Hoofdstuk 0 – wat is onderzoeken
Onderzoeken is een aangeboren menselijke kwaliteit. Onderzoek is de zoektocht naar kennis en
inzicht die tot de oplossing van vragen en problemen moet leiden.
Niet alle vragen zijn met onderzoek te beantwoorden. Normatieve en esthetische vragen zijn met
onderzoek niet te beantwoorden. Dat geldt bijvoorbeeld voor de volgende vragen:
• Wat is een mooi schilderij?
• Is het gebruik van strenge straffen rechtvaardig?
• Wat is het beste personeelsbeleid?
Mooi is een kwestie van smaak, dat noemen we een esthetische vraag. Onderzoek kan niet aangeven
wat mooi is. Bij het straffen en ook bij de vraag over het personeelsbeleid geldt dat dit normatieve
vragen zijn: wat is rechtvaardig, wat is goed? Met onderzoek kun je niet vaststellen wat goed of wat
slecht is, dat verschilt ook per cultuur. Wel kun je nagaan of mensen bijvoorbeeld de doodstraf bij
een zeer ernstig delict rechtvaardig vinden.
Onderzoek leidt tot kennis
Vroeger lag die kennis vooral opgeslagen in de bibliotheken van kloosters en later van universiteiten.
Tegenwoordig wordt kennis opgeslagen in elektronische kennisdatabanken, die via het internet te
raadplegen zijn. Niet alleen wetenschappers, maar ook commerciële instellingen kunnen niet meer
goed werken zonder kennis, al is het maar de kennis over wat de concurrentie is en doet.
Niet álle kennis is echter gebaseerd op onderzoek
Naïeve kennis
“Dat doen wij al jaren zo…” Gewoonte
“Ik geloof dat het zo is, dus het is zo…” Wishful thinking
“Maurice de Hond zegt…” Autoriteit
“Ik geloof in alternatieve geneeswijzen…” Ideologie
“Zesde zintuig…” Intuïtie
,Traditionele wetenschappelijke kennis is gebaseerd op:
Waarnemen EMPIRISME
Nadenken RATIONALITEIT
Ordening WETMATIGHEID
Wat bedoelen we met ‘wetenschappelijk verantwoord’?
Er valt je iets op (waarneming) > Je ontwikkelt een idee (theorie) > Je toetst dat idee (onderzoek).
Systematisch uitgevoerd
Gepubliceerd
Repliceerbaar
Fundamenteel onderzoek, onderzoek dat ten behoeve van de wetenschap wordt uitgevoerd en als
doel heeft om kennis te verzamelen.
Praktisch onderzoek wordt uitgevoerd met als doel om een (praktijk-)probleem of praktijkvraagstuk
op te lossen
Toegepast onderzoek is onderzoek dat wordt uitgevoerd ten behoeve van de praktijk en als doel
heeft om de verzamelde kennis te gebruiken om praktijkproblemen op te lossen.
Wanneer het over wetenschappelijk verantwoord onderzoek gaat, wordt er vaak gesproken over
empirisch (op ervaringen gebaseerd) onderzoek. Met wetenschappelijk verantwoord bedoelen wij
dat het onderzoek systematisch moet worden uitgevoerd en dat er zodanig over wordt gepubliceerd
dat het repliceerbaar is. “Mensen die worden of zijn opgeleid op een hogeschool of universiteit
moeten onderzoek doen dat wetenschappelijk verantwoord is en gebaseerd op feiten”
Met ‘systematisch’ bedoelen we dat onderzoek een van tevoren vast en vastgelegd patroon volgt, de
wetenschappelijke of empirische cyclus. De volgorde van deze cyclus, zoals geschetst in figuur 0.4,
vormt in feite de inhoud van dit boek.
• Je begint met het formuleren en het nader analyseren van een probleem.
• Daarbij vormt zich soms ook een theorie.
• Op basis daarvan formuleer je een of meer onderzoeksvragen.
• Dan ontwerp je de best passende
onderzoeksopzet om die vragen te
beantwoorden.
• Je verzamelt je onderzoeksgegevens.
• Je analyseert je gegevens.
• Je trekt je conclusie, beantwoordt de
onderzoeksvraag en stelt je conclusie ter
discussie.
Mocht het onderzoek geen of onvoldoende
antwoord geven op de onderzoeksvraag, dan
wordt weer van het begin af gestart met een
herziene onderzoeksvraag en wordt de cyclus
opnieuw doorlopen.
