Les 1: Introductie tot de Sociologie (KU Leuven, 22/09/2025)
Deze samenvatting behandelt de basis van de sociologie, de structuur van de cursus en
het fundamentele concept van de sociologische verbeelding van C. Wright Mills.
Overzicht van de Cursusstructuur
De cursus 'Inleiding tot de Sociologie' is opgebouwd uit vijf hoofddelen:
1. Deel I: Sociologie als wetenschap
o Focust op de vraag wat sociologie is, waarom het een wetenschap is, en
de verschillen met andere disciplines.
2. Deel II: Basisconcepten in de sociologie
o Behandelt de grootste basisbegrippen van het vakgebied.
3. Deel III: Sociale ongelijkheid en sociale klasse
4. Deel IV: Maatschappelijke verandering
o Richt zich op de toepassing van concepten en hun evolutie doorheen de
tijd.
5. Deel V: Scholen in de sociologie
o Verdiept zich in de theoretische kaders.
Wat is Sociologie?
Sociologie wordt gedefinieerd als 'samenlevingskunde'.
• Socius/Societas = samenleving.
• Logos = kunde, wetenschap.
Formele Definitie van Sociologie
Sociologie is de wetenschap die:
1. De maatschappelijke patronen en structuren bestudeert.
2. Kijkt naar hun ontstaan, voortbestaan en veranderen.
3. Bestudeert tevens het sociale handelen van mensen in de interactie met deze
patronen en structuren.
Kortom, de samenleving is het object van de sociologie. Dit object is een bepaalde
ordening van de wijze van samenleven (als sociaal feit), volgens regelmaten of routines,
binnen een sociale ruimte en sociale tijd.
De Metafoor van een Spel
,De sociologie gebruikt de metafoor van een spel (zoals voetbal) om de samenleving te
duiden.
• Het Speelveld (Samenleving): De samenleving, de sociale werkelijkheid, of het
interactiekader.
• De Spelers (Mensen): De mensen die handelen in de samenleving.
• De Spelregels: De sociale spelregels (wetten, informele regels).
• Posities/Rollen: Binnen de samenleving zijn er verschillen, en posities (bijv.
keeper) zijn belangrijk. Acties ontstaan door de verwachtingen die bij deze
posities, rollen en status horen.
De Sociologische Verbeelding (C. Wright Mills, 1959)
Het kernconcept van de sociologie is het vermogen om de wereld te zien door een
sociologische bril.
Kernconcept
De sociologische verbeelding is 'The vivid awareness of the relationship between
experience and the wider society'.
• Het vereist afstand nemen van de actuele, vertrouwde toestand en routines om
een alternatief standpunt in te nemen.
• Dit is het vermogen om het vreemde in het vertrouwde te zien en het algemene
in het particuliere.
• Het gaat om het kunnen leggen van verbanden tussen individueel gedrag en
bredere sociale krachten.
• De dagelijkse werkelijkheid heeft betekenis en moet in haar sociale context
worden geplaatst.
Drie Componenten van de Sociologische Verbeelding
Mills stelt dat men het leven van een individu noch de geschiedenis van een
samenleving kan begrijpen zonder beide te begrijpen. De verbeelding verbindt het
persoonlijke met het maatschappelijke via drie componenten:
Component Vraag Focus
De levensloop van mensen als
Het Persoonlijke Het individuele
leden van samenlevingsverbanden
(private of particuliere) handelen en de
(Biografie).
, Component Vraag Focus
persoonlijke
ervaring.
Welke zijn de dominante
maatschappelijke instituties, Het algemene
De Sociale Structuren processen en mechanismen die (de sociale
zorgen voor de maatschappelijke context).
orde?
De Maatschappelijke,
Hoe is de samenleving ontstaan en De context en
Historische Condities
veranderd (Geschiedenis)? de tijd.
(contingenties)
Fundamenteel Inzicht: Contingentie
Het dagelijkse leven, gezien door de bril van de socioloog, leert ons:
"Alles is contingent, maar niet arbitrair."
• Contingent: De toestand is niet vanzelfsprekend; het is afhankelijk van
historische en maatschappelijke condities en kon anders zijn.
• Niet arbitrair: Er is wel altijd ergens een logica toe (de logica van de
maatschappelijke patronen en structuren).
Voorbeelden van de Sociologische Verbeelding
Door de sociologische bril worden individuele keuzes gerelateerd aan kenmerken van
een sociale positie (bijv. SES, leeftijd, beroep, woonplaats).
