Hoofdstuk 4: De tijd van monniken en ridders/ Vorsten, monniken en boeren ( par. 1 tm 6)
Paragraaf 1: Oriëntatie
Wat is de periode van monniken en ridders oftewel de vroege middeleeuwen?
- Dit is de periode van 500 tot 1000 jaar
Karel de Grote was keizer van het Frankische Rijk. Hij wilde op een Romeinse keizer lijken.
Hoe zie je op de munt dat Karel de Grote op een Romeinse keizer wil lijken?
- Hij liet zich afbeelden met een lauwerkrans om zijn hoofd.
- Hij droeg Romeinse kleding op de munt,
- Hij noemde zich op de munten ‘keizer’. ( KAROLVS IMP AVG = IMP staat voor keizer)
Waarom liet Karel zich afbeelden als een Romeinse keizer?
- Hij wilde even machtig zijn als een Romeinse keizer.
Welke huidige landen hoorden voor een groot deel bij het rijk van Karel de Grote?
- Frankrijk, Nederland, Duitsland en Italie
Tijdens het onderzoeken van de geschiedenis kijk je steeds naar wat er verandert en wat er hetzelfde blijft. Bij een
verandering is het bijna nooit zo dat álles anders wordt. Meestal gaat het om een verandering op een bepaald gebied.
Welke soorten veranderingen gebruiken wij?
- Politieke verandering: er verandert iets in het bestuur van een gebied. Bijvoorbeeld: in plaats van het koningschap
komt er een ander soort bestuur.
- Economische verandering: er verandert iets in de manier waarop mensen hun brood verdienen. Bijvoorbeeld:
mensen gaan leven van de landbouw in plaats van jagen en verzamelen.
- Religieuze verandering: er verandert iets in de manier waarop mensen geloven. Mensen gaan bijvoorbeeld in een
andere god geloven.
Wat voor soort verandering was de invoering van munten in de tijd van Karel de Grote?
- Een economische verandering.
- Waarom: Een munt is een hulpmiddel dat mensen gebruiken in de handel.
Paragraaf 2: De Franken komen
Begrippen:
volksverhuizingen: grote verplaatsing van Germaanse stammen vanuit Noord- en Oost Europa naar het zuiden en westen
middeleeuwen: periode van 500 tot 1500 n. C.
Frankische Rijk: het rijk van het Germaanse volk van de Franken, dat belangrijk was van de 6e tot 9 eeuw
Geestelijken: mensen die hun leven in dienst stellen van de christelijke godsdienst. Geestelijken vormden in de
middeleeuwen de 1e stand.
In welk jaar werden de Romeinen in tweeën gesplitst?
- In het jaar 395
Hoe werd het rijk toen genoemd en met welke hoofdstad?
- West-Romeinse Rijk met Rome als hoofdstad
- Oost- Romeinse Rijk met de hoofdstad Constantinopel
Deze splitsing was het gevolg van verschillende bestuurlijke problemen. Welke problemen waren dit?
Probleem Soort probleem
1 de verzwakking van het Romeinse leger, het leger was te klein voor Politiek probleem
de verdediging van het rijk (niet genoeg manschappen)
2 het leger was te duur, boeren konden de belastingen niet meer Economisch probleem
betalen
3 de diensttijd van de soldaten was te lang. Waardoor ze zich meer Politiek probleem
verbonden voelde meer hun generaal dan met de Keizer.
4 het keizerschap, steeds als er een keizer stierf brak er een strijd uit Politiek probleem
over zijn opvolging. (slechte keizers)
1
, Het West-Romeinse Rijk kwam al vroeg in de problemen, waardoor kwam dat?
- dit kwam door de volksverhuizingen die in de 4e eeuw op gang kwamen. Germaanse stammen vielen het West-
Romeinse Rijk aan en lieten een spoor van vernieling achter.
Zijn de onderstaande zinnen oorzaken of gevolgen van de volksverhuizingen?
De volksverhuizingen kwamen op gang: oorzaak
Steden werden geplunderd en waren onveilig gevolg.
De West-Romeinse Keizer werd afgezet oorzaak
Er ontstonden kleine koninkrijkjes gevolg.
Volken zochten landbouwgrond, een milder klimaat en meer rijkdom oorzaak
Europa werd een landbouwsamenleving gevolg.
Met de val van het West-Romeinse Rijk begint een nieuwe periode in de geschiedenis. Welke?
- De middeleeuwen
De Franken leefden in 1e instantie in Zuid Nederland en in België. Aan het eind van de 5e eeuw breidden ze hun invloed
langzaam uit naar Gallië, het huidige Frankrijk. Dit gebeurde onder de leiding van welke koning?
