Contents
1.Inleidende begrippen ............................................................................................................3
1.1 Begrippen ......................................................................................................................3
1.2 Farmacokinetica ............................................................................................................4
1.2.1 Resistentie ..............................................................................................................5
2. De celwand als doelwit ........................................................................................................7
2.1 Biosynthese van peptidoglycaan .....................................................................................7
2.2 Fosfomycine, D-cycloserine, bacitracine ....................................................................... 10
2.2.1 Fosfomycine .......................................................................................................... 10
2.2.2 D-cycloserine (oxamycin) ....................................................................................... 11
2.2.3 Bacitracin .............................................................................................................. 11
2.3 Glycopeptide antibiotica .............................................................................................. 12
2.3.1 Vancomycine ......................................................................................................... 12
2.4 Bèta-lactam antibiotica ................................................................................................ 14
2.4.1 Penicillines ............................................................................................................ 14
2.4.2 Cephalosporines, Monobactams, Carbapenems .................................................... 17
2.4.3 Pharmacologie en neveneffecten ........................................................................... 17
3.Polymyxines: verstoring gramneg. buitenste membraan ....................................................... 18
4.Inhibitoren replicatie en transcriptie .................................................................................... 20
4.1 Quinolonen en fluoroquinolonen .................................................................................. 20
4.2 Rifamycine ................................................................................................................... 22
5.Inhibitoren van de proteïne-synthese................................................................................... 23
5.1 Het bacterieel ribosoom ............................................................................................... 23
5.2 30S inhibitoren ............................................................................................................. 24
5.2.1 Aminoglycosides.................................................................................................... 24
5.2.2 Tetracyclines.......................................................................................................... 25
5.3 50S inhibitoren ............................................................................................................. 26
5.3.1 Chloramphenicol ................................................................................................... 26
5.3.2 Macroliden ............................................................................................................ 26
5.3.3 Clindamycine ........................................................................................................ 27
6.Inhibitoren van metabolisme............................................................................................... 28
6.1 Inhibitoren foliumzuursynthese ..................................................................................... 28
6.1.1 Sulfonamiden ........................................................................................................ 28
, 6.1.2 Trimethoprim ......................................................................................................... 29
6.2 Metronidazole .............................................................................................................. 29
7. Tuberculostatica ................................................................................................................ 30
7.1 DOTS ........................................................................................................................... 30
7.1.1 Isoniazide .............................................................................................................. 30
7.1.2 Ethambutol............................................................................................................ 31
7.1.3 Pyrazinamide ......................................................................................................... 31
7.1.4 Rifampicine ........................................................................................................... 31
7.2 DOTS+ ......................................................................................................................... 31
8. Antifungale middelen ......................................................................................................... 32
8.1 Polyenen – amphotericine B .......................................................................................... 32
8.2 Allylamines .................................................................................................................. 32
8.3 Azolen.......................................................................................................................... 32
8.4 Fluorocytosine ............................................................................................................. 33
8.5 Griseofulvine................................................................................................................ 33
8.6 inhibitoren glucaansynthese - echinocandines .............................................................. 34
9. antiparasitaire middelen .................................................................................................... 34
9.1 Therapie met zware metalen ......................................................................................... 34
9.2 Malaria behandeling ..................................................................................................... 35
,Antibiotica
1.Inleidende begrippen
Antibiotica = Een substantie van biologische, semisynthetische of synthetische oorsprong met
een selectieve inhiberende activiteit tegenover bacteriën
Principe van vhemotherapeutisch agens:
selectieve toxiciteit
• Specificiteit doelmolecule
• Affiniteit voor microbieel doelmolecule
• Penetratievermogen
Structurele en biochemische verschillen tussen gastheer en infectieus agens
Antibiotica kunnen bacteriële infecties inperken in patiënten omdat ze functies inhiberen die
uniek zijn voor de bacterie, en verder geen effect hebben op de eukaryote cellen van de
gastheer.
Controle van fungale en protozoaire pathogenen is moeilijker omdat de verschillen tussen deze
eukaryoten en de gastheercellen kleiner zijn. Vele middelen tegen schimmels en protozoa zijn
ook toxisch voor de gastheercellen.
