Samenvatting Praktijkboek Sociologie, 15e
druk H1 tm 3
Inhoud
Table of Contents
Inhoud....................................................................................................................................................1
Hoofdstuk 1: Wat is sociologie?.............................................................................................................2
1.1: wat is sociologie?.............................................................................................................................2
1.2 kritische wetenschap........................................................................................................................2
1.3 Sociaal bewustzijn............................................................................................................................3
1.4 Maatschappijvisies...........................................................................................................................4
1.5 Waardevrije wetenschap..................................................................................................................4
1.6 Sociologie in de praktijk....................................................................................................................5
1.7 Conclusies.........................................................................................................................................5
Hoofdstuk 2: Homo sociologisch............................................................................................................6
2.1: Kuddedieren....................................................................................................................................6
2.2 Homo sociologicus............................................................................................................................6
2.3: De roltheorie...................................................................................................................................7
2.3.1: Posities.........................................................................................................................................7
2.3.2: Sociale status................................................................................................................................7
2.3.3: Sociaal aanzien.............................................................................................................................8
2.3.4: Sociale structuur...........................................................................................................................8
2.3.5: Rollen............................................................................................................................................9
2.3.6: Rolattributen en statussymbolen.................................................................................................9
2.3.7: Rolconflicten...............................................................................................................................10
2.3.8: Kritiek op de roltheorie...............................................................................................................10
2.4: Socialisatie.....................................................................................................................................11
2.5: Sociale controle.............................................................................................................................11
2.6: Individualisering van problemen...................................................................................................12
2.7: De zichzelf waarmakende voorspelling..........................................................................................12
2.8: Vooroordelen en stereotypen.......................................................................................................13
2.9: Discriminatie..................................................................................................................................13
2.10: Conclusies....................................................................................................................................13
,Hoofdstuk 3: Groeperingen..................................................................................................................14
3.1: Inleiding.........................................................................................................................................14
3.2: Groeperingen.................................................................................................................................14
3.3: Referentiegroepen.........................................................................................................................15
3.4 Sociale identiteit.............................................................................................................................16
3.5: De Nederlandse identiteit..............................................................................................................18
3.6: Relatieve deprivatie en comparatieve referentiegroeperingen.....................................................18
3.7: Netwerken.....................................................................................................................................19
3.8 Samenwerkingsverbanden in de zorg.............................................................................................20
3.9 Conclusies.......................................................................................................................................20
Hoofdstuk 1: Wat is sociologie?
1.1: wat is sociologie?
Sociologie = de leer van de menselijke samenleving. We bestuderen het gedrag van mensen in hun
sociale omgeving & waarom mensen zich gedragen zoals ze doen als leden van een samenleving.
Sociologen brengen bepaalde kenmerken van de samenleving in verband met andere om op deze
wijze een beeld te krijgen van het geheel. Een socioloog besteedt aandacht aan maatschappelijke
factoren die een rol spelen bij het ontstaan en behandelen van problemen.
Sociologisch denken is een rationele bezigheid.
Welke maatschappelijke factoren beïnvloeden het denken en gedrag?
Sociale klasse
Cultuur
Vooroordelen
Stereotypen
Sociale controle
Macht
Groeperingen
Sociale ongelijkheid
Door de samenleving inzichtelijk te maken voor de mensen die er deel van uitmaken, groeit hun
sociaal bewustzijn.
1.2 kritische wetenschap
Een kritische wetenschap is voortdurend opzoek naar waarheid, feiten en verbanden die
wetenschappelijk bewezen kunnen worden.
, Vanzelfsprekendheden zijn vaak niet zo vanzelfsprekend als we denken. Wij kijken door een bril naar
de wereld op basis van kennis, waarden en oordelen die we hebben opgedaan -> = ons refentiekader.
Referentiekaders van groepen en volken verschillen.
Het is een illusie dat wij zelf kunnen bepalen wie we zijn en hoe we ons gedragen, want we zijn
kuddedieren die hun genen en geest destijds volgen. Iedereen heeft eigen waarden. Mensen denken
verschillend na over maatschappelijke verschijnselen. Empirisch onderzoek is een hulpmiddel
hiervoor.
