ICONOGRAFIE NOTITIES
Lisa Timmerman
,ICONOGRAFIE EN INTEPRETATIE
Jan van Eyck tot Frans Hals
9-4-2024
Beschrijving – herkenning – interpretatie
Arnolfini portret
Heet zo omdat die man en vrouw in de 19e eeuw al geïdentificeerd werden als
Giovanni Arnolfini en zijn vrouw. Dit berustte op een beschrijving van het werk in
de inventaris. Het heette in het Frans Hernoul le Fin in deze beschrijving, al in de
19e eeuw. Dit was een Franse versie van de naam. Uit onderzoek blijkt dat er 2
van deze Giovanni’s Arnolfini waren in Brugge, eentje had geen vrouw en een
was hem verloren. Er bestaat hier nog steeds verwarring over. Het heeft in de
16e eeuw in Madrid gelegen.
Er staat een signering in het midden van de werk, van Jan van Eyck op bijzondere
wijze. Alsof het op de muur gegraveerd is. het suggereert zijn aanwezigheid en
zijn bekendheid. Er is zelfs een jaartal aanwezig. In de spiegel kan je de hele
kamer nog zien. Om de spiegel staan religieuze aspecten met bovenin de
kruisiging. De kralen bevatten een enorme kennis aan licht werking. Dit realisme
was belangrijk voor Palovski zijn geschreven stuk. Hij had een schema met
allemaal symbolische betekenissen. Volgens hem is het smelten van realiteit en
symboliek kenmerkend voor van Eyck. Het gebaar van de man en vrouw (elkaar
vast houden met de handen) is symbolisch voor de dextramontsieu. Dat is een gebaar waar het aaneen slaan van de
rechterhanden een juridische overeenkomst betekent zoals een verkoop of handel. Dit kan ook een huwelijk aanduidden,
Paloski neemt dit als zijn argument. Maar in Arnolfini portret wordt 1 linker en 1 rechterhand gegeven, dit zou van Eyck niet
hebben gedaan omdat de positie dan raar zou worden.
Het hondje
Palovski schrijft hierover; honden zijn dieren die de trouw symboliseren. Dat is belangrijk in het huwelijk tussen hun, en betekent
dus iets moois.
Het portret dat erop lijkt (met de naakte vrouw)
Hier ook een hondje maar geen huwelijk, dus dan heeft de betekenis van trouw zijn geen zin. Je ziet ook de schoenen liggen en
een spiegel. Heeft Palovski wel gelijk dan. Hij zegt dan wel dat het overal anders kan zijn, dit betekent niet dat een hondje nooit
voor trouw kan staan. Geen stabiele betekenis altijd kijken dus naar context
De schoenen (tribbe)
Houten buitenschoenen met leer en wol, geschikt voor lopen door de modder en zijn ‘wegwerp’ stukken, ze zien er simpel uit. Er
zitten zelfs nog modder sporen op. Palovski vind de symboliek weer met het huwelijk te maken hebben. Huwelijk is een
sacrament waardoor de kamer heilige grond is : hij denkt aan het brandende braambos (waar Mozes god hoort om zijn
schoenen uit te doen). Op andere werken zien we wel mensen die tijdens het huwelijk of zelfs de geboorte van Jezus hun tribbe
aanhouden, dit spreekt elkaar dan tegen natuurlijk.
De kandelaar
Zonder ondertekening gemaakt. Een soortgelijke echte versie uit
Brugge ligt nu in een kerkje in IJsland (toentertijd verhandelt). Die lijkt
veel op die van Eyck. Er blijkt een katrol te zijn in de kandelaar van die
van Eyck waardoor het lijkt te kunnen worden omhoog en omlaag
worden gezet.
De spiegel
Je ziet nogmaals het hele interieur. Er liggen sinaasappels in de
vensterbank. Was nieuw is de tegenovergestelde wand waar je de deur
ziet en twee mensen die binnenkomen. Hij suggereert een verband
tussen de geschilderde wereld en de echte wereld. De spiegel is rond
waardoor de lijnen vervormen. Er bestonden toen nog geen grote
vlakke spiegels. Die spiegel word herhaalt daarna in veel andere
werken. De spiegel heeft door het hergebruik door tijdgenoten dus een
betekenis gekregen. Jan moet zich dus ook bewust zijn geweest van de
betekenis van de reflectie.