,Repliceerbaar onderzoek
Het onderzoek moet voldoen aan de replicatie-eis:
Het onderzoek (en de resultaten) moet(en) altijd controleerbaar zijn
Het onderzoek moet daarom altijd transparant zijn (zie ook week 6)
Het onderzoek moet voldoen aan de publicatie-eis:
Het onderzoek (en de resultaten) moet(en) altijd gepubliceerd zijn in een rapport, artikel of boek
(vaak na zogenaamde peerreview)
De geschiedenis van wetenschappelijk onderzoek
In ons westerse wetenschappelijk denken zijn wij vooral beïnvloed door de Grieken (vanaf ongeveer
500 voor Christus) Namen van Griekse filosofen en wetenschappers die ook nu nog aanzien genieten,
zijn: Aristoteles, Plato, Socrates en Pythagoras. De huidige empirische wetenschapsbenadering vindt
zijn oorsprong in de periode van de verlichting (1600-1700). De wiskundige, fysicus, astronoom en
filosoof Galileo, 1546-1642, bouwde voort op de ideeën van de Grieken en wordt over het algemeen
gezien als de vader van de moderne wetenschap.
Verbreding en versnelling van wetenschappelijke ontwikkelingen zijn kenmerkend voor de periode
van de industriële revolutie, in de tweede helft van de 18e en de 19e eeuw.
Een van de belangrijkste uitvindingen was het gebruik van de stoommachine voor allerlei industriële
doeleinden, vooral in de textielindustrie. De ontdekking dat de stoommachine ook elektrische
stroom kan genereren, leidde ertoe dat de ontwikkeling op gang kwam van allerlei elektrische
toepassingen.
Onderzoek heden ten dage
Heden ten dage is onderzoek een ‘booming business’. Het belangrijkste statistische softwarepakket
SPSS kwam in 1968 op de markt. Later ging de computer ook een belangrijke rol spelen bij de
dataverzameling.
Wat is empirisch kwantitatief onderzoek
Zoals eerder aangegeven is de traditionele kwantitatieve empirische wetenschapsbenadering nog
altijd de heersende wetenschapsopvatting. De achterliggende filosofie wordt positivisme genoemd.
Het is een filosofie die zich enkel op waarneembare feiten, de empirie, baseert en godsdienstige of
andere visies als verklaring van de hand wijst. Het kenmerk van empirisch onderzoek is dat het
kwantitatief is.
Toch is er ook veel kritiek op deze manier van onderzoeken. Die is vooral gebaseerd op de exacte
wetenschappen, zoals de fysica. Daar is het mogelijk om objectieve feiten als temperatuur, snelheid
en kracht vast te leggen met objectieve metingen. Maar hoe doe je dat met begrippen als gezag,
motivatie, betrokkenheid, geluk en verdriet? Dat zijn wat we sociale constructen noemen, die
moeilijk objectief vast te stellen zijn.
Zij hebben vooral kritiek op wat de ecologische validiteit wordt genoemd, de geldigheid van
onderzoeksresultaten in de dagelijkse. De critici prefereren onderzoek in ‘real life’-situaties. Daarom
wordt deze stroming ook wel aangeduid met de term realisme.
Aanhangers van de fenomenologie, moeten niets van kwantitatief onderzoek hebben.
, Wat is het verschil tussen kwantitatief en kwalitatief onderzoek
Kwantitatief onderzoek richt zich vooral op het vaststellen van feiten: hoe gelukkig zijn
Nederlanders?, zijn mannen gelukkiger dan vrouwen?, is er een relatie tussen geluk en leeftijd? -
Kwantitatief onderzoek is onderzoek waarbij het onderzoeksmateriaal bestaat uit cijfermatige
gegevens die statistisch geanalyseerd worden om antwoord te geven op de onderzoeksvraag
Kwalitatief onderzoek is vooral ontdekkend en meer gericht op betekenis en niet op hoeveelheid. De
onderzoeksvragen bij een kwalitatief onderzoek zijn dan ook meer open, bijvoorbeeld: wat maakt
Nederlanders gelukkig? Het antwoord op deze laatste vraag is niet duidelijk, daarom is het een open
vraag. Het onderzoek moet een veelheid aan antwoorden opleveren. Dat kunnen zaken zijn waar je
als onderzoeker van tevoren helemaal niet bij stil hebt gestaan. De antwoorden bij kwantitatief
onderzoek daarentegen liggen van te voren min of meer vast, je weet alleen nog niet in welke mate.
