet heeft nooit terugwerkende kracht. Hier
van de strafwet is 1 uitzondering op, namelijk wanneer er sprake
is van een mildere strafwet.
Wet Wetskrachtige normen met bovenaan de
Belgische Grondwet. De wet is zowel de bron van
het formele als materiële strafrecht
Jeugdrecht Dit is een aparte wetgeving voor jongeren.
Juridisch gezien mogen ze geen strafrechtelijke
, straffen geven, maar de hulpverlenende
maatregelen of sancties lijken sterk op elkaar. Zo
spreekt men in deze context van gesloten
begeleiding ipv sancties.
Er zijn ook een aantal klassieke strafrechtelijke
regels niet van toepassing op het jeugdrecht
waaronder geen voorlopige hechtenis.
Er is wel een jeugdrechter die de jongere van
begin tot einde “opvolgt”. Hierbij heeft de
jongere geen recht op een onafhankelijke rechter
zoals in het strafwet.
Maar jeugddelicten zijn wel misdrijven zoals
voorzien in de strafwet.
Gemeentelijke Een GAS is dus een sanctie, meestal in de vorm
administratieve van een geldboete, die een gemeente kan
sancties opleggen voor inbrueken op haar
gemeentereglement (vanaf 14 jaar). Het is een
instrument op lokaal niveau om een antwoord te
bieden aan de problematiek van openbare
overlast.
Bij zo’n GAS is er geen sprake van een proces of
dergelijke. Maar je kan wel in hoger beroep gaan
tegen GAS bij de politierechter (en jeugdrechter
voor minder jarigen). Dit vormt een bruggetje
met het klassiek strafrecht.
Algemene Naast speciale preventie, is er ook algemene
preventie preventie is. Hiermee hoopt de overheid dat door
zelf wraaklustige sancties te nemen, criminaliteit
wordt vermeden doordat het de bevolking
afschrikt om dezelfde misdaad te plegen.
Speciale preventie Dit type preventie is gericht op de dader, die
door de straf afgeschrikt zou worden om
opnieuw criminaliteit te plegen.
Materieel element Dit verwijst naar de uiterlijke vorm van het
misdrijf misdrijf (dus de uiterlijke vorm van het gedrag of
verzuim)
Moreel element Dit is de schuldvorm van het misdrijf en dus
wetens willens een misdrijf plegen
Schuldstrafrecht Om van een misdrijf te spreken, moet er binnen
het Belgisch strafrecht zowel het materieel als
moreel element aanwezig zijn. Men kan dus niet
van een misdrijf spreken als de degene die
schade heeft berokkend dit niet wetens willens
, heeft gedaan. Bijvoorbeeld je duwt perrongeluk
een bloempot van je terras, dit valt op iemand
zijn hoofd en die sterft. Dit maakt je nog geen
moordenaar omdat het morele aspect ontbreekt.
Hierdoor spreekt van een schuldstrafrecht en
niet van een pechtstrafrecht. Het vermoeden
van onschuld en de bewijslast die bij de overheid
ligt versterken dit principe.
Legitiem geweld Om te spreken van legitiem geweld moet er aan
3 voorwaarden voldaan worden:
- Het is rechtvaardig geweld
- Het dient belangen die noodzakelijk zijn
- Het gebeurd in navolging van geweld
Hierbij moeten constitutionele checks (die je kan
teruvinden in de Grondwet) gewaarborgd worden
en moeten in de praktijk grondrechten,
mensenrechten en de wet gerespecteerd
worden.
Procedural justice Dit is een middel om legitimiteit te bereiken. Dit
betekent dat burgers procedurele
rechtvaardigheid moeten ervaren. Dit bepaalt
hun visie, medewerking en aanvaarding van
gezag.
Hierbij zijn 4 principes van belang
- Burger heeft een stem: de burger heeft
recht op verdediging. Hierbij is er een sterk
belang om gehoord te worden
- Gerechtelijke actoren handelen neutraal,
transparant en accountable
- Gerechtelijke actoren behandelen burgers
met dignity en respect
- Burgers hebben vertrouwen (in
motivieven) van gerechtelijke actoren
Accountable Handelen in overeenstemming van de wet (door
handelen gerechtelijke actoren)
Vrouwe justitia Vrouwe justitia heeft aan de ene hand een
zwaard vast. Dit staat symbool voor leed
toevoegen. Aan de andere hand heeft ze een
weegschaal vast. Dit betekent dat ze ervoor
moet zorgen dat dit leed toevoegen op een
evenwichtige manier en op een gelijke manier
gebeurd.
