Hoofdstuk 1.
1.1 Cultuur: zichtbaar en onzichtbaar
Tastbare zaken (ui-laag 1):
De zichtbare laag van een cultuur noemen we de tastbare zaken, of artefacten. Dingen
die als eerste opvallen als je in een nieuwe cultuur komt.
Normen en waarden (ui-laag 2):
Normen en waarden zijn zowel geschreven als ongeschreven standaarden voor correct en
gewenst gedrag. Waarden zeggen iets over wat we goed of juist vinden. Voorbeelden van
normen zijn: is het de gewoonte om een paar minuten te vroeg of precies op tijd in de
klas te komen? Of is het juist gewenst om een paar minuten te laat te komen.
Basiswaarden (ui-laag 3):
Deze waarden zijn abstract en onzichtbaar. We leren ze al op heel jonge leeftijd en we
zijn ons niet bewust van de invloed die ze hebben op ons doen en laten.
1.2 definitie van cultuur
Cultuur staat voor de patronen van denken, voelen en handelen die we hebben
aangeleerd. De definitie van cultuur door Geert Hofstede: ‘cultuur is de collectieve
mentale programmering die de leden van een groep onderscheidt van die van andere
groepen’.
1.3 Culturele programmering
Cultuur is aangeleerd, Hofstede noemt dat programmering en dit gebeurt via opvoeding
socialisatie, normen en waarden en waarneming. Ook worden we via allerlei normen en
waarden cultureel geprogrammeerd.
Er zijn drie niveaus van programmering:
Individu
Cultuur
Menselijke natuur
1.4 Cultuur en subculturen
De collectieve mentale programmering die de leden van één groep onderscheidt van die
van andere groepen, het woord collectief wijst daarbij de groep of subgroep aan waartoe
wij horen. Dat betekent niet dat het hele land zo’n groep is, of een set culturele patronen
deelt. Integendeel, er zijn vele subgroepen of subculturen waar we bij horen. Bijvoorbeeld
een regionale cultuur, de middenklassecultuur of een bedrijfscultuur.
1.5 interculturele communicatie
Communicatie is het uitwisselen van informatie. Als je informatie wilt geven aan iemand
anders dan ben jij de zender. Als je informatie ontvangt ben jij de ontvanger.
Interculturele communicatie is de communicatie tussen zenders en ontvangers uit
verschillende culturen.
1.6 Communicatieruis
Externe of fysieke ruis: een verstoring vanuit de omgeving. Externe ruis zorgt ervoor
dat de ontvanger je moeilijk zal begrijpen.
Interne of psychologische ruis: omvat emoties, zorgen of persoonlijke vooroordelen
die je ervan weerhouden echt aandacht te hebben wat wordt gecommuniceerd.
Culturele ruis: verschillen in de culturele programmering kan de boodschap
beïnvloeden.
1.7 TOPOI model, een interventie bij culturele ruis
Taal: het gaat over betekenis – het taalaspect van communicatie, verbaal en non-verbaal
Verbale taal: heeft duidelijk vastgelegde betekenissen.
Non-verbale taal: is niet formeel vastgelegd in woordenboeken en kan behoorlijk
verschillen in betekenis en interpretatie
, Ordening: het gaat over de zienswijze van elk van de deelnemers, wat is ieders kijk en
wat zijn de waarden en normen. Hoe organiseert men zijn eigen werkelijkheid.
Personen: het relationele gedeelte van het gesprek. De relatie kan de betekenis van wat
wordt gezegd bepalen of veranderen.
Organisatie: de sociale en professionele context van het communicatieproces.
Organisatiestructuren waarmee we niet vertrouwd zijn, kunnen de oorzaak zijn van
misverstanden.
Inzet/Invloed: wat is het doel van het gesprek? Wat zijn de bedoelingen, behoeften en
motieven van de deelnemers.
1.8 Wereldburgerschap
Wereldburgerschap is een bewustzijn dat zich uitstrekt tot buiten de grenzen van de
lokale of nationale gemeenschap, inzicht in internationale ontwikkelingen, empathie met
en respect voor mensen uit andere delen van de wereld, reflectie op de vele verbanden
tussen de persoonlijke situatie en de omstandigheden elders, en de bereidheid daar
conclusies aan te verbinden.
Competenties:
Een attitude om groepsidentiteit en meerdere identiteiten te begrijpen.
Interculturele sensitiviteit – empathie, solidariteit en respect voor diversiteit.
Kennis en cognitieve vaardigheden ten aanzien van mondiale zaken en universele
waarden – kritisch en creatief kunnen denken over globale, regionale, nationale en
lokale zaken en verbanden hiertussen zien.
Niet-cognitieve vaardigheden en gedrag: sociale vaardigheden, communicatieve
vaardigheden en talent voor netwerken
Het vermogen om in samenwerking met anderen te handelen voor het
gezamenlijke belang op lokaal, nationaal en globaal niveau om een vrediger en
duurzamer wereld tot stand te brengen.
Hoofdstuk 2
2.1 Communicatie in hoogcontext- en laagcontextculturen
Laagcontextcultuur
In laagcontextculturen wordt informatie expliciet gecommuniceerd. Dat wil zeggen: met
woorden. Woorden, gesproken of geschreven. In laagcontextculturen hebben mensen de
behoefte om informatie te structureren in segmenten of in delen, in compartimenten.
Hoogcontextcultuur
In hoogcontextculturen zit een deel van de boodschap in de persoon zelf en in de context
van de boodschap. Dus wordt er weinig expliciet met zoveel woorden overgedragen,
maar veel juist impliciet en vaak non-verbaal.