1.1 Begrippen
• Spectrum (eng / breed) = welke bacteriën zijn gevoelig aan dit antibioticum
• Bacteriostatisch-bactericide :
Bactericide antibioticum zal de bacterie doden
bacteriostatisch antibioticum remt de groei van de bacterie zodat het immuunsysteem
daarna de bacterie kan elimineren
• MIC/MBC/BPC
minimale inhibitorische concentratie v antibioticum nodig om bacteriele groei te
remmen
minimale bactericide concentratie v antibioticum nodig om de bacterie te doden
, breekpunt concentratie: concentratie die internationaal is vastgelegd voor elk
antibioticum
→Gekozen op basis van concentratie die in een patiënt bij normale dosis
wordt bereikt
• Bacterie is gevoelig als het geremd wordt door de
breekpuntsconcentratie
• Bacterie is resistent als het niet geremd wordt door de
breekpuntsconcentratie
• Intermediair gevoelig: bacterie is enkel gevoelig aan concentratie die
overeenkomt met maximale dosis voor patiënt (vaak zijeffecten)
• Gevoelig/resistent
Testen door:
1) Bacterie gelijkmatig uitplaten op agarbodem – papieren strips met antibioticum erop
leggen → rond sommigen van deze strips kun je een opklaringszone hebben (als
bacterie gevoelig) → Diameter van de zones meten en gebruiken als maat voor de
gevoeligheid → grafiek mee opstellen (eerst een standaardcurve van gekende MIC-
waarden bij bacteriën) → zo kun je gevoeligheid van ongekende bacterie bepalen
2) Epsylon test : Bacterie op agarosebodem – langwerpige strip met antibioticum met
versch conc → je ziet een opklaringszone rond die strip, breedste bij kant met
hoogste conc antibioticum → je kan de MIC waarde nu aflezen op de strip
• Synergie/antagonisme/additief effect
o Sommigen versterken elkaar = synergie : je ziet opklaringszone tussen de 2 in
o Sommigen inhiberen elkaar = antagonisme
• Resistentie
1.2 Farmacokinetica
Farmacokinetica = hoe het antibioticum zich gedraagt in het lichaam
➔ Onderzoek naar: ADME =
- Absorptie
- Distributie
- Metabolisatie (biologische omzetting)
- Excretie (uitscheiding)
1.Inleidende begrippen ............................................................................................................3
1.1 Begrippen ......................................................................................................................3
1.2 Farmacokinetica ............................................................................................................4
1.2.1 Resistentie ..............................................................................................................5
2. De celwand als doelwit ........................................................................................................7
2.1 Biosynthese van peptidoglycaan .....................................................................................7
2.2 Fosfomycine, D-cycloserine, bacitracine ....................................................................... 10
2.2.1 Fosfomycine .......................................................................................................... 10
2.2.2 D-cycloserine (oxamycin) ....................................................................................... 11
2.2.3 Bacitracin .............................................................................................................. 11
2.3 Glycopeptide antibiotica .............................................................................................. 12
2.3.1 Vancomycine ......................................................................................................... 12
2.4 Bèta-lactam antibiotica ................................................................................................ 14
2.4.1 Penicillines ............................................................................................................ 14
2.4.2 Cephalosporines, Monobactams, Carbapenems .................................................... 17
2.4.3 Pharmacologie en neveneffecten ........................................................................... 17
3.Polymyxines: verstoring gramneg. buitenste membraan ....................................................... 18
4.Inhibitoren replicatie en transcriptie .................................................................................... 20
4.1 Quinolonen en fluoroquinolonen .................................................................................. 20
4.2 Rifamycine ................................................................................................................... 22
5.Inhibitoren van de proteïne-synthese................................................................................... 23
5.1 Het bacterieel ribosoom ............................................................................................... 23
5.2 30S inhibitoren ............................................................................................................. 24
5.2.1 Aminoglycosides.................................................................................................... 24
5.2.2 Tetracyclines.......................................................................................................... 25
5.3 50S inhibitoren ............................................................................................................. 26
5.3.1 Chloramphenicol ................................................................................................... 26
5.3.2 Macroliden ............................................................................................................ 26
5.3.3 Clindamycine ........................................................................................................ 27