Fenomeen Sociologische Analyse Notitie/Toelichting
Wordt gezien als symbool van
sociale status, traditie, of als
Ook gerelateerd aan
Eten en onderdeel van een 'high
sociale en economische
Drinken performance cultuur'. De focus
verhoudingen (productie,
(Koffie/Thee) verschuift van consumptie naar
export, handel).
de sociale activiteit ('meeting for
tea').
, Fenomeen Sociologische Analyse Notitie/Toelichting
Ongehuwd samenwonen is
Huwelijk/samenwonen wordt een relatief nieuw
Liefde en beïnvloed door sociale factoren; fenomeen, met
Romantiek mensen trouwen vaak uit geografische patronen (op
hetzelfde sociale milieu. het platteland trouwen
koppels, in de stad niet).
Hoewel we posities en bijhorende Zelfdoding, bijvoorbeeld,
Deviant verwachtingen hebben, kunnen kan gerelateerd worden
Gedrag individuen ook ingaan tegen die aan te veel of te weinig
verwachtingen. sociale cohesie.
De Rode Draad: Sociologie als Wetenschap
De samenleving is een objectieve werkelijkheid en een menselijk product, terwijl de
mens een sociaal product is.
Verklaren in de Sociologie
Verklaren in de sociologie bestaat uit twee stappen:
1. Het vaststellen van een statistisch verband.
2. Het begrijpen van dat verband in termen van verwachtingen (hypothesen).
Dit vereist abstractie en het gebruik van academische begrippen:
• 'Oorzaak' en 'Gevolg'.
• 'Onafhankelijke' variabelen (OV) en 'Afhankelijke' variabelen (AV).
• 'Antecedenten' en 'Consequenten'.
Voorbeeld: Wat is het verband tussen de Opkomst van het tweeverdienersgezin (OV)
en de Groei van het echtscheidingsfenomeen (AV)?
De sociologie bestudeert individuen in hun sociale context.
Les 2: De Samenleving als Veld van Tegengestelde Krachten &
Wetenschappelijke Waarneming (KU Leuven, 29/09/2025)
Deze les behandelt de vier fundamentele spanningsvelden binnen de samenleving
(Hoofdstuk 2) en de wetenschappelijke aard van de sociologie (Hoofdstuk 3 & 4).
Deze samenvatting behandelt de basis van de sociologie, de structuur van de cursus en
het fundamentele concept van de sociologische verbeelding van C. Wright Mills.
Overzicht van de Cursusstructuur
De cursus 'Inleiding tot de Sociologie' is opgebouwd uit vijf hoofddelen:
1. Deel I: Sociologie als wetenschap
o Focust op de vraag wat sociologie is, waarom het een wetenschap is, en
de verschillen met andere disciplines.
2. Deel II: Basisconcepten in de sociologie
o Behandelt de grootste basisbegrippen van het vakgebied.
3. Deel III: Sociale ongelijkheid en sociale klasse
4. Deel IV: Maatschappelijke verandering
o Richt zich op de toepassing van concepten en hun evolutie doorheen de
tijd.
5. Deel V: Scholen in de sociologie
o Verdiept zich in de theoretische kaders.
Wat is Sociologie?
Sociologie wordt gedefinieerd als 'samenlevingskunde'.
• Socius/Societas = samenleving.
• Logos = kunde, wetenschap.
Formele Definitie van Sociologie
Sociologie is de wetenschap die:
1. De maatschappelijke patronen en structuren bestudeert.
2. Kijkt naar hun ontstaan, voortbestaan en veranderen.
3. Bestudeert tevens het sociale handelen van mensen in de interactie met deze
patronen en structuren.
Kortom, de samenleving is het object van de sociologie. Dit object is een bepaalde
ordening van de wijze van samenleven (als sociaal feit), volgens regelmaten of routines,
binnen een sociale ruimte en sociale tijd.
De Metafoor van een Spel
,De sociologie gebruikt de metafoor van een spel (zoals voetbal) om de samenleving te
duiden.
• Het Speelveld (Samenleving): De samenleving, de sociale werkelijkheid, of het
interactiekader.
• De Spelers (Mensen): De mensen die handelen in de samenleving.
• De Spelregels: De sociale spelregels (wetten, informele regels).
• Posities/Rollen: Binnen de samenleving zijn er verschillen, en posities (bijv.
keeper) zijn belangrijk. Acties ontstaan door de verwachtingen die bij deze
posities, rollen en status horen.
