Preventie, family mediation en behandeling in de forensische context
Hoorcolleges 2024-2025
Ilse van Meurs
Hoorcollege week 1 Preventie en interventies
Wat is preventie?
● goede preventie kan zorgen voor een gezonde, veilige en kansrijke opvoed- en
opgroeiomgeving van jeugdigen
○ bevorderen normaal leven en positieve ontwikkeling
○ gericht nemen van beschermende maatregelen
○ belemmerende of risicovolle factoren voorkomen, signaleren, verkleinen en
waar nodig bestrijden
Belang preventie kindermishandeling
● Nationale Prevalentiestudie Mishandeling van kinderen: in 2017 zijn er
90.000-127.000 kinderen in NL mishandeld/verwaarloosd
○ vooral emotionele verwaarlozing kwam veel voor
○ seksueel misbruik kwam minste voor
● risico voor jeugdcriminaliteit → KM is risicofactor voor ontwikkelen
delinquent gedrag
Impact kindermishandeling en jeugdcriminaliteit
● gevolgen tijdens de jeugd
● gevolgen op volwassen leeftijd (fysieke en mentale gezondheid)
● gevolgen voor de maatschappij (overlast, hoge kosten interventies)
Preventie Piramide: 3 levels
1. universeel (onderste) level preventie:
alle kinderen en ouders in NL →
zorgen dat zij zo goed mogelijk
ontwikkelen
● problemen vermijden op heel
breed en mild niveau
● brochures etc
2. selectief: kijken naar mensen die
verhoogd risico lopen (bijv lage SES,
bepaalde buurt, bepaalde scholen)
● voorlichting en signalering door te
kijken of er al problemen komen en op
tijd reageren
3. geïndiceerd: individuen met hoog risico of
beginnend probleem → gaat bijv om gezinnen
waar al vermoeden van KM is; er speelt al iets
● preventieve interventies, eerstelijns
ondersteuning en hulp
,Meest succesvol volgens NJI als:
● een preventieve strategie is het meest succesvol als
○ het gevoel van competentie van ouders vergroot
○ ouders leren reële verwachtingen te hebben over de opvoeding
○ de opvoedvaardigheden vergroten
→ wat zegt wetenschappelijk onderzoek?
Databank Effectieve Jeugdinterventies
● effectiviteit (preventieve) interventies
● Nederlands Jeugdinstituut
we willen dat zo veel mogelijk interventies in het
paarse gedeelte terecht komen (effectief)
Preventieve interventies voor kindermishandeling
in NL
● Parent-Child Interaction Therapy (PCIT)
● Parent Management Training Oregon (PMTO)
● Stevig Ouderschap
● Voorzorg
Parent-Child Interaction Therapy (PCIT)
● geprotocolleerd behandelprogramma
voor kinderen van 2-7 jaar met
gedragsproblemen en hun ouders.
● door het vergroten van
opvoedingsvaardigheden van de
ouders beoogt de interventie gedragsproblemen bij de kinderen en de stress bij
ouders te verminderen
● PCIT blijkt ook relevant te zijn voor kindermishandeling
● gezinsgerichte aanpak: mogelijk om 2e ouder bij de interventie te betrekken
Parent Management Training Oregon (PMTO)
● behandeling voor gezinnen met één of
meer kinderen met externaliserende
gedragsproblemen, al dan niet
gecombineerd met hyperactiviteit
● doel is dat de kinderen beter gaan
functioneren en hun gedragsproblemen
verminderen doordat hun ouders meer effectieve opvoedingsstrategieën toepassen
● iets bredere leeftijd dan PCIT
● is met 1 ouder
● wordt ook vaak ingezet bij kindermishandeling
● is recent als effectief voor preventie kindermishandeling aangetoond
Stevig Ouderschap (eerst ‘Project OKé)
● geeft gezinnen met een minder
makkelijke start een steuntje in de rug.