Onderzoeken is een aangeboren menselijke kwaliteit. Onderzoek is de zoektocht naar kennis en
inzicht die tot de oplossing van vragen en problemen moet leiden.
Niet alle vragen zijn met onderzoek te beantwoorden. Normatieve en esthetische vragen zijn met
onderzoek niet te beantwoorden. Dat geldt bijvoorbeeld voor de volgende vragen:
• Wat is een mooi schilderij?
• Is het gebruik van strenge straffen rechtvaardig?
• Wat is het beste personeelsbeleid?
Mooi is een kwestie van smaak, dat noemen we een esthetische vraag. Onderzoek kan niet aangeven
wat mooi is. Bij het straffen en ook bij de vraag over het personeelsbeleid geldt dat dit normatieve
vragen zijn: wat is rechtvaardig, wat is goed? Met onderzoek kun je niet vaststellen wat goed of wat
slecht is, dat verschilt ook per cultuur. Wel kun je nagaan of mensen bijvoorbeeld de doodstraf bij
een zeer ernstig delict rechtvaardig vinden.
Onderzoek leidt tot kennis
Vroeger lag die kennis vooral opgeslagen in de bibliotheken van kloosters en later van universiteiten.
Tegenwoordig wordt kennis opgeslagen in elektronische kennisdatabanken, die via het internet te
raadplegen zijn. Niet alleen wetenschappers, maar ook commerciële instellingen kunnen niet meer
goed werken zonder kennis, al is het maar de kennis over wat de concurrentie is en doet.
Niet álle kennis is echter gebaseerd op onderzoek
Naïeve kennis
“Dat doen wij al jaren zo…” Gewoonte
“Ik geloof dat het zo is, dus het is zo…” Wishful thinking
“Maurice de Hond zegt…” Autoriteit
“Ik geloof in alternatieve geneeswijzen…” Ideologie
“Zesde zintuig…” Intuïtie
,Traditionele wetenschappelijke kennis is gebaseerd op:
Waarnemen EMPIRISME
Nadenken RATIONALITEIT
Ordening WETMATIGHEID
Wat bedoelen we met ‘wetenschappelijk verantwoord’?
Er valt je iets op (waarneming) > Je ontwikkelt een idee (theorie) > Je toetst dat idee (onderzoek).
Systematisch uitgevoerd
Gepubliceerd
Repliceerbaar
Fundamenteel onderzoek, onderzoek dat ten behoeve van de wetenschap wordt uitgevoerd en als
doel heeft om kennis te verzamelen.
Praktisch onderzoek wordt uitgevoerd met als doel om een (praktijk-)probleem of praktijkvraagstuk
op te lossen
Toegepast onderzoek is onderzoek dat wordt uitgevoerd ten behoeve van de praktijk en als doel
heeft om de verzamelde kennis te gebruiken om praktijkproblemen op te lossen.
Wanneer het over wetenschappelijk verantwoord onderzoek gaat, wordt er vaak gesproken over
empirisch (op ervaringen gebaseerd) onderzoek. Met wetenschappelijk verantwoord bedoelen wij
dat het onderzoek systematisch moet worden uitgevoerd en dat er zodanig over wordt gepubliceerd
dat het repliceerbaar is. “Mensen die worden of zijn opgeleid op een hogeschool of universiteit
moeten onderzoek doen dat wetenschappelijk verantwoord is en gebaseerd op feiten”
Met ‘systematisch’ bedoelen we dat onderzoek een van tevoren vast en vastgelegd patroon volgt, de
wetenschappelijke of empirische cyclus. De volgorde van deze cyclus, zoals geschetst in figuur 0.4,
vormt in feite de inhoud van dit boek.
• Je begint met het formuleren en het nader analyseren van een probleem.
• Daarbij vormt zich soms ook een theorie.
• Op basis daarvan formuleer je een of meer onderzoeksvragen.
• Dan ontwerp je de best passende
onderzoeksopzet om die vragen te
beantwoorden.
• Je verzamelt je onderzoeksgegevens.
• Je analyseert je gegevens.
• Je trekt je conclusie, beantwoordt de
onderzoeksvraag en stelt je conclusie ter
discussie.
Mocht het onderzoek geen of onvoldoende
antwoord geven op de onderzoeksvraag, dan
wordt weer van het begin af gestart met een
herziene onderzoeksvraag en wordt de cyclus
opnieuw doorlopen.