,De man en vrouw
Ze lijkt zwanger afgebeeld maar is dit niet. Tabbaard is de jurk die ze draagt, alleen rijken konden dit dragen vanwege de
hoeveelheid stof. Meerdere werken van Jan hebben vrouwen met zulke buiken. Hij staat expres aan haar rechterzijde, een regel
van de iconografie is dat de man altijd rechts staat en de vrouw links. We gebruiken daarvoor dexter (rechts van het figuur links
voor ons) en sinister (links van figuur rechts voor ons). ook de termen heraldisch links (ons rechts) en heraldisch rechts (onze
links) worden gebruikt. Dit is voor een bepaalde hiërarchie nodig. In deze tijd stonden mannen namelijk hoger. In rituelen en
hofhouding in het echt, dus ook de kerk, vooraan, links of rechts was een enorme rol. Belangrijkere mensen staan dexter. Het
werk heeft waarschijnlijk nooit aan de muur gehangen.
Sculptuur achter het vrouw zijn hoofd
Een biddende vrouw die staat op een braak (dier met vleugels) dat is de iconografie van een heilige, zij heeft Marghereta. Zij zou
opgesloten zijn in een donkere toren waar een duivel haar aanvalt. De word door die draak verslonden maar barst er meteen uit
van boven. Die wonderbaarlijke verlossing uit de buik van de draak dat ze werd aanbeden door vrouwen die zwanger waren.
Voor de hoop dat hun kind zo makkelijk ter wereld zou komen als zij uit de buik van de draak.
Sacramenten
Doop : ouders en peetouders, doopvont,
Verleiding
Biecht
De Mis
Priesterwijding
Laatste oordeel
Huwelijk : zie je vaak ook rechterhanden vast houden.
, ICONOGRAFIE EN INTEPRETATIE
Jan van Eyck de van der paele Madonna
11-4-2024
Origineel een altaarstuk (een schilderij dat op een altaar heeft gestaan, het altaar was een tafel van steen waar kruizen en
namen van heilige in stonden, wel de naam van de heilige waaraan de tafel werd geschonken. Er wordt de mis aan opgedragen)
in dit geval aan de heilige Petrus die je ook in mantel van de heilige Donaas ziet. De linker figuur is gekleed als een bisschop en
de rechterfiguur Joris als een ridder met zijn hoed omhoog ter begroeting van Maria. De opdrachtgever is in het wit geknield.
Vaak zijn de attributen van heiligen afgeleid uit hun dood. In de houten palen van de stoel staan adam en eva nog gegraveerd.
De opdrachtgever (Joris) is stervende en vraagt hier dus om genade een eeuwig leven en roept daarbij de hulp van Donaas en
Joris. (Joris vraagt Donaas en die vraagt Maria). De lijst van het stuk heeft een signatuur en jaartal. Ook het familiewapen van
Joris van der Paele (opdrachtgever) bevindt zich in de lijst.
Intersessie voorstelling (voorspraak) : als een gelovige iets van god wilt (eeuwige leven etc.) maar god is ver weg en kan je dus
benaderen via stappen. Je bidt eerst naar dichtbij figuren en steeds dichterbij. Dit doorgeven van een wens is wat men
intersessie noemt.
Iconografie
o Maria zit in het midden (terwijl andere mensen
staan). Het knielende figuur is klein en laag en dus
onbelangrijk. Jezus zit bij haar op schoot, Maria is
een heilige. Dat is iemand waarvan de paus zegt
dat dit figuur tijdens zijn leven onverklaarbare
dingen heeft gedaan en na de dood van het figuur
moet er ook een wonder zijn gebeurt, een heilige
is een mens en heeft genade verdiend. (zoveel
genade zelfs dat na zijn dood hij die genade aan
mensen op aarde kan geven, maar alleen god
mocht dit doen dus de heilige deden dan slechts
hun best) genadeoverschot. Zij wordt herkent
door de aanwezigheid van Christus. Zij wordt
meestal afgebeeld als een moeder. Ze geeft wel
is de borst waarbij de voeding zich toont.
o Jezus heeft een halsbandparkiet vast. Christus is
belangrijker dan Maria maar in dit schilderij is hij
niet het meest prominent. Hij is in dit geval een
attribuut om Maria te herkennen.
o Heilige Joris. Hij draagt een speer en lans en is in ridder kledij, hij heeft namelijk een draak gedood. Hij draagt vaak ook de
Engelse vlag die wit is met een rood kruis. Hij beschermt namelijk Engeland. Geen heilige meer volgens de huidige leer.
Bescherming van de ridders van de soldaten. Vaak is de draak ook afgebeeld.
o De heilige Donaas (donaties). Hij is alleen in Brugge vereerd in de Donaas kerk. Hij wordt herkend aan een karrewiel met
brandende kaarsen. Hij heeft dit omdat hij een drenkeling zou hebben gered met dit object. Een plank met een kaars werd
wel in het water gelegd om zo het spoort te volgen die een vermiste drenkeling heeft kunnen volgen en zo te vinden.