We vertonen gedrag dat voldoet aan de verwachtingen van de omgeving. We zoeken gelijkgestemden
en vormen groepen van mensen met dezelfde denkbeelden en gedrag. Hierdoor zijn we ondanks
individualisering & vrijheid toch vooral kuddedieren. We maken keuzes onder invloed van andere
1.3 Sociaal bewustzijn
Sociaal bewustzijn is onmisbaar voor goede zorgverlening. Het leidt tot een betere grip op je leven en
minder afhankelijkheid van wat je overkomt. Ook leer je het gedragen van anderen beter te
begrijpen. Groei van je sociaal bewustzijn kan meer vrijheid opleveren, waardoor je het gevoel hebt
minder afhankelijk te zijn van je sociale omgeving en tegenstrijdige verwachtingen waarmee je te
maken hebt.
Cognitieve dissonantie = onaangename spanning die ontstaat bij het kennisnemen van feiten of
opvattingen die in strijd zijn met eigen overtuiging of mening. Dit leidt tot neiging om deze
dissonantie te reduceren (cognitieve-dissonantiereductie) en de feiten aan te passen aan je eigen
overtuiging.
Als het gaat om onverenigbaarheid van twee cognities willen we bij cognitieve dissonantie de
verschillen verkleinen. Dit doen we door feiten & opvatting zo te vervormen zodat ze passen bij ons al
bestaande overtuiging / mening. Wanneer we onszelf beoordelen, negeren we de waarheid. Dit doen
we bij anderen ook. -> halo-effect speelt hierbij een rol.
Halo-effect = neiging om te denken dat als iemand op één terrein positief opvalt, dat andere
terreinen (eigenschappen / kenmerken) ook positief zullen zijn.
Horn-effect = neiging om te denken dat als iemand op één terrein negatief opvalt, dat andere
terreinen (eigenschappen / kenmerken) ook negatief zullen zijn.
We hebben neigingen om fouten eerst bij anderen neer te leggen, of foute daden op anderen af te
rekenen en onszelf op goede bedoelingen.
Mensen doen niet graag afstand van beelden, ideeën en overtuigingen die ze vanuit huis hebben -
meegekregen & koesteren. Mensen creëren hun eigen subjectieve werkelijkheid, gebaseerd op
normen en waarden van de omgeving waarin ze opgegroeid zijn. Het onderbuikgevoel overheerst ons
ratio. Hierdoor is het lastig iemand te overtuigen met argumenten als ze jou mening niet delen.
Mensen zijn opzoek naar hun eigen gelijk en filteren de informatie die ze tegenkomen naar een
manier die bij hun standpunten past.
Voor velen bied een ‘vanzelfsprekend’ leven zekerheid. Twijfels tasten deze zekerheid aan. Dit kan
pijnlijk zijn. Ook vinden we mooie verhalen aangenamer dan harde waarheid.