Het paradoc van het (constitutioneel) strafrecht
komt hier ook in terug. Dit paradox is dat
strafrechtelijke actoren er zowel voor moeten
CRIMINOLOGIE
Constitutioneel Het constitutioneel strafrecht onderzoeks hoe de
strafrecht grondwet de uitoefening van de strafrechtelijke
bevoegdheden verdeelt, beperkt en de rechten
van burgers beschermt in het kader van
strafrechtelijke procedures en straffen.
Het bevat constitutionele regels die van
toepassing zijn op het (materiële en formele)
strafrecht
Criminologie Alles wat te maken heeft met criminaliteit (het
fenomeen criminaliteit) en hoe daarop
gereageerd wordt (sociale reactie)
Constituties Dit is een maatschappelijk verdrag en is de
hoogste rechtsnorm
Publiekrecht Overheidsrecht. Hierbij heeft de overheid de hele
strafrechtelijke keten in handen en handelt men
in teken van het algemeen belang.
Het publiekrecht is verticaal en bevat dwingend
recht.
Privaatrecht Dit is horizontaal aangezien dit de verhoudingen
tussen de burgers regelt. Hierbij ligt de focus op
privaat belang. Dit kan optreden als aanvullend
recht.
Materieel Het publiekstrafrecht bevat 2 takken, waaronder
strafrecht materiël strafrecht.
Het is het geheel der rechtsregels waarbij
bepaalde gedragingen strafbaar worden gesteld
en de straffen die erop volgen worden
vastgelegd.
Dit bevat dus inhoudelijke zelfsprekendheden en
de belangrijkste bron is het strafwetboek (en
voor constitutionele beginsele ook de Gw., EVRM
en andere constituties)
De doelgroep bij materieel strafrecht is de
gehele bevolking.
Formeel strafrecht Het formeel strafrecht is het geheel van
procedurele spelregels volgens welke het
materieel strafrecht wordt toegepast.
De doelgroep is de overheid en in feite degene
die het materiële strafrecht in dagelijkse praktijk
moeten toepassen.
, Als deze niet gevolgd worden, vindt er (soms)
een sanctie plaats zoals nietigheid en
onontvankelijke strafvordering.
Hun belangrijkste bron is het wetboek van
strafvordering en voor constitutionele beginselen
de Gw., EVRM en andere constituties).
Legaliteitsbeginsel Dit wordt ook wel het wettigheidsbeginsel
genoemd. Het betekent dat niemand kan worden
gestraft voor een gedraging die niet vooraf
wettelijk strafbaar is gesteld: geen straf zonder
wet, geen misdrijf zonder wet. Hierdoor wordt de
burger beschermd door de willekeur van de
overheid.
Het begrip ‘legaliteitsbeginsel’ staat niet
letterlijk in de Grondwet, maar is een juridische
term die door juristen wordt gebruikt om dit
principe aan te duiden.
Hierdoor is niet elk gedrag strafbaar: burgers zijn
in principe vrij om te doen wat zij willen, tenzij
een gedraging uitdrukkelijk door de wet
verboden en strafbaar is gesteld.
Strafbaar gedrag Dit is gedrag waarbij een strafrechtelijke straf
voorzien is. M.a.w. je vertoont gedrag dat is het
strafrecht strafbaar gesteld is.
Misdrijf Dit is een gedrag of verzuim waar de wet een
straf voor voorziet. Er zijn 3 belangrijke aspecten
om te spreken over een misdrijf: namelijk wet,
gedrag en straf.
Hierbij speelt dus het legaliteitsbeginsel een
fundamentele rol om zo de burger te
beschermen tegen de willekeur van de overheid.
Ook is het morele aspect van een misdrijf
noodzakelijk om over een misdrijf te spreken.
Niet retro-activiteit Strafwet heeft nooit terugwerkende kracht. Hier
van de strafwet is 1 uitzondering op, namelijk wanneer er sprake
is van een mildere strafwet.
Wet Wetskrachtige normen met bovenaan de
Belgische Grondwet. De wet is zowel de bron van
het formele als materiële strafrecht
Jeugdrecht Dit is een aparte wetgeving voor jongeren.
