PR2 – vrouwelijk geslachtsapparaat
Anatomie
THEMA 1 – Topografische anatomie
Om je als dierenarts goed te kunnen oriënteren tijdens het lichamelijk onderzoek, een
operatie of een echo van de vrouwelijke voortplantingsorganen, is het essentieel om de
topografische anatomie van deze en de omliggende structuren goed te kennen per
diersoort.
Ligging in de buikholte
- Welke onderdelen van het vrouwelijk geslachtsapparaat bevinden zich in de
buikholte?
• Ovaria (eierstokken): Deze bevinden zich aan beide zijden van de baarmoeder en
produceren eicellen en hormonen zoals oestrogeen en progesteron.
• Tubae uterinae (eileiders): Dit zijn de buisjes die de eierstokken verbinden met de
baarmoeder. Hier vindt de bevruchting plaats als een spermacel een eicel ontmoet.
• Uterus (baarmoeder): De baarmoeder is een hol, gespierd orgaan waar een
bevruchte eicel zich kan nestelen en ontwikkelen tot een foetus.
Deze structuren bevinden zich in de lagere buikholte (het bekken), maar worden
vaak beschouwd als deel van de buikholte, vooral in de medische context. De
vaginale opening en het grootste deel van de vagina liggen daarentegen buiten de
buikholte, in de bekkenholte.
PR: corpus uteri zit soms al in bekkenholte, soms de cervix (is nog niet de vagina zei
ze) alleen wel, soms beiden in buikholte wel.
Corpus uteri -> cervix/baarmoederhals -> vagina -> vestibulum (gebied tussen de twee
binnenste schaamlippen van een vrouw) -> vulva (het uitwendige deel van het vrouwelijk
geslachtsorgaan)
Bij het castreren van het vrouwelijke dier worden de ovaria verwijderd. Bij de hond, kat en
het konijn openen we hiertoe de buikholte doorgaans in de ventrale middenlijn.
- Welke structuren kom je tegen, nadat je de huid in de middenlijn hebt ingesneden?
, • Subcutis (onderhuids vetweefsel): Na het doorsnijden van de huid kom je eerst
het onderhuidse vetweefsel tegen. Dit varieert in dikte, afhankelijk van de diersoort,
leeftijd en conditie van het dier.
• Linea alba: Dit is de peesplaat die de linker- en rechterbuikspieren met elkaar
verbindt in het midden van de buik. De linea alba loopt van het borstbeen (sternum)
naar het schaambeen (pubis). Het is een relatief dunne, maar sterke structuur en
vormt een ideale plek om een incisie te maken, omdat er weinig bloedvaten en
zenuwen doorheen lopen.
• Peritoneum: Na het passeren van de linea alba kom je bij het peritoneum, het
buikvlies dat de buikholte bekleedt. Dit vlies moet worden geopend om toegang te
krijgen tot de buikholte en de daarin gelegen organen.
Nu zit je in buikholte.
- Bij de kat maken we doorgaans een incisie van slechts 2-3 centimeter. Zoek de
ovaria op in het preparaat van de kat en beschrijf de ligging. Hoe zou je deze toch
kunnen bereiken via de midventrale incisie?
Ze halen met een haakje de eierstok en deel baarmoeder uit het lichaam door de
incisie omhoog, vgm wordt dit dan gedaan onder begeleiding van endoscoop,
binnen wordt de eierstok afgeknipt en dan via incisie omhoog, of het
geslachtsapparaat wordt er eerst uitgehaald en dan buiten lichaam geknipt, maar
iemand legde uit dat ze wel is in praktijk dat eerste had gezien.
- Voor welk sterk doorbloed orgaan moet je oppassen wanneer je het ovarium aan de
linkerkant in beeld probeert te krijgen?
Milt, die zit over groot deel linkerkant. Daarom doen ze soms ipv met haakje met
vinger het ovarium ophengelen
Castratie vs fertilisatie: eerste doen we eigenlijk altijd bij honden en katten, tweede bij
mensen.