1.1 Cultuur: zichtbaar en onzichtbaar
Tastbare zaken (ui-laag 1):
De zichtbare laag van een cultuur noemen we de tastbare zaken, of artefacten. Dingen
die als eerste opvallen als je in een nieuwe cultuur komt.
Normen en waarden (ui-laag 2):
Normen en waarden zijn zowel geschreven als ongeschreven standaarden voor correct en
gewenst gedrag. Waarden zeggen iets over wat we goed of juist vinden. Voorbeelden van
normen zijn: is het de gewoonte om een paar minuten te vroeg of precies op tijd in de
klas te komen? Of is het juist gewenst om een paar minuten te laat te komen.
Basiswaarden (ui-laag 3):
Deze waarden zijn abstract en onzichtbaar. We leren ze al op heel jonge leeftijd en we
zijn ons niet bewust van de invloed die ze hebben op ons doen en laten.
1.2 definitie van cultuur
Cultuur staat voor de patronen van denken, voelen en handelen die we hebben
aangeleerd. De definitie van cultuur door Geert Hofstede: ‘cultuur is de collectieve
mentale programmering die de leden van een groep onderscheidt van die van andere
groepen’.
1.3 Culturele programmering
Cultuur is aangeleerd, Hofstede noemt dat programmering en dit gebeurt via opvoeding
socialisatie, normen en waarden en waarneming. Ook worden we via allerlei normen en
waarden cultureel geprogrammeerd.
Er zijn drie niveaus van programmering:
Individu
Cultuur
Menselijke natuur
1.4 Cultuur en subculturen
De collectieve mentale programmering die de leden van één groep onderscheidt van die
van andere groepen, het woord collectief wijst daarbij de groep of subgroep aan waartoe
wij horen. Dat betekent niet dat het hele land zo’n groep is, of een set culturele patronen
deelt. Integendeel, er zijn vele subgroepen of subculturen waar we bij horen. Bijvoorbeeld
een regionale cultuur, de middenklassecultuur of een bedrijfscultuur.
1.5 interculturele communicatie
Communicatie is het uitwisselen van informatie. Als je informatie wilt geven aan iemand
anders dan ben jij de zender. Als je informatie ontvangt ben jij de ontvanger.
Interculturele communicatie is de communicatie tussen zenders en ontvangers uit
verschillende culturen.
1.6 Communicatieruis
Externe of fysieke ruis: een verstoring vanuit de omgeving. Externe ruis zorgt ervoor
dat de ontvanger je moeilijk zal begrijpen.
Interne of psychologische ruis: omvat emoties, zorgen of persoonlijke vooroordelen
die je ervan weerhouden echt aandacht te hebben wat wordt gecommuniceerd.
Culturele ruis: verschillen in de culturele programmering kan de boodschap
beïnvloeden.
1.7 TOPOI model, een interventie bij culturele ruis
Taal: het gaat over betekenis – het taalaspect van communicatie, verbaal en non-verbaal
Verbale taal: heeft duidelijk vastgelegde betekenissen.
Non-verbale taal: is niet formeel vastgelegd in woordenboeken en kan behoorlijk
verschillen in betekenis en interpretatie
, Ordening: het gaat over de zienswijze van elk van de deelnemers, wat is ieders kijk en
wat zijn de waarden en normen. Hoe organiseert men zijn eigen werkelijkheid.
Personen: het relationele gedeelte van het gesprek. De relatie kan de betekenis van wat
wordt gezegd bepalen of veranderen.
Organisatie: de sociale en professionele context van het communicatieproces.
Organisatiestructuren waarmee we niet vertrouwd zijn, kunnen de oorzaak zijn van
misverstanden.
Inzet/Invloed: wat is het doel van het gesprek? Wat zijn de bedoelingen, behoeften en
motieven van de deelnemers.
1.8 Wereldburgerschap
Wereldburgerschap is een bewustzijn dat zich uitstrekt tot buiten de grenzen van de
lokale of nationale gemeenschap, inzicht in internationale ontwikkelingen, empathie met
en respect voor mensen uit andere delen van de wereld, reflectie op de vele verbanden
tussen de persoonlijke situatie en de omstandigheden elders, en de bereidheid daar
conclusies aan te verbinden.
Competenties:
Een attitude om groepsidentiteit en meerdere identiteiten te begrijpen.
Interculturele sensitiviteit – empathie, solidariteit en respect voor diversiteit.
Kennis en cognitieve vaardigheden ten aanzien van mondiale zaken en universele
waarden – kritisch en creatief kunnen denken over globale, regionale, nationale en
lokale zaken en verbanden hiertussen zien.
Niet-cognitieve vaardigheden en gedrag: sociale vaardigheden, communicatieve
vaardigheden en talent voor netwerken
Het vermogen om in samenwerking met anderen te handelen voor het
gezamenlijke belang op lokaal, nationaal en globaal niveau om een vrediger en
duurzamer wereld tot stand te brengen.
Hoofdstuk 2
2.1 Communicatie in hoogcontext- en laagcontextculturen
Laagcontextcultuur
In laagcontextculturen wordt informatie expliciet gecommuniceerd. Dat wil zeggen: met
woorden. Woorden, gesproken of geschreven. In laagcontextculturen hebben mensen de
behoefte om informatie te structureren in segmenten of in delen, in compartimenten.
Hoogcontextcultuur
In hoogcontextculturen zit een deel van de boodschap in de persoon zelf en in de context
van de boodschap. Dus wordt er weinig expliciet met zoveel woorden overgedragen,
maar veel juist impliciet en vaak non-verbaal.