Juridisch gezien mogen ze geen strafrechtelijke
, straffen geven, maar de hulpverlenende
maatregelen of sancties lijken sterk op elkaar. Zo
spreekt men in deze context van gesloten
begeleiding ipv sancties.
Er zijn ook een aantal klassieke strafrechtelijke
regels niet van toepassing op het jeugdrecht
waaronder geen voorlopige hechtenis.
Er is wel een jeugdrechter die de jongere van
begin tot einde “opvolgt”. Hierbij heeft de
jongere geen recht op een onafhankelijke rechter
zoals in het strafwet.
Maar jeugddelicten zijn wel misdrijven zoals
voorzien in de strafwet.
Gemeentelijke Een GAS is dus een sanctie, meestal in de vorm
administratieve van een geldboete, die een gemeente kan
sancties opleggen voor inbrueken op haar
gemeentereglement (vanaf 14 jaar). Het is een
instrument op lokaal niveau om een antwoord te
bieden aan de problematiek van openbare
overlast.
Bij zo’n GAS is er geen sprake van een proces of
dergelijke. Maar je kan wel in hoger beroep gaan
tegen GAS bij de politierechter (en jeugdrechter
voor minder jarigen). Dit vormt een bruggetje
met het klassiek strafrecht.
Algemene Naast speciale preventie, is er ook algemene
preventie preventie is. Hiermee hoopt de overheid dat door
zelf wraaklustige sancties te nemen, criminaliteit
wordt vermeden doordat het de bevolking
afschrikt om dezelfde misdaad te plegen.
Speciale preventie Dit type preventie is gericht op de dader, die
door de straf afgeschrikt zou worden om
opnieuw criminaliteit te plegen.
Materieel element Dit verwijst naar de uiterlijke vorm van het
misdrijf misdrijf (dus de uiterlijke vorm van het gedrag of
verzuim)
Moreel element Dit is de schuldvorm van het misdrijf en dus
wetens willens een misdrijf plegen
Schuldstrafrecht Om van een misdrijf te spreken, moet er binnen
het Belgisch strafrecht zowel het materieel als
moreel element aanwezig zijn. Men kan dus niet
van een misdrijf spreken als de degene die
schade heeft berokkend dit niet wetens willens
, heeft gedaan. Bijvoorbeeld je duwt perrongeluk
een bloempot van je terras, dit valt op iemand
zijn hoofd en die sterft. Dit maakt je nog geen
moordenaar omdat het morele aspect ontbreekt.
Hierdoor spreekt van een schuldstrafrecht en
niet van een pechtstrafrecht. Het vermoeden
van onschuld en de bewijslast die bij de overheid
ligt versterken dit principe.
Legitiem geweld Om te spreken van legitiem geweld moet er aan
3 voorwaarden voldaan worden:
- Het is rechtvaardig geweld
- Het dient belangen die noodzakelijk zijn
- Het gebeurd in navolging van geweld
Hierbij moeten constitutionele checks (die je kan
teruvinden in de Grondwet) gewaarborgd worden
en moeten in de praktijk grondrechten,
mensenrechten en de wet gerespecteerd
worden.
Procedural justice Dit is een middel om legitimiteit te bereiken. Dit
betekent dat burgers procedurele
rechtvaardigheid moeten ervaren. Dit bepaalt
hun visie, medewerking en aanvaarding van
gezag.
Hierbij zijn 4 principes van belang
- Burger heeft een stem: de burger heeft
recht op verdediging. Hierbij is er een sterk
belang om gehoord te worden
- Gerechtelijke actoren handelen neutraal,
transparant en accountable
- Gerechtelijke actoren behandelen burgers
met dignity en respect
- Burgers hebben vertrouwen (in
motivieven) van gerechtelijke actoren
Accountable Handelen in overeenstemming van de wet (door
handelen gerechtelijke actoren)
Vrouwe justitia Vrouwe justitia heeft aan de ene hand een
zwaard vast. Dit staat symbool voor leed
toevoegen. Aan de andere hand heeft ze een
weegschaal vast. Dit betekent dat ze ervoor
moet zorgen dat dit leed toevoegen op een
evenwichtige manier en op een gelijke manier
gebeurd.
Het paradoc van het (constitutioneel) strafrecht
komt hier ook in terug. Dit paradox is dat
strafrechtelijke actoren er zowel voor moeten