Met circa 4 prenatale en 6-10
, postnatale huisbezoeken (tot de kinderleeftijd van 2 jaar) van een speciaal opgeleide
jeugdverpleegkundige worden de ouders geholpen hun zelfvertrouwen en
zelfredzaamheid te vergroten en hun sociale netwerk te versterken
● de methode gaat uit van eigen kracht, eigen behoeften en eigen invulling
● specifiek ontwikkeld voor kindermishandeling
● nadeel: op heel jonge kinderen gericht (0-2 jaar)
Effectieve preventie van (recidive van) jeugddelinquentie
● effectief volgens eerste aanwijzingen
○ ouderschap met liefde en grenzen (12-18jr)
○ agressieregulatie op maat ambulant (16-24jr)
● effectief volgens goede aanwijzingen
○ minder boos en opstandig (8-12jr)
● effectief volgens sterke aanwijzingen
○ multisysteem therapie (12-18jr)
○ multidimensionele familietherapie (12-19jr)
Effectiviteit (preventieve) interventies
● gouden standaard: Randomized Controlled Trial (RCT)
○ random toewijzing: interventie / controle
■ aantal mensen naar interventiegroep, aantal mensen controlegroep
● groepen vergelijkbaar
● kans op bias zo klein mogelijk
Effectiviteit preventie kindermishandeling (Euser et al., 2015)
● alleen RCT’s (23 studies, 20 interventies)
● mishandeling als uitkomstmaat (en niet veiligheid, verwondingen, UHP etc)
● meta-analyse: scores samenvoegen van interventies
● niet-klinische steekproeven > focus op preventieve interventies
● interventie/design/sample/studie factoren? → lees het
artikel
● 3 groepen bekeken:
1. interventies voor algemene populatie:
mishandeling voorkomen
2. interventies met hoog-risico gezinnen om
mishandeling te voorkomen
3. interventies die worden ingezet bij kinderen waar
mishandeling plaatsvindt: gericht op mishandeling reduceren
‘a gloomy picture’
● gecombineerde effectgrootte van 20 meegenomen interventie op kindermishandeling
○ na ‘trim and fill’: d = 0.02
■ interventies voor kindermishandeling zijn gezamenlijk niet zo effectief
→ het is ook wel lastig een interventie te vinden die bij elk gezin past:
hoe kan je nou de juiste bij het gezin selecteren?
● alleen maar ‘gloomy’ of ook goed nieuws? → ook goed nieuws
○ programma’s met oudertraining ipv ‘only support’: d = 0.37 (o.a. MST)
, ■ interventies gericht op steun waren minder effectief dan interventies
gericht op opvoedfactoren; ouderschapstraining → we kunnen ons
beter richten op ouders trainen dan ouders steunen
● MST goede interventie hiervoor!
○ doelgroep mishandelde gezinnen: d = 0.35
■ effectief in reduceren, niet in voorkomen van mishandeling
● deze interventies zijn beter in het helpen bij gezinnen waar
kindermishandeling al speelt
○ 16-30 sessies: d = 0.37
■ meer is niet altijd beter
● interventies met een gemiddeld aantal sessies (16-30) waren
het meest effectief
○ toekomstig onderzoek: effectiviteit per type mishandeling
Interventie VoorZorg
● effectief volgens goede aanwijzingen!
● richt zich op het terugdringen van (het
risico op) kindermishandeling.
● verpleegkundigen bezoeken kwetsbare
jonge aanstaande moeders tijdens hun
zwangerschap en eerste levensjaren bij
hen huis.
● voorzorg verbetert zwangerschaps- en geboorte-uitkomsten, de gezondheid en
ontwikkeling van het kind en de persoonlijke ontwikkeling van de moeder
● Theoretisch kader VoorZorg
- 3 belangrijke theorieën
1. gehechtheidstheorie
a. opvoedvaardigheden
aanleren voor
sensitief ouderschap
b. belang van hechting
uitleggen
2. bronfenbrenner: kijken in
omgeving kind op micro en
macro niveau
a. moeder-kind interactie
→ vaders worden soms later betrokken en meer langs de zijlijn
3. sociale leertheorie (Bandura): breder dan kind alleen kijken; ouders
aanmoedigen zelfvertrouwen te hebben in de opvoeding
a. houding ouders t.o.v. verandering: kunnen ze veranderen
b. sociale netwerk: is er voldoende steun
c. ondersteunen zelfvertrouwen in opvoeden
● Huisbezoeken VoorZorg (Mejdoubi et al., 2011)
○ tijdens zwangerschap: 10 huisbezoeken
○ 1e levensjaar: 20 huisbezoeken
○ 2e levensjaar: 20 huisbezoeken
- 1e maand interventie en 6 weken na geboorte meer frequent
- elk bezoek is 1-1,5 uur
Hoorcolleges 2024-2025
Ilse van Meurs
Hoorcollege week 1 Preventie en interventies
Wat is preventie?