Castratie: dan worden eierstokken/testikels weggehaald. In eerste geval heet het een
ovariectomie. Als naast eierstokken je ook baarmoeder weghaalt (=ovariohysterectomie),
wat in NL niet vaak gebeurt maar in Amerika vaak wel, dat zou dan de kans op
baarmoederhalskanker en dat soort dingen weghalen, maar zie hieronder:
,Door castratie gaat dus ook invloed van hormonen weg, wat dus gunstig is voor huisdieren
want wij vinden loopsheid en mannelijk gedrag enzo irritant, maar bij mensen is dat
onwenselijk want V kunnen M eigenschappen krijgen en andersom en ofc willen we dat
sws niet.
Sterilisatie is het afbinden van de eileider/zaadleider, dan dus wel nog hormonale
blootstelling
Bij koeien en merries vindt regelmatig rectaal onderzoek van de vrouwelijke
geslachtsorganen plaats in het kader van fertiliteits- en drachtigheidsdiagnostiek. Hiertoe
is het van belang de anatomie goed te kennen.
Bij castratie moet het ovarium aan beide kanten worden afgesnoerd voordat ie wordt
weggehaald, omdat bloedvoorziening van 2 kanten komt en als je het zomaar doorknipt
gaat ie bloeden. De 2 kanten zijn a ovarica en a uterina, die laatste loopt dus door en gaat
niet alleen naar baarmoeder maar ook naar ovarium. Als je ovariohysterectomie doet dan
knel je ook beiden af natuurlijk maar dan de a uterina eerder al.
- Bekijk de ligging van de ovaria en uterushoorns bij de koe en de merrie. Welk
verschil valt je op?
Bij de koe liggen ze meer ventraal, paard meer dorsaal.
Bursa is het kapsel om de ovaria heen, dit helpt om het gesprongen eitje in infundibulum te
krijgen en dat ie niet per ongeluk andere kant op gaat en in buikholte los terechtkomt.
Paarden hebben rel weinig hiervan, ovaria ‘past er niet helemaal in’. Hiervoor in de plaats
, hebben ze wat anders om het eitje te begeleiden: ze hebben zoals in HC verteld is een
omgekeerde opbouw van de ovaria, en daarbij hebben ze ook een soort gleufje (vgm de
ovulatie fossa/groeve) waar het eitje doorheen kan waardoor meer kans dat in eileider
terechtkomt.
Ligging in het bekken: excavatio’s
- Welke onderdelen van het vrouwelijk geslachtsapparaat bevinden zich in de
bekkenholte?
• Vagina: Dit is de buisvormige structuur die loopt van de baarmoederhals (cervix) tot
de buitenkant van het lichaam. De vagina bevindt zich grotendeels in de
bekkenholte, hoewel het onderste gedeelte zich ook deels in de perineale regio
bevindt.
• Cervix (baarmoederhals): De cervix vormt de verbinding tussen de baarmoeder
(uterus) en de vagina. Het is een stevige, gespierde structuur die gedeeltelijk in de
bekkenholte ligt.
• Gedeeltelijk de Uterus (baarmoeder): Hoewel het grootste deel van de
baarmoeder in de buikholte ligt, kan het onderste gedeelte, met name de cervix en
een deel van het lichaam van de baarmoeder, zich in de bekkenholte bevinden,
vooral wanneer het niet vergroot is (bijvoorbeeld bij niet-drachtige dieren).
• Vestibulum: Het vestibulum is het gebied van het geslachtsapparaat dat tussen de
vulva en de vagina ligt. Het wordt ook wel het voorhof genoemd en maakt deel uit
van de bekkenholte.
• Vulva: De vulva vormt de buitenste opening van het vrouwelijk geslachtsapparaat
en ligt in het perineale gebied, net buiten de bekkenholte.
De bekkenholte wordt door een aantal structuren gevuld. In principe zijn dit onderdelen
van het maagdarmkanaal en urogenitaalapparaat. Tussen deze onderdelen loopt de
buikholte meer of minder ver door naar caudaal. Deze uitstulpingen van het peritoneum in
het bekken noemen we excavatio’s.
- Identificeer de excavatio rectogenitalis, excavatio vesicogenitalis en excavatio
pubovesicalis. Welke structuren begrenzen deze excavatio’s dorsaal en ventraal bij
het vrouwelijke dier? Welke overeenkomsten en verschillen met het mannelijk dier
zie je? (zie tabel uit PR Mannelijk geslachtsapparaat).
