Geschiedenis van het publiekrecht en van de politiek
Hoofdstuk 1: Inleiding
A. Geschiedenis
Rechtsgeschiedenis = metajurdica | Dit betekent dat we de
geschiedenis van het recht vanuit een extern context / andere wetenschap
bestuderen. Zo stellen we bv. Vragen zoals ‘ waarom is dit zo’ ‘ hoe leven we
samen’.
Rechtshistoricus: bestudeert interactie tussen recht en macht, politiek, techniek,
religie, etc.
- Regels en sancties
Privaatrecht: onderlinge afspraken ( vb huwelijk)
Publiekrecht: machtsafspraken ( Orde voor burger)
Strafrecht: regelgeving rond criminaliteit/straffen
De maatschappij is voorop de recht, want de maatschappij veranderd voortdurend!
E.Y. Pagina 1 van 167
,Positieve recht: recht dat op een bepaald moment in bepaalde plaats geldt,
machthebbers hebben invloed op de burgers
Metajurdisch: hoe dat het recht de maatschappij beïnvloed
Historisch-wetenschappelijke invalshoek
-juridisch paradigma ( geheel van theorieën)
Vb: Nemo censetur ignorare legem ( iedereen moet de wet kennen)
Van niemand wordt gedacht dat hij onwetend is van de wet ( letterlijk)
rechtsdwaling wordt niet aanvaard, je kan je nooit beroepen op het gedacht “ik
wist het niet” (want je zou het wel geweten moeten hebben). = onmogelijk en
onmenselijk paradigma
“ius vigilantibus” het recht is er voor zij die opletten
Interdisciplinair: verschillinde wetenschappen samen, vb economie en filosofie
Carl Friedrich Von Savigny ( 1779-1861)
= bedenker van de Historische Rechtsschule (groep van onderzoekers die werken
binnen een onder elkaar aanvaard wetenschappelijk paradigma )
Ze beschouwt het positieve recht als de resultante van een historische evolutie
Recht drukt de volksgeist uit : elke land heeft zijn eigen , nationaal gekleurd, recht
A.2. Geschiedenis en recht dienen elkaar
A.2.1 Geschiedenis dient het recht
Heuristiek ( toepassing van de norm in de tijd) = leer van het zoeken en vinden
- vb: Tempus regit actum ( de tijd dient het recht)
- vb: Wethistoriek ( het veranderd in de tijd)
Historische interpretatie ( correct begrip van de norm)
- vb: wethistorische interpretatie - ratio legis(= de reden van de wet )
(enkel kijken naar de wettekst en de totstandkoming van die wet
geproduceerde voorbereidende documenten : wetsontwerp of
wetsvoorstel, de memorie van toelichting , het verslag van de bespreking
in de parlementaire commissie en de amendementen )
E.Y. Pagina 2 van 167
, - vb: rechtshistorische interpretatie ( gaat opzoek naar indirecte bronnen
van bepaalde regel en gebruikt rechtsleer, rechtspraak en wetgeving )
Historisch argument ( inhoud recht)
- vb: contitutionalisme ( heersende macht moet recht van onderdanen
respecteren)
- vb; onafhankelijkheid België ( “we waren al onafhankelijk”)
Historisch expertise ( inhoud feiten)
- vb Radan Karadzic ( heeft een massamoord/ genocide gedaan)
- vb Tabakprocessen in de VS
Tempus regit actum ( de plaats bepaalt de behandeling)
Locus regit actum ( regel van IPR: Intentioneel privaatrecht ( recht voor
burgers van verschillende nationaliteiten))
Tempus regit forman acti
A.2.2 Recht dient geschiedenis
Instellingen: dragers van de publieke macht
- Vb: vredesdragers ( creëert recht)
- Vb : dynastieën ( opeenvolging van heersers die tot dezelfde familie
behoren)
( in het recht staat er dat ze de macht overerven en dat bepaalt/ dient de
geschiedenis)
Bronnen:
( rechtsbronnen – vonnissen – arresten vb en historische bronnen – rekeningen
van steden vb)
- Formele rechtsbronnen : klassiekers, de wet, de rechtspraak , de
rechtsleer
- Materiele rechtsbronnen
vb: Parochieregister ( wie dat er geboren wordt in een stad)
E.Y. Pagina 3 van 167
, vb: testamenten
vb: erfenissen ( je kan in de materiele rechtsbronnen kijken wat je kan
erven als je ouders bv sterven)
A.3. Continuïteit
Recht is continu in beweging , het veranderd.