- Koning Clovis ( Clovis werd rond 500 koning van het Frankische rijk)
Clovis was een belangrijke Frankische koning. Hij liet zich dopen en werd christen. Daarna werd zijn macht alsmaar
groter. Een doop is een nieuw begin. De dopeling wordt ‘gewassen’ en zijn fouten worden vergeven.
Om welke reden liet Clovis zich dopen?
- Clovis vroeg in de strijd tegen de Alemannen hulp aan de god van de christenen. Als hij won, zou hij zich laten
dopen en een christenen worden. Hij had deze strijd gewonnen en werd christenen.
Het christendom werd steeds belangrijker in de middeleeuwen. Waarom wilde Clovis dat de kerk hem steunde?
- De christelijke bevolking keek op tegen de geestelijken die de kerk leiden. Bovendien konden geestelijken schrijven
en dat was handig bij het besturen van een rijk.
waarom wilde de kerk Clovis helpen?
- Clovis was christen geworden en de kerk vond hem hierdoor een goede koning. Bovendien wilden misschien meer
mensen in het Frankische Rijk christen worden, als ze een koning hadden die christen was.
Gebeurtenissen Clovis:
491 Clovis verslaat de Thüringers, een Germaanse stam.
496 De Alemannen vallen Clovis aan. Met hulp van andere Frankische koningen slaat hij hun aanval af.
496 Clovis wordt gedoopt en wordt christen.
500 Clovis verslaat de Bourgondiërs.
507 Clovis wordt bij de Middellandse Zee tegengehouden door Theodorik (de koning van de Ostrogoten).
509 Clovis verslaat de Frankische koning Ragnachar.
511 Clovis sterft.
In welk jaar was Clovis het minst blij? Leg je antwoord uit.
- In 507, toen werd hij verslagen.
Door welke gebeurtenis kreeg Clovis de meeste macht? Leg je antwoord uit.
- Bijvoorbeeld: in 496, want toen kreeg hij steun van de kerk.
(1) Hoe is het Romeinse Rijk gevallen? - YouTube
(2) https://www.youtube.com/watch?v=ISyGypKPG0k
Paragraaf 3: Leven op het platteland
Begrippen:
Domein: Gebied waar een heer de baas was. Het bestond uit een hoeve van de heer en de woning van de horigen
Horige: boer die geen eigen grond had, maar die moest werken op het land van de heer en hij moest luisteren naar de heer
Herendiensten: werkzaamheden, klusjes die horigen voor de heer moesten doen
Hofstelsel: economisch systeem waarbij een heer de horigen in zijn gebied beschermde, in ruil voor herendiensten en een
deel van de oogst
2
Paragraaf 1: Oriëntatie
Wat is de periode van monniken en ridders oftewel de vroege middeleeuwen?
- Dit is de periode van 500 tot 1000 jaar
Karel de Grote was keizer van het Frankische Rijk. Hij wilde op een Romeinse keizer lijken.
Hoe zie je op de munt dat Karel de Grote op een Romeinse keizer wil lijken?
- Hij liet zich afbeelden met een lauwerkrans om zijn hoofd.
- Hij droeg Romeinse kleding op de munt,
- Hij noemde zich op de munten ‘keizer’. ( KAROLVS IMP AVG = IMP staat voor keizer)
Waarom liet Karel zich afbeelden als een Romeinse keizer?
- Hij wilde even machtig zijn als een Romeinse keizer.
Welke huidige landen hoorden voor een groot deel bij het rijk van Karel de Grote?
- Frankrijk, Nederland, Duitsland en Italie
Tijdens het onderzoeken van de geschiedenis kijk je steeds naar wat er verandert en wat er hetzelfde blijft. Bij een
verandering is het bijna nooit zo dat álles anders wordt. Meestal gaat het om een verandering op een bepaald gebied.
Welke soorten veranderingen gebruiken wij?
- Politieke verandering: er verandert iets in het bestuur van een gebied. Bijvoorbeeld: in plaats van het koningschap
komt er een ander soort bestuur.
- Economische verandering: er verandert iets in de manier waarop mensen hun brood verdienen. Bijvoorbeeld:
mensen gaan leven van de landbouw in plaats van jagen en verzamelen.
- Religieuze verandering: er verandert iets in de manier waarop mensen geloven. Mensen gaan bijvoorbeeld in een
andere god geloven.
Wat voor soort verandering was de invoering van munten in de tijd van Karel de Grote?
- Een economische verandering.
- Waarom: Een munt is een hulpmiddel dat mensen gebruiken in de handel.
Paragraaf 2: De Franken komen
Begrippen:
volksverhuizingen: grote verplaatsing van Germaanse stammen vanuit Noord- en Oost Europa naar het zuiden en westen
middeleeuwen: periode van 500 tot 1500 n. C.
Frankische Rijk: het rijk van het Germaanse volk van de Franken, dat belangrijk was van de 6e tot 9 eeuw
Geestelijken: mensen die hun leven in dienst stellen van de christelijke godsdienst. Geestelijken vormden in de
middeleeuwen de 1e stand.