Het is een realistische voorstelling en de heiligen lijken te zijn verbonden in een werkelijke voorstelling als mensen met
aanwezigheid die interactie hebben. Er is een overtuiging van de ruimte waarin ze zich bevinden. Hij gebruikte geen
perspectivische punten die samenkomen. Van Eyck heeft dus een voorstelling die een 3D effect heeft je kijkt echt een ruimte in
ander schilders hadden vaak een veel plattere voorstelling. Die ruimte zie je ook bij Madonna van de Paele. Van Eyck schildert
goud met gele verf en niet met echt goud. Hij schildert niet de textuur van goudbrokaat maar de lichtinval en trekt met de
achterkant van het penseel lijnen erdoorheen. In de weerspiegeling van Joris zijn helm zie je een spiegeling van Maria
(verbintenis figuren en heiligen) in zijn schild zie je een weerspiegeling van een figuur met rode muts en sokken en blauw
gewaad (iemand die dus niet aanwezig is in het schilderij). Latere schilders kopiëren dit.
Heiligen horen bij bepaalde situaties en problemen, voor kiespijn ga je naar een specifieke heilige enz. er zijn 14 nood helpers
die helpen bij lichamelijk ongemak. Ze worden allemaal herkent door een attribuut. Ze dragen deze dingen bij zich en dat zorgt
voor bijzondere composities. Martelaars zijn ook heilige (voor geloof gestorven) krijgen een lange palm in de hand als symbool.
Dexter en sinister spelen ook een rol bij heiligen. Jezus zit dexter van Maria maar zij zit dexter van andere heiligen en
opdrachtgevers. Als Maria bijvoorbeeld wat belangrijker is dan is ze ook mooier aangekleed. Christus begeeft zich vaak helemaal
bovenaan. Dexter en sinister telt alleen als ze naast elkaar staan (niet tegenover etc.). opdrachtgevers kiezen vaak heiligen met
wie ze een naam delen voor schilderijen. Donaas staat hier dexter van Joris alleen omdat hij in die specifieke Donaas kerk
belangrijker is.
Lisa Timmerman
,ICONOGRAFIE EN INTEPRETATIE
Jan van Eyck tot Frans Hals
9-4-2024
Beschrijving – herkenning – interpretatie
Arnolfini portret
Heet zo omdat die man en vrouw in de 19e eeuw al geïdentificeerd werden als
Giovanni Arnolfini en zijn vrouw. Dit berustte op een beschrijving van het werk in
de inventaris. Het heette in het Frans Hernoul le Fin in deze beschrijving, al in de
19e eeuw. Dit was een Franse versie van de naam. Uit onderzoek blijkt dat er 2
van deze Giovanni’s Arnolfini waren in Brugge, eentje had geen vrouw en een
was hem verloren. Er bestaat hier nog steeds verwarring over. Het heeft in de
16e eeuw in Madrid gelegen.
Er staat een signering in het midden van de werk, van Jan van Eyck op bijzondere
wijze. Alsof het op de muur gegraveerd is. het suggereert zijn aanwezigheid en
zijn bekendheid. Er is zelfs een jaartal aanwezig. In de spiegel kan je de hele
kamer nog zien. Om de spiegel staan religieuze aspecten met bovenin de
kruisiging. De kralen bevatten een enorme kennis aan licht werking. Dit realisme
was belangrijk voor Palovski zijn geschreven stuk. Hij had een schema met
allemaal symbolische betekenissen. Volgens hem is het smelten van realiteit en
symboliek kenmerkend voor van Eyck. Het gebaar van de man en vrouw (elkaar
vast houden met de handen) is symbolisch voor de dextramontsieu. Dat is een gebaar waar het aaneen slaan van de
rechterhanden een juridische overeenkomst betekent zoals een verkoop of handel. Dit kan ook een huwelijk aanduidden,
Paloski neemt dit als zijn argument. Maar in Arnolfini portret wordt 1 linker en 1 rechterhand gegeven, dit zou van Eyck niet
hebben gedaan omdat de positie dan raar zou worden.
Het hondje
Palovski schrijft hierover; honden zijn dieren die de trouw symboliseren. Dat is belangrijk in het huwelijk tussen hun, en betekent
dus iets moois.