6.Inhibitoren van metabolisme............................................................................................... 28
6.1 Inhibitoren foliumzuursynthese ..................................................................................... 28
6.1.1 Sulfonamiden ........................................................................................................ 28
, 6.1.2 Trimethoprim ......................................................................................................... 29
6.2 Metronidazole .............................................................................................................. 29
7. Tuberculostatica ................................................................................................................ 30
7.1 DOTS ........................................................................................................................... 30
7.1.1 Isoniazide .............................................................................................................. 30
7.1.2 Ethambutol............................................................................................................ 31
7.1.3 Pyrazinamide ......................................................................................................... 31
7.1.4 Rifampicine ........................................................................................................... 31
7.2 DOTS+ ......................................................................................................................... 31
8. Antifungale middelen ......................................................................................................... 32
8.1 Polyenen – amphotericine B .......................................................................................... 32
8.2 Allylamines .................................................................................................................. 32
8.3 Azolen.......................................................................................................................... 32
8.4 Fluorocytosine ............................................................................................................. 33
8.5 Griseofulvine................................................................................................................ 33
8.6 inhibitoren glucaansynthese - echinocandines .............................................................. 34
9. antiparasitaire middelen .................................................................................................... 34
9.1 Therapie met zware metalen ......................................................................................... 34
9.2 Malaria behandeling ..................................................................................................... 35
,Antibiotica
1.Inleidende begrippen
Antibiotica = Een substantie van biologische, semisynthetische of synthetische oorsprong met
een selectieve inhiberende activiteit tegenover bacteriën
Principe van vhemotherapeutisch agens:
selectieve toxiciteit
• Specificiteit doelmolecule
• Affiniteit voor microbieel doelmolecule
• Penetratievermogen
Structurele en biochemische verschillen tussen gastheer en infectieus agens
Antibiotica kunnen bacteriële infecties inperken in patiënten omdat ze functies inhiberen die
uniek zijn voor de bacterie, en verder geen effect hebben op de eukaryote cellen van de
gastheer.
Controle van fungale en protozoaire pathogenen is moeilijker omdat de verschillen tussen deze
eukaryoten en de gastheercellen kleiner zijn. Vele middelen tegen schimmels en protozoa zijn
ook toxisch voor de gastheercellen.
1.1 Begrippen
• Spectrum (eng / breed) = welke bacteriën zijn gevoelig aan dit antibioticum
• Bacteriostatisch-bactericide :
Bactericide antibioticum zal de bacterie doden
bacteriostatisch antibioticum remt de groei van de bacterie zodat het immuunsysteem
daarna de bacterie kan elimineren
• MIC/MBC/BPC
minimale inhibitorische concentratie v antibioticum nodig om bacteriele groei te
remmen
minimale bactericide concentratie v antibioticum nodig om de bacterie te doden
, breekpunt concentratie: concentratie die internationaal is vastgelegd voor elk
antibioticum
→Gekozen op basis van concentratie die in een patiënt bij normale dosis
wordt bereikt
• Bacterie is gevoelig als het geremd wordt door de
breekpuntsconcentratie
• Bacterie is resistent als het niet geremd wordt door de
breekpuntsconcentratie
• Intermediair gevoelig: bacterie is enkel gevoelig aan concentratie die
overeenkomt met maximale dosis voor patiënt (vaak zijeffecten)
• Gevoelig/resistent
Testen door:
1) Bacterie gelijkmatig uitplaten op agarbodem – papieren strips met antibioticum erop
leggen → rond sommigen van deze strips kun je een opklaringszone hebben (als
bacterie gevoelig) → Diameter van de zones meten en gebruiken als maat voor de
gevoeligheid → grafiek mee opstellen (eerst een standaardcurve van gekende MIC-
waarden bij bacteriën) → zo kun je gevoeligheid van ongekende bacterie bepalen
2) Epsylon test : Bacterie op agarosebodem – langwerpige strip met antibioticum met
versch conc → je ziet een opklaringszone rond die strip, breedste bij kant met
hoogste conc antibioticum → je kan de MIC waarde nu aflezen op de strip
• Synergie/antagonisme/additief effect
o Sommigen versterken elkaar = synergie : je ziet opklaringszone tussen de 2 in
o Sommigen inhiberen elkaar = antagonisme
• Resistentie
1.2 Farmacokinetica
Farmacokinetica = hoe het antibioticum zich gedraagt in het lichaam
➔ Onderzoek naar: ADME =
- Absorptie
- Distributie
- Metabolisatie (biologische omzetting)
- Excretie (uitscheiding)