In welk jaar werden de Romeinen in tweeën gesplitst?
- In het jaar 395
Hoe werd het rijk toen genoemd en met welke hoofdstad?
- West-Romeinse Rijk met Rome als hoofdstad
- Oost- Romeinse Rijk met de hoofdstad Constantinopel
Deze splitsing was het gevolg van verschillende bestuurlijke problemen. Welke problemen waren dit?
Probleem Soort probleem
1 de verzwakking van het Romeinse leger, het leger was te klein voor Politiek probleem
de verdediging van het rijk (niet genoeg manschappen)
2 het leger was te duur, boeren konden de belastingen niet meer Economisch probleem
betalen
3 de diensttijd van de soldaten was te lang. Waardoor ze zich meer Politiek probleem
verbonden voelde meer hun generaal dan met de Keizer.
4 het keizerschap, steeds als er een keizer stierf brak er een strijd uit Politiek probleem
over zijn opvolging. (slechte keizers)
1
, Het West-Romeinse Rijk kwam al vroeg in de problemen, waardoor kwam dat?
- dit kwam door de volksverhuizingen die in de 4e eeuw op gang kwamen. Germaanse stammen vielen het West-
Romeinse Rijk aan en lieten een spoor van vernieling achter.
Zijn de onderstaande zinnen oorzaken of gevolgen van de volksverhuizingen?
De volksverhuizingen kwamen op gang: oorzaak
Steden werden geplunderd en waren onveilig gevolg.
De West-Romeinse Keizer werd afgezet oorzaak
Er ontstonden kleine koninkrijkjes gevolg.
Volken zochten landbouwgrond, een milder klimaat en meer rijkdom oorzaak
Europa werd een landbouwsamenleving gevolg.
Met de val van het West-Romeinse Rijk begint een nieuwe periode in de geschiedenis. Welke?
- De middeleeuwen
De Franken leefden in 1e instantie in Zuid Nederland en in België. Aan het eind van de 5e eeuw breidden ze hun invloed
langzaam uit naar Gallië, het huidige Frankrijk. Dit gebeurde onder de leiding van welke koning?
- Koning Clovis ( Clovis werd rond 500 koning van het Frankische rijk)
Clovis was een belangrijke Frankische koning. Hij liet zich dopen en werd christen. Daarna werd zijn macht alsmaar
groter. Een doop is een nieuw begin. De dopeling wordt ‘gewassen’ en zijn fouten worden vergeven.
Om welke reden liet Clovis zich dopen?
- Clovis vroeg in de strijd tegen de Alemannen hulp aan de god van de christenen. Als hij won, zou hij zich laten
dopen en een christenen worden. Hij had deze strijd gewonnen en werd christenen.
Het christendom werd steeds belangrijker in de middeleeuwen. Waarom wilde Clovis dat de kerk hem steunde?
- De christelijke bevolking keek op tegen de geestelijken die de kerk leiden. Bovendien konden geestelijken schrijven
en dat was handig bij het besturen van een rijk.
waarom wilde de kerk Clovis helpen?
- Clovis was christen geworden en de kerk vond hem hierdoor een goede koning. Bovendien wilden misschien meer
mensen in het Frankische Rijk christen worden, als ze een koning hadden die christen was.
Gebeurtenissen Clovis:
491 Clovis verslaat de Thüringers, een Germaanse stam.
496 De Alemannen vallen Clovis aan. Met hulp van andere Frankische koningen slaat hij hun aanval af.
496 Clovis wordt gedoopt en wordt christen.
500 Clovis verslaat de Bourgondiërs.
507 Clovis wordt bij de Middellandse Zee tegengehouden door Theodorik (de koning van de Ostrogoten).
509 Clovis verslaat de Frankische koning Ragnachar.
511 Clovis sterft.
In welk jaar was Clovis het minst blij? Leg je antwoord uit.
- In 507, toen werd hij verslagen.
Door welke gebeurtenis kreeg Clovis de meeste macht? Leg je antwoord uit.
- Bijvoorbeeld: in 496, want toen kreeg hij steun van de kerk.
(1) Hoe is het Romeinse Rijk gevallen? - YouTube
(2) https://www.youtube.com/watch?v=ISyGypKPG0k
Paragraaf 3: Leven op het platteland
Begrippen:
Domein: Gebied waar een heer de baas was. Het bestond uit een hoeve van de heer en de woning van de horigen
Horige: boer die geen eigen grond had, maar die moest werken op het land van de heer en hij moest luisteren naar de heer
Herendiensten: werkzaamheden, klusjes die horigen voor de heer moesten doen
Hofstelsel: economisch systeem waarbij een heer de horigen in zijn gebied beschermde, in ruil voor herendiensten en een
deel van de oogst
2