Het portret dat erop lijkt (met de naakte vrouw)
Hier ook een hondje maar geen huwelijk, dus dan heeft de betekenis van trouw zijn geen zin. Je ziet ook de schoenen liggen en
een spiegel. Heeft Palovski wel gelijk dan. Hij zegt dan wel dat het overal anders kan zijn, dit betekent niet dat een hondje nooit
voor trouw kan staan. Geen stabiele betekenis altijd kijken dus naar context
De schoenen (tribbe)
Houten buitenschoenen met leer en wol, geschikt voor lopen door de modder en zijn ‘wegwerp’ stukken, ze zien er simpel uit. Er
zitten zelfs nog modder sporen op. Palovski vind de symboliek weer met het huwelijk te maken hebben. Huwelijk is een
sacrament waardoor de kamer heilige grond is : hij denkt aan het brandende braambos (waar Mozes god hoort om zijn
schoenen uit te doen). Op andere werken zien we wel mensen die tijdens het huwelijk of zelfs de geboorte van Jezus hun tribbe
aanhouden, dit spreekt elkaar dan tegen natuurlijk.
De kandelaar
Zonder ondertekening gemaakt. Een soortgelijke echte versie uit
Brugge ligt nu in een kerkje in IJsland (toentertijd verhandelt). Die lijkt
veel op die van Eyck. Er blijkt een katrol te zijn in de kandelaar van die
van Eyck waardoor het lijkt te kunnen worden omhoog en omlaag
worden gezet.
De spiegel
Je ziet nogmaals het hele interieur. Er liggen sinaasappels in de
vensterbank. Was nieuw is de tegenovergestelde wand waar je de deur
ziet en twee mensen die binnenkomen. Hij suggereert een verband
tussen de geschilderde wereld en de echte wereld. De spiegel is rond
waardoor de lijnen vervormen. Er bestonden toen nog geen grote
vlakke spiegels. Die spiegel word herhaalt daarna in veel andere
werken. De spiegel heeft door het hergebruik door tijdgenoten dus een
betekenis gekregen. Jan moet zich dus ook bewust zijn geweest van de
betekenis van de reflectie.
,De man en vrouw
Ze lijkt zwanger afgebeeld maar is dit niet. Tabbaard is de jurk die ze draagt, alleen rijken konden dit dragen vanwege de
hoeveelheid stof. Meerdere werken van Jan hebben vrouwen met zulke buiken. Hij staat expres aan haar rechterzijde, een regel
van de iconografie is dat de man altijd rechts staat en de vrouw links. We gebruiken daarvoor dexter (rechts van het figuur links
voor ons) en sinister (links van figuur rechts voor ons). ook de termen heraldisch links (ons rechts) en heraldisch rechts (onze
links) worden gebruikt. Dit is voor een bepaalde hiërarchie nodig. In deze tijd stonden mannen namelijk hoger. In rituelen en
hofhouding in het echt, dus ook de kerk, vooraan, links of rechts was een enorme rol. Belangrijkere mensen staan dexter. Het
werk heeft waarschijnlijk nooit aan de muur gehangen.
Sculptuur achter het vrouw zijn hoofd
Een biddende vrouw die staat op een braak (dier met vleugels) dat is de iconografie van een heilige, zij heeft Marghereta. Zij zou
opgesloten zijn in een donkere toren waar een duivel haar aanvalt. De word door die draak verslonden maar barst er meteen uit
van boven. Die wonderbaarlijke verlossing uit de buik van de draak dat ze werd aanbeden door vrouwen die zwanger waren.
Voor de hoop dat hun kind zo makkelijk ter wereld zou komen als zij uit de buik van de draak.
Sacramenten
Doop : ouders en peetouders, doopvont,
Verleiding
Biecht
De Mis
Priesterwijding
Laatste oordeel
Huwelijk : zie je vaak ook rechterhanden vast houden.
, ICONOGRAFIE EN INTEPRETATIE
Jan van Eyck de van der paele Madonna
11-4-2024
Origineel een altaarstuk (een schilderij dat op een altaar heeft gestaan, het altaar was een tafel van steen waar kruizen en
namen van heilige in stonden, wel de naam van de heilige waaraan de tafel werd geschonken. Er wordt de mis aan opgedragen)
in dit geval aan de heilige Petrus die je ook in mantel van de heilige Donaas ziet. De linker figuur is gekleed als een bisschop en
de rechterfiguur Joris als een ridder met zijn hoed omhoog ter begroeting van Maria. De opdrachtgever is in het wit geknield.
Vaak zijn de attributen van heiligen afgeleid uit hun dood. In de houten palen van de stoel staan adam en eva nog gegraveerd.