● goede preventie kan zorgen voor een gezonde, veilige en kansrijke opvoed- en
opgroeiomgeving van jeugdigen
○ bevorderen normaal leven en positieve ontwikkeling
○ gericht nemen van beschermende maatregelen
○ belemmerende of risicovolle factoren voorkomen, signaleren, verkleinen en
waar nodig bestrijden
Belang preventie kindermishandeling
● Nationale Prevalentiestudie Mishandeling van kinderen: in 2017 zijn er
90.000-127.000 kinderen in NL mishandeld/verwaarloosd
○ vooral emotionele verwaarlozing kwam veel voor
○ seksueel misbruik kwam minste voor
● risico voor jeugdcriminaliteit → KM is risicofactor voor ontwikkelen
delinquent gedrag
Impact kindermishandeling en jeugdcriminaliteit
● gevolgen tijdens de jeugd
● gevolgen op volwassen leeftijd (fysieke en mentale gezondheid)
● gevolgen voor de maatschappij (overlast, hoge kosten interventies)
Preventie Piramide: 3 levels
1. universeel (onderste) level preventie:
alle kinderen en ouders in NL →
zorgen dat zij zo goed mogelijk
ontwikkelen
● problemen vermijden op heel
breed en mild niveau
● brochures etc
2. selectief: kijken naar mensen die
verhoogd risico lopen (bijv lage SES,
bepaalde buurt, bepaalde scholen)
● voorlichting en signalering door te
kijken of er al problemen komen en op
tijd reageren
3. geïndiceerd: individuen met hoog risico of
beginnend probleem → gaat bijv om gezinnen
waar al vermoeden van KM is; er speelt al iets
● preventieve interventies, eerstelijns
ondersteuning en hulp
,Meest succesvol volgens NJI als:
● een preventieve strategie is het meest succesvol als
○ het gevoel van competentie van ouders vergroot
○ ouders leren reële verwachtingen te hebben over de opvoeding
○ de opvoedvaardigheden vergroten
→ wat zegt wetenschappelijk onderzoek?
Databank Effectieve Jeugdinterventies
● effectiviteit (preventieve) interventies
● Nederlands Jeugdinstituut
we willen dat zo veel mogelijk interventies in het
paarse gedeelte terecht komen (effectief)
Preventieve interventies voor kindermishandeling
in NL
● Parent-Child Interaction Therapy (PCIT)
● Parent Management Training Oregon (PMTO)
● Stevig Ouderschap
● Voorzorg
Parent-Child Interaction Therapy (PCIT)
● geprotocolleerd behandelprogramma
voor kinderen van 2-7 jaar met
gedragsproblemen en hun ouders.
● door het vergroten van
opvoedingsvaardigheden van de
ouders beoogt de interventie gedragsproblemen bij de kinderen en de stress bij
ouders te verminderen
● PCIT blijkt ook relevant te zijn voor kindermishandeling
● gezinsgerichte aanpak: mogelijk om 2e ouder bij de interventie te betrekken
Parent Management Training Oregon (PMTO)
● behandeling voor gezinnen met één of
meer kinderen met externaliserende
gedragsproblemen, al dan niet
gecombineerd met hyperactiviteit
● doel is dat de kinderen beter gaan
functioneren en hun gedragsproblemen
verminderen doordat hun ouders meer effectieve opvoedingsstrategieën toepassen
● iets bredere leeftijd dan PCIT
● is met 1 ouder
● wordt ook vaak ingezet bij kindermishandeling
● is recent als effectief voor preventie kindermishandeling aangetoond
Stevig Ouderschap (eerst ‘Project OKé)
● geeft gezinnen met een minder
makkelijke start een steuntje in de rug.