Anatomie
THEMA 1 – Topografische anatomie
Om je als dierenarts goed te kunnen oriënteren tijdens het lichamelijk onderzoek, een
operatie of een echo van de vrouwelijke voortplantingsorganen, is het essentieel om de
topografische anatomie van deze en de omliggende structuren goed te kennen per
diersoort.
Ligging in de buikholte
- Welke onderdelen van het vrouwelijk geslachtsapparaat bevinden zich in de
buikholte?
• Ovaria (eierstokken): Deze bevinden zich aan beide zijden van de baarmoeder en
produceren eicellen en hormonen zoals oestrogeen en progesteron.
• Tubae uterinae (eileiders): Dit zijn de buisjes die de eierstokken verbinden met de
baarmoeder. Hier vindt de bevruchting plaats als een spermacel een eicel ontmoet.
• Uterus (baarmoeder): De baarmoeder is een hol, gespierd orgaan waar een
bevruchte eicel zich kan nestelen en ontwikkelen tot een foetus.
Deze structuren bevinden zich in de lagere buikholte (het bekken), maar worden
vaak beschouwd als deel van de buikholte, vooral in de medische context. De
vaginale opening en het grootste deel van de vagina liggen daarentegen buiten de
buikholte, in de bekkenholte.
PR: corpus uteri zit soms al in bekkenholte, soms de cervix (is nog niet de vagina zei
ze) alleen wel, soms beiden in buikholte wel.
Corpus uteri -> cervix/baarmoederhals -> vagina -> vestibulum (gebied tussen de twee
binnenste schaamlippen van een vrouw) -> vulva (het uitwendige deel van het vrouwelijk
geslachtsorgaan)
Bij het castreren van het vrouwelijke dier worden de ovaria verwijderd. Bij de hond, kat en
het konijn openen we hiertoe de buikholte doorgaans in de ventrale middenlijn.
- Welke structuren kom je tegen, nadat je de huid in de middenlijn hebt ingesneden?
, • Subcutis (onderhuids vetweefsel): Na het doorsnijden van de huid kom je eerst
het onderhuidse vetweefsel tegen. Dit varieert in dikte, afhankelijk van de diersoort,
leeftijd en conditie van het dier.
• Linea alba: Dit is de peesplaat die de linker- en rechterbuikspieren met elkaar
verbindt in het midden van de buik. De linea alba loopt van het borstbeen (sternum)
naar het schaambeen (pubis). Het is een relatief dunne, maar sterke structuur en
vormt een ideale plek om een incisie te maken, omdat er weinig bloedvaten en
zenuwen doorheen lopen.
• Peritoneum: Na het passeren van de linea alba kom je bij het peritoneum, het
buikvlies dat de buikholte bekleedt. Dit vlies moet worden geopend om toegang te
krijgen tot de buikholte en de daarin gelegen organen.
Nu zit je in buikholte.
- Bij de kat maken we doorgaans een incisie van slechts 2-3 centimeter. Zoek de
ovaria op in het preparaat van de kat en beschrijf de ligging. Hoe zou je deze toch
kunnen bereiken via de midventrale incisie?
Ze halen met een haakje de eierstok en deel baarmoeder uit het lichaam door de
incisie omhoog, vgm wordt dit dan gedaan onder begeleiding van endoscoop,
binnen wordt de eierstok afgeknipt en dan via incisie omhoog, of het
geslachtsapparaat wordt er eerst uitgehaald en dan buiten lichaam geknipt, maar
iemand legde uit dat ze wel is in praktijk dat eerste had gezien.
- Voor welk sterk doorbloed orgaan moet je oppassen wanneer je het ovarium aan de
linkerkant in beeld probeert te krijgen?
Milt, die zit over groot deel linkerkant. Daarom doen ze soms ipv met haakje met
vinger het ovarium ophengelen
Castratie vs fertilisatie: eerste doen we eigenlijk altijd bij honden en katten, tweede bij
mensen.