De opdrachtgever (Joris) is stervende en vraagt hier dus om genade een eeuwig leven en roept daarbij de hulp van Donaas en
Joris. (Joris vraagt Donaas en die vraagt Maria). De lijst van het stuk heeft een signatuur en jaartal. Ook het familiewapen van
Joris van der Paele (opdrachtgever) bevindt zich in de lijst.
Intersessie voorstelling (voorspraak) : als een gelovige iets van god wilt (eeuwige leven etc.) maar god is ver weg en kan je dus
benaderen via stappen. Je bidt eerst naar dichtbij figuren en steeds dichterbij. Dit doorgeven van een wens is wat men
intersessie noemt.
Iconografie
o Maria zit in het midden (terwijl andere mensen
staan). Het knielende figuur is klein en laag en dus
onbelangrijk. Jezus zit bij haar op schoot, Maria is
een heilige. Dat is iemand waarvan de paus zegt
dat dit figuur tijdens zijn leven onverklaarbare
dingen heeft gedaan en na de dood van het figuur
moet er ook een wonder zijn gebeurt, een heilige
is een mens en heeft genade verdiend. (zoveel
genade zelfs dat na zijn dood hij die genade aan
mensen op aarde kan geven, maar alleen god
mocht dit doen dus de heilige deden dan slechts
hun best) genadeoverschot. Zij wordt herkent
door de aanwezigheid van Christus. Zij wordt
meestal afgebeeld als een moeder. Ze geeft wel
is de borst waarbij de voeding zich toont.
o Jezus heeft een halsbandparkiet vast. Christus is
belangrijker dan Maria maar in dit schilderij is hij
niet het meest prominent. Hij is in dit geval een
attribuut om Maria te herkennen.
o Heilige Joris. Hij draagt een speer en lans en is in ridder kledij, hij heeft namelijk een draak gedood. Hij draagt vaak ook de
Engelse vlag die wit is met een rood kruis. Hij beschermt namelijk Engeland. Geen heilige meer volgens de huidige leer.
Bescherming van de ridders van de soldaten. Vaak is de draak ook afgebeeld.
o De heilige Donaas (donaties). Hij is alleen in Brugge vereerd in de Donaas kerk. Hij wordt herkend aan een karrewiel met
brandende kaarsen. Hij heeft dit omdat hij een drenkeling zou hebben gered met dit object. Een plank met een kaars werd
wel in het water gelegd om zo het spoort te volgen die een vermiste drenkeling heeft kunnen volgen en zo te vinden.
Het is een realistische voorstelling en de heiligen lijken te zijn verbonden in een werkelijke voorstelling als mensen met
aanwezigheid die interactie hebben. Er is een overtuiging van de ruimte waarin ze zich bevinden. Hij gebruikte geen
perspectivische punten die samenkomen. Van Eyck heeft dus een voorstelling die een 3D effect heeft je kijkt echt een ruimte in
ander schilders hadden vaak een veel plattere voorstelling. Die ruimte zie je ook bij Madonna van de Paele. Van Eyck schildert
goud met gele verf en niet met echt goud. Hij schildert niet de textuur van goudbrokaat maar de lichtinval en trekt met de
achterkant van het penseel lijnen erdoorheen. In de weerspiegeling van Joris zijn helm zie je een spiegeling van Maria
(verbintenis figuren en heiligen) in zijn schild zie je een weerspiegeling van een figuur met rode muts en sokken en blauw
gewaad (iemand die dus niet aanwezig is in het schilderij). Latere schilders kopiëren dit.
Heiligen horen bij bepaalde situaties en problemen, voor kiespijn ga je naar een specifieke heilige enz. er zijn 14 nood helpers
die helpen bij lichamelijk ongemak. Ze worden allemaal herkent door een attribuut. Ze dragen deze dingen bij zich en dat zorgt
voor bijzondere composities. Martelaars zijn ook heilige (voor geloof gestorven) krijgen een lange palm in de hand als symbool.
Dexter en sinister spelen ook een rol bij heiligen. Jezus zit dexter van Maria maar zij zit dexter van andere heiligen en
opdrachtgevers. Als Maria bijvoorbeeld wat belangrijker is dan is ze ook mooier aangekleed. Christus begeeft zich vaak helemaal
bovenaan. Dexter en sinister telt alleen als ze naast elkaar staan (niet tegenover etc.). opdrachtgevers kiezen vaak heiligen met
wie ze een naam delen voor schilderijen. Donaas staat hier dexter van Joris alleen omdat hij in die specifieke Donaas kerk
belangrijker is.