Evolutie de regel – revolutie de uitzondering
vb: Franse revolutie (1789) – standenmaatschappij verdwijnt
vb: Belgische revolutie (1830) – heeft lessen getrokken uit Frankrijk
vb: Pragmatische conservatisme – Belgische grondwet met monarchie
(beetje van verleden pakken en bewerken)
CONCREET VB: absolute vorst die verdwijnt maar iemand heeft nog steeds
de macht.
Materiele continuïteit – werkelijke land (eenzelfde probleem in twee
verschillende tijdperken op dezelfde wijze wordt opgelost, maar aan de hand
van andere vormen of termen)
vb: Armenzorg kerk voor staat
bv COO naar OCMW
Formele continuïteit – wettelijke land
Wet verouderd niet maar de realiteit veranderd
vb: Schuttersgilden ( bestaat niet meer , ze beschermden de stad)
Continu is vaak conservatief ( houdt niet van verandering, je moet denken dat je
andere wetten moet toevoegen/ wijzigen om een nieuwe wet te toevoegen) maar ook
progressief, vb senaat ( samenleving verbeteren)
Micro-vlak : een jurist moet zijn eigen mening hebben want iedereen heeft ‘zijn’
eigen waarheid. Je moet akkoord gaan met je client.
A.4. Historisch kritiek
Clio als ‘ prostituee’ (geschiedenis kan misbruikt worden) Dus, nadenken!
Papier is vrijwillig, het is niet altijd juist wat er op papier staat
Normatieve bronnen en doctrine = beperkt
Law in action ( het werkelijke land) ( wat er in de werkelijkheid gebeurd als je
naar de wet kijkt)
- Vb: doodstraf werd in 1996 afgeschaft in België, maar dit werd bijna nooit
toegepast OF compositie OF collaboratie( meewerken met de vijand)
A.5. Historische achtergrond
SCHARNIERDATA
E.Y. Pagina 4 van 167
Hoofdstuk 1: Inleiding
A. Geschiedenis
Rechtsgeschiedenis = metajurdica | Dit betekent dat we de
geschiedenis van het recht vanuit een extern context / andere wetenschap
bestuderen. Zo stellen we bv. Vragen zoals ‘ waarom is dit zo’ ‘ hoe leven we
samen’.
Rechtshistoricus: bestudeert interactie tussen recht en macht, politiek, techniek,
religie, etc.
- Regels en sancties
Privaatrecht: onderlinge afspraken ( vb huwelijk)
Publiekrecht: machtsafspraken ( Orde voor burger)
Strafrecht: regelgeving rond criminaliteit/straffen
De maatschappij is voorop de recht, want de maatschappij veranderd voortdurend!
E.Y. Pagina 1 van 167
,Positieve recht: recht dat op een bepaald moment in bepaalde plaats geldt,
machthebbers hebben invloed op de burgers
Metajurdisch: hoe dat het recht de maatschappij beïnvloed
Historisch-wetenschappelijke invalshoek
-juridisch paradigma ( geheel van theorieën)
Vb: Nemo censetur ignorare legem ( iedereen moet de wet kennen)
Van niemand wordt gedacht dat hij onwetend is van de wet ( letterlijk)
rechtsdwaling wordt niet aanvaard, je kan je nooit beroepen op het gedacht “ik
wist het niet” (want je zou het wel geweten moeten hebben). = onmogelijk en
onmenselijk paradigma
“ius vigilantibus” het recht is er voor zij die opletten
Interdisciplinair: verschillinde wetenschappen samen, vb economie en filosofie
Carl Friedrich Von Savigny ( 1779-1861)
= bedenker van de Historische Rechtsschule (groep van onderzoekers die werken
binnen een onder elkaar aanvaard wetenschappelijk paradigma )
Ze beschouwt het positieve recht als de resultante van een historische evolutie
Recht drukt de volksgeist uit : elke land heeft zijn eigen , nationaal gekleurd, recht
A.2. Geschiedenis en recht dienen elkaar
A.2.1 Geschiedenis dient het recht
Heuristiek ( toepassing van de norm in de tijd) = leer van het zoeken en vinden
- vb: Tempus regit actum ( de tijd dient het recht)