Castratie: dan worden eierstokken/testikels weggehaald. In eerste geval heet het een
ovariectomie. Als naast eierstokken je ook baarmoeder weghaalt (=ovariohysterectomie),
wat in NL niet vaak gebeurt maar in Amerika vaak wel, dat zou dan de kans op
baarmoederhalskanker en dat soort dingen weghalen, maar zie hieronder:
,Door castratie gaat dus ook invloed van hormonen weg, wat dus gunstig is voor huisdieren
want wij vinden loopsheid en mannelijk gedrag enzo irritant, maar bij mensen is dat
onwenselijk want V kunnen M eigenschappen krijgen en andersom en ofc willen we dat
sws niet.
Sterilisatie is het afbinden van de eileider/zaadleider, dan dus wel nog hormonale
blootstelling
Bij koeien en merries vindt regelmatig rectaal onderzoek van de vrouwelijke
geslachtsorganen plaats in het kader van fertiliteits- en drachtigheidsdiagnostiek. Hiertoe
is het van belang de anatomie goed te kennen.
Bij castratie moet het ovarium aan beide kanten worden afgesnoerd voordat ie wordt
weggehaald, omdat bloedvoorziening van 2 kanten komt en als je het zomaar doorknipt
gaat ie bloeden. De 2 kanten zijn a ovarica en a uterina, die laatste loopt dus door en gaat
niet alleen naar baarmoeder maar ook naar ovarium. Als je ovariohysterectomie doet dan
knel je ook beiden af natuurlijk maar dan de a uterina eerder al.
- Bekijk de ligging van de ovaria en uterushoorns bij de koe en de merrie. Welk
verschil valt je op?
Bij de koe liggen ze meer ventraal, paard meer dorsaal.
Bursa is het kapsel om de ovaria heen, dit helpt om het gesprongen eitje in infundibulum te
krijgen en dat ie niet per ongeluk andere kant op gaat en in buikholte los terechtkomt.
Paarden hebben rel weinig hiervan, ovaria ‘past er niet helemaal in’. Hiervoor in de plaats
, hebben ze wat anders om het eitje te begeleiden: ze hebben zoals in HC verteld is een
omgekeerde opbouw van de ovaria, en daarbij hebben ze ook een soort gleufje (vgm de
ovulatie fossa/groeve) waar het eitje doorheen kan waardoor meer kans dat in eileider
terechtkomt.
Ligging in het bekken: excavatio’s
- Welke onderdelen van het vrouwelijk geslachtsapparaat bevinden zich in de
bekkenholte?
• Vagina: Dit is de buisvormige structuur die loopt van de baarmoederhals (cervix) tot
de buitenkant van het lichaam. De vagina bevindt zich grotendeels in de
bekkenholte, hoewel het onderste gedeelte zich ook deels in de perineale regio
bevindt.
• Cervix (baarmoederhals): De cervix vormt de verbinding tussen de baarmoeder
(uterus) en de vagina. Het is een stevige, gespierde structuur die gedeeltelijk in de
bekkenholte ligt.
• Gedeeltelijk de Uterus (baarmoeder): Hoewel het grootste deel van de
baarmoeder in de buikholte ligt, kan het onderste gedeelte, met name de cervix en
een deel van het lichaam van de baarmoeder, zich in de bekkenholte bevinden,
vooral wanneer het niet vergroot is (bijvoorbeeld bij niet-drachtige dieren).
• Vestibulum: Het vestibulum is het gebied van het geslachtsapparaat dat tussen de
vulva en de vagina ligt. Het wordt ook wel het voorhof genoemd en maakt deel uit
van de bekkenholte.
• Vulva: De vulva vormt de buitenste opening van het vrouwelijk geslachtsapparaat
en ligt in het perineale gebied, net buiten de bekkenholte.
De bekkenholte wordt door een aantal structuren gevuld. In principe zijn dit onderdelen
van het maagdarmkanaal en urogenitaalapparaat. Tussen deze onderdelen loopt de
buikholte meer of minder ver door naar caudaal. Deze uitstulpingen van het peritoneum in
het bekken noemen we excavatio’s.
- Identificeer de excavatio rectogenitalis, excavatio vesicogenitalis en excavatio
pubovesicalis. Welke structuren begrenzen deze excavatio’s dorsaal en ventraal bij
het vrouwelijke dier? Welke overeenkomsten en verschillen met het mannelijk dier
zie je? (zie tabel uit PR Mannelijk geslachtsapparaat).