,Repliceerbaar onderzoek
Het onderzoek moet voldoen aan de replicatie-eis:
Het onderzoek (en de resultaten) moet(en) altijd controleerbaar zijn
Het onderzoek moet daarom altijd transparant zijn (zie ook week 6)
Het onderzoek moet voldoen aan de publicatie-eis:
Het onderzoek (en de resultaten) moet(en) altijd gepubliceerd zijn in een rapport, artikel of boek
(vaak na zogenaamde peerreview)
De geschiedenis van wetenschappelijk onderzoek
In ons westerse wetenschappelijk denken zijn wij vooral beïnvloed door de Grieken (vanaf ongeveer
500 voor Christus) Namen van Griekse filosofen en wetenschappers die ook nu nog aanzien genieten,
zijn: Aristoteles, Plato, Socrates en Pythagoras. De huidige empirische wetenschapsbenadering vindt
zijn oorsprong in de periode van de verlichting (1600-1700). De wiskundige, fysicus, astronoom en
filosoof Galileo, 1546-1642, bouwde voort op de ideeën van de Grieken en wordt over het algemeen
gezien als de vader van de moderne wetenschap.
Verbreding en versnelling van wetenschappelijke ontwikkelingen zijn kenmerkend voor de periode
van de industriële revolutie, in de tweede helft van de 18e en de 19e eeuw.
Een van de belangrijkste uitvindingen was het gebruik van de stoommachine voor allerlei industriële
doeleinden, vooral in de textielindustrie. De ontdekking dat de stoommachine ook elektrische
stroom kan genereren, leidde ertoe dat de ontwikkeling op gang kwam van allerlei elektrische
toepassingen.
Onderzoek heden ten dage
Heden ten dage is onderzoek een ‘booming business’. Het belangrijkste statistische softwarepakket
SPSS kwam in 1968 op de markt. Later ging de computer ook een belangrijke rol spelen bij de
dataverzameling.
Wat is empirisch kwantitatief onderzoek
Zoals eerder aangegeven is de traditionele kwantitatieve empirische wetenschapsbenadering nog
altijd de heersende wetenschapsopvatting. De achterliggende filosofie wordt positivisme genoemd.
Het is een filosofie die zich enkel op waarneembare feiten, de empirie, baseert en godsdienstige of
andere visies als verklaring van de hand wijst. Het kenmerk van empirisch onderzoek is dat het
kwantitatief is.
Toch is er ook veel kritiek op deze manier van onderzoeken. Die is vooral gebaseerd op de exacte
wetenschappen, zoals de fysica. Daar is het mogelijk om objectieve feiten als temperatuur, snelheid
en kracht vast te leggen met objectieve metingen. Maar hoe doe je dat met begrippen als gezag,
motivatie, betrokkenheid, geluk en verdriet? Dat zijn wat we sociale constructen noemen, die
moeilijk objectief vast te stellen zijn.
Zij hebben vooral kritiek op wat de ecologische validiteit wordt genoemd, de geldigheid van
onderzoeksresultaten in de dagelijkse. De critici prefereren onderzoek in ‘real life’-situaties. Daarom
wordt deze stroming ook wel aangeduid met de term realisme.
Aanhangers van de fenomenologie, moeten niets van kwantitatief onderzoek hebben.
, Wat is het verschil tussen kwantitatief en kwalitatief onderzoek
Kwantitatief onderzoek richt zich vooral op het vaststellen van feiten: hoe gelukkig zijn
Nederlanders?, zijn mannen gelukkiger dan vrouwen?, is er een relatie tussen geluk en leeftijd? -
Kwantitatief onderzoek is onderzoek waarbij het onderzoeksmateriaal bestaat uit cijfermatige
gegevens die statistisch geanalyseerd worden om antwoord te geven op de onderzoeksvraag
Kwalitatief onderzoek is vooral ontdekkend en meer gericht op betekenis en niet op hoeveelheid. De
onderzoeksvragen bij een kwalitatief onderzoek zijn dan ook meer open, bijvoorbeeld: wat maakt
Nederlanders gelukkig? Het antwoord op deze laatste vraag is niet duidelijk, daarom is het een open
vraag. Het onderzoek moet een veelheid aan antwoorden opleveren. Dat kunnen zaken zijn waar je
als onderzoeker van tevoren helemaal niet bij stil hebt gestaan. De antwoorden bij kwantitatief
onderzoek daarentegen liggen van te voren min of meer vast, je weet alleen nog niet in welke mate.