- vb: Wethistoriek ( het veranderd in de tijd)
Historische interpretatie ( correct begrip van de norm)
- vb: wethistorische interpretatie - ratio legis(= de reden van de wet )
(enkel kijken naar de wettekst en de totstandkoming van die wet
geproduceerde voorbereidende documenten : wetsontwerp of
wetsvoorstel, de memorie van toelichting , het verslag van de bespreking
in de parlementaire commissie en de amendementen )
E.Y. Pagina 2 van 167
, - vb: rechtshistorische interpretatie ( gaat opzoek naar indirecte bronnen
van bepaalde regel en gebruikt rechtsleer, rechtspraak en wetgeving )
Historisch argument ( inhoud recht)
- vb: contitutionalisme ( heersende macht moet recht van onderdanen
respecteren)
- vb; onafhankelijkheid België ( “we waren al onafhankelijk”)
Historisch expertise ( inhoud feiten)
- vb Radan Karadzic ( heeft een massamoord/ genocide gedaan)
- vb Tabakprocessen in de VS
Tempus regit actum ( de plaats bepaalt de behandeling)
Locus regit actum ( regel van IPR: Intentioneel privaatrecht ( recht voor
burgers van verschillende nationaliteiten))
Tempus regit forman acti
A.2.2 Recht dient geschiedenis
Instellingen: dragers van de publieke macht
- Vb: vredesdragers ( creëert recht)
- Vb : dynastieën ( opeenvolging van heersers die tot dezelfde familie
behoren)
( in het recht staat er dat ze de macht overerven en dat bepaalt/ dient de
geschiedenis)
Bronnen:
( rechtsbronnen – vonnissen – arresten vb en historische bronnen – rekeningen
van steden vb)
- Formele rechtsbronnen : klassiekers, de wet, de rechtspraak , de
rechtsleer
- Materiele rechtsbronnen
vb: Parochieregister ( wie dat er geboren wordt in een stad)
E.Y. Pagina 3 van 167
, vb: testamenten
vb: erfenissen ( je kan in de materiele rechtsbronnen kijken wat je kan
erven als je ouders bv sterven)
A.3. Continuïteit
Recht is continu in beweging , het veranderd.
Evolutie de regel – revolutie de uitzondering
vb: Franse revolutie (1789) – standenmaatschappij verdwijnt
vb: Belgische revolutie (1830) – heeft lessen getrokken uit Frankrijk
vb: Pragmatische conservatisme – Belgische grondwet met monarchie
(beetje van verleden pakken en bewerken)
CONCREET VB: absolute vorst die verdwijnt maar iemand heeft nog steeds
de macht.
Materiele continuïteit – werkelijke land (eenzelfde probleem in twee
verschillende tijdperken op dezelfde wijze wordt opgelost, maar aan de hand
van andere vormen of termen)
vb: Armenzorg kerk voor staat
bv COO naar OCMW
Formele continuïteit – wettelijke land
Wet verouderd niet maar de realiteit veranderd
vb: Schuttersgilden ( bestaat niet meer , ze beschermden de stad)
Continu is vaak conservatief ( houdt niet van verandering, je moet denken dat je
andere wetten moet toevoegen/ wijzigen om een nieuwe wet te toevoegen) maar ook
progressief, vb senaat ( samenleving verbeteren)
Micro-vlak : een jurist moet zijn eigen mening hebben want iedereen heeft ‘zijn’
eigen waarheid. Je moet akkoord gaan met je client.
A.4. Historisch kritiek
Clio als ‘ prostituee’ (geschiedenis kan misbruikt worden) Dus, nadenken!
Papier is vrijwillig, het is niet altijd juist wat er op papier staat
Normatieve bronnen en doctrine = beperkt
Law in action ( het werkelijke land) ( wat er in de werkelijkheid gebeurd als je
naar de wet kijkt)
- Vb: doodstraf werd in 1996 afgeschaft in België, maar dit werd bijna nooit
toegepast OF compositie OF collaboratie( meewerken met de vijand)
A.5. Historische achtergrond
SCHARNIERDATA
E.Y. Pagina 4 van 167