De Sociologische Verbeelding (C. Wright Mills, 1959)
Het kernconcept van de sociologie is het vermogen om de wereld te zien door een
sociologische bril.
Kernconcept
De sociologische verbeelding is 'The vivid awareness of the relationship between
experience and the wider society'.
• Het vereist afstand nemen van de actuele, vertrouwde toestand en routines om
een alternatief standpunt in te nemen.
• Dit is het vermogen om het vreemde in het vertrouwde te zien en het algemene
in het particuliere.
• Het gaat om het kunnen leggen van verbanden tussen individueel gedrag en
bredere sociale krachten.
• De dagelijkse werkelijkheid heeft betekenis en moet in haar sociale context
worden geplaatst.
Drie Componenten van de Sociologische Verbeelding
Mills stelt dat men het leven van een individu noch de geschiedenis van een
samenleving kan begrijpen zonder beide te begrijpen. De verbeelding verbindt het
persoonlijke met het maatschappelijke via drie componenten:
Component Vraag Focus
De levensloop van mensen als
Het Persoonlijke Het individuele
leden van samenlevingsverbanden
(private of particuliere) handelen en de
(Biografie).
, Component Vraag Focus
persoonlijke
ervaring.
Welke zijn de dominante
maatschappelijke instituties, Het algemene
De Sociale Structuren processen en mechanismen die (de sociale
zorgen voor de maatschappelijke context).
orde?
De Maatschappelijke,
Hoe is de samenleving ontstaan en De context en
Historische Condities
veranderd (Geschiedenis)? de tijd.
(contingenties)
Fundamenteel Inzicht: Contingentie
Het dagelijkse leven, gezien door de bril van de socioloog, leert ons:
"Alles is contingent, maar niet arbitrair."
• Contingent: De toestand is niet vanzelfsprekend; het is afhankelijk van
historische en maatschappelijke condities en kon anders zijn.
• Niet arbitrair: Er is wel altijd ergens een logica toe (de logica van de
maatschappelijke patronen en structuren).
Voorbeelden van de Sociologische Verbeelding
Door de sociologische bril worden individuele keuzes gerelateerd aan kenmerken van
een sociale positie (bijv. SES, leeftijd, beroep, woonplaats).
Fenomeen Sociologische Analyse Notitie/Toelichting
Wordt gezien als symbool van
sociale status, traditie, of als
Ook gerelateerd aan
Eten en onderdeel van een 'high
sociale en economische
Drinken performance cultuur'. De focus
verhoudingen (productie,
(Koffie/Thee) verschuift van consumptie naar
export, handel).
de sociale activiteit ('meeting for
tea').
, Fenomeen Sociologische Analyse Notitie/Toelichting
Ongehuwd samenwonen is
Huwelijk/samenwonen wordt een relatief nieuw
Liefde en beïnvloed door sociale factoren; fenomeen, met
Romantiek mensen trouwen vaak uit geografische patronen (op
hetzelfde sociale milieu. het platteland trouwen
koppels, in de stad niet).
Hoewel we posities en bijhorende Zelfdoding, bijvoorbeeld,
Deviant verwachtingen hebben, kunnen kan gerelateerd worden
Gedrag individuen ook ingaan tegen die aan te veel of te weinig
verwachtingen. sociale cohesie.
De Rode Draad: Sociologie als Wetenschap
De samenleving is een objectieve werkelijkheid en een menselijk product, terwijl de
mens een sociaal product is.
Verklaren in de Sociologie
Verklaren in de sociologie bestaat uit twee stappen:
1. Het vaststellen van een statistisch verband.
2. Het begrijpen van dat verband in termen van verwachtingen (hypothesen).
Dit vereist abstractie en het gebruik van academische begrippen:
• 'Oorzaak' en 'Gevolg'.
• 'Onafhankelijke' variabelen (OV) en 'Afhankelijke' variabelen (AV).
• 'Antecedenten' en 'Consequenten'.
Voorbeeld: Wat is het verband tussen de Opkomst van het tweeverdienersgezin (OV)
en de Groei van het echtscheidingsfenomeen (AV)?
De sociologie bestudeert individuen in hun sociale context.
Les 2: De Samenleving als Veld van Tegengestelde Krachten &
Wetenschappelijke Waarneming (KU Leuven, 29/09/2025)
Deze les behandelt de vier fundamentele spanningsvelden binnen de samenleving
(Hoofdstuk 2) en de wetenschappelijke aard van de sociologie (Hoofdstuk 3 & 4).