Met circa 4 prenatale en 6-10
, postnatale huisbezoeken (tot de kinderleeftijd van 2 jaar) van een speciaal opgeleide
jeugdverpleegkundige worden de ouders geholpen hun zelfvertrouwen en
zelfredzaamheid te vergroten en hun sociale netwerk te versterken
● de methode gaat uit van eigen kracht, eigen behoeften en eigen invulling
● specifiek ontwikkeld voor kindermishandeling
● nadeel: op heel jonge kinderen gericht (0-2 jaar)
Effectieve preventie van (recidive van) jeugddelinquentie
● effectief volgens eerste aanwijzingen
○ ouderschap met liefde en grenzen (12-18jr)
○ agressieregulatie op maat ambulant (16-24jr)
● effectief volgens goede aanwijzingen
○ minder boos en opstandig (8-12jr)
● effectief volgens sterke aanwijzingen
○ multisysteem therapie (12-18jr)
○ multidimensionele familietherapie (12-19jr)
Effectiviteit (preventieve) interventies
● gouden standaard: Randomized Controlled Trial (RCT)
○ random toewijzing: interventie / controle
■ aantal mensen naar interventiegroep, aantal mensen controlegroep
● groepen vergelijkbaar
● kans op bias zo klein mogelijk
Effectiviteit preventie kindermishandeling (Euser et al., 2015)
● alleen RCT’s (23 studies, 20 interventies)
● mishandeling als uitkomstmaat (en niet veiligheid, verwondingen, UHP etc)
● meta-analyse: scores samenvoegen van interventies
● niet-klinische steekproeven > focus op preventieve interventies
● interventie/design/sample/studie factoren? → lees het
artikel
● 3 groepen bekeken:
1. interventies voor algemene populatie:
mishandeling voorkomen
2. interventies met hoog-risico gezinnen om
mishandeling te voorkomen
3. interventies die worden ingezet bij kinderen waar
mishandeling plaatsvindt: gericht op mishandeling reduceren
‘a gloomy picture’
● gecombineerde effectgrootte van 20 meegenomen interventie op kindermishandeling
○ na ‘trim and fill’: d = 0.02
■ interventies voor kindermishandeling zijn gezamenlijk niet zo effectief
→ het is ook wel lastig een interventie te vinden die bij elk gezin past:
hoe kan je nou de juiste bij het gezin selecteren?
● alleen maar ‘gloomy’ of ook goed nieuws? → ook goed nieuws
○ programma’s met oudertraining ipv ‘only support’: d = 0.37 (o.a. MST)
, ■ interventies gericht op steun waren minder effectief dan interventies
gericht op opvoedfactoren; ouderschapstraining → we kunnen ons
beter richten op ouders trainen dan ouders steunen
● MST goede interventie hiervoor!
○ doelgroep mishandelde gezinnen: d = 0.35
■ effectief in reduceren, niet in voorkomen van mishandeling
● deze interventies zijn beter in het helpen bij gezinnen waar
kindermishandeling al speelt
○ 16-30 sessies: d = 0.37
■ meer is niet altijd beter
● interventies met een gemiddeld aantal sessies (16-30) waren
het meest effectief
○ toekomstig onderzoek: effectiviteit per type mishandeling
Interventie VoorZorg
● effectief volgens goede aanwijzingen!
● richt zich op het terugdringen van (het
risico op) kindermishandeling.
● verpleegkundigen bezoeken kwetsbare
jonge aanstaande moeders tijdens hun
zwangerschap en eerste levensjaren bij
hen huis.
● voorzorg verbetert zwangerschaps- en geboorte-uitkomsten, de gezondheid en
ontwikkeling van het kind en de persoonlijke ontwikkeling van de moeder
● Theoretisch kader VoorZorg
- 3 belangrijke theorieën
1. gehechtheidstheorie
a. opvoedvaardigheden
aanleren voor
sensitief ouderschap
b. belang van hechting
uitleggen
2. bronfenbrenner: kijken in
omgeving kind op micro en
macro niveau
a. moeder-kind interactie
→ vaders worden soms later betrokken en meer langs de zijlijn
3. sociale leertheorie (Bandura): breder dan kind alleen kijken; ouders
aanmoedigen zelfvertrouwen te hebben in de opvoeding
a. houding ouders t.o.v. verandering: kunnen ze veranderen
b. sociale netwerk: is er voldoende steun
c. ondersteunen zelfvertrouwen in opvoeden
● Huisbezoeken VoorZorg (Mejdoubi et al., 2011)
○ tijdens zwangerschap: 10 huisbezoeken
○ 1e levensjaar: 20 huisbezoeken
○ 2e levensjaar: 20 huisbezoeken
- 1e maand interventie en 6 weken na geboorte meer frequent
- elk bezoek is 1-1,5 uur