druk H1 tm 3
Inhoud
Table of Contents
Inhoud....................................................................................................................................................1
Hoofdstuk 1: Wat is sociologie?.............................................................................................................2
1.1: wat is sociologie?.............................................................................................................................2
1.2 kritische wetenschap........................................................................................................................2
1.3 Sociaal bewustzijn............................................................................................................................3
1.4 Maatschappijvisies...........................................................................................................................4
1.5 Waardevrije wetenschap..................................................................................................................4
1.6 Sociologie in de praktijk....................................................................................................................5
1.7 Conclusies.........................................................................................................................................5
Hoofdstuk 2: Homo sociologisch............................................................................................................6
2.1: Kuddedieren....................................................................................................................................6
2.2 Homo sociologicus............................................................................................................................6
2.3: De roltheorie...................................................................................................................................7
2.3.1: Posities.........................................................................................................................................7
2.3.2: Sociale status................................................................................................................................7
2.3.3: Sociaal aanzien.............................................................................................................................8
2.3.4: Sociale structuur...........................................................................................................................8
2.3.5: Rollen............................................................................................................................................9
2.3.6: Rolattributen en statussymbolen.................................................................................................9
2.3.7: Rolconflicten...............................................................................................................................10
2.3.8: Kritiek op de roltheorie...............................................................................................................10
2.4: Socialisatie.....................................................................................................................................11
2.5: Sociale controle.............................................................................................................................11
2.6: Individualisering van problemen...................................................................................................12
2.7: De zichzelf waarmakende voorspelling..........................................................................................12
2.8: Vooroordelen en stereotypen.......................................................................................................13
2.9: Discriminatie..................................................................................................................................13
2.10: Conclusies....................................................................................................................................13
,Hoofdstuk 3: Groeperingen..................................................................................................................14
3.1: Inleiding.........................................................................................................................................14
3.2: Groeperingen.................................................................................................................................14
3.3: Referentiegroepen.........................................................................................................................15
3.4 Sociale identiteit.............................................................................................................................16
3.5: De Nederlandse identiteit..............................................................................................................18
3.6: Relatieve deprivatie en comparatieve referentiegroeperingen.....................................................18
3.7: Netwerken.....................................................................................................................................19
3.8 Samenwerkingsverbanden in de zorg.............................................................................................20
3.9 Conclusies.......................................................................................................................................20
Hoofdstuk 1: Wat is sociologie?
1.1: wat is sociologie?
Sociologie = de leer van de menselijke samenleving. We bestuderen het gedrag van mensen in hun
sociale omgeving & waarom mensen zich gedragen zoals ze doen als leden van een samenleving.
Sociologen brengen bepaalde kenmerken van de samenleving in verband met andere om op deze
wijze een beeld te krijgen van het geheel. Een socioloog besteedt aandacht aan maatschappelijke
factoren die een rol spelen bij het ontstaan en behandelen van problemen.
Sociologisch denken is een rationele bezigheid.
Welke maatschappelijke factoren beïnvloeden het denken en gedrag?
Sociale klasse
Cultuur
Vooroordelen
Stereotypen
Sociale controle
Macht
Groeperingen
Sociale ongelijkheid
Door de samenleving inzichtelijk te maken voor de mensen die er deel van uitmaken, groeit hun
sociaal bewustzijn.
1.2 kritische wetenschap
Een kritische wetenschap is voortdurend opzoek naar waarheid, feiten en verbanden die
wetenschappelijk bewezen kunnen worden.
, Vanzelfsprekendheden zijn vaak niet zo vanzelfsprekend als we denken. Wij kijken door een bril naar
de wereld op basis van kennis, waarden en oordelen die we hebben opgedaan -> = ons refentiekader.
Referentiekaders van groepen en volken verschillen.
Het is een illusie dat wij zelf kunnen bepalen wie we zijn en hoe we ons gedragen, want we zijn
kuddedieren die hun genen en geest destijds volgen. Iedereen heeft eigen waarden. Mensen denken
verschillend na over maatschappelijke verschijnselen. Empirisch onderzoek is een hulpmiddel
hiervoor.
We vertonen gedrag dat voldoet aan de verwachtingen van de omgeving. We zoeken gelijkgestemden
en vormen groepen van mensen met dezelfde denkbeelden en gedrag. Hierdoor zijn we ondanks
individualisering & vrijheid toch vooral kuddedieren. We maken keuzes onder invloed van andere
1.3 Sociaal bewustzijn
Sociaal bewustzijn is onmisbaar voor goede zorgverlening. Het leidt tot een betere grip op je leven en
minder afhankelijkheid van wat je overkomt. Ook leer je het gedragen van anderen beter te
begrijpen. Groei van je sociaal bewustzijn kan meer vrijheid opleveren, waardoor je het gevoel hebt
minder afhankelijk te zijn van je sociale omgeving en tegenstrijdige verwachtingen waarmee je te
maken hebt.
Cognitieve dissonantie = onaangename spanning die ontstaat bij het kennisnemen van feiten of
opvattingen die in strijd zijn met eigen overtuiging of mening. Dit leidt tot neiging om deze
dissonantie te reduceren (cognitieve-dissonantiereductie) en de feiten aan te passen aan je eigen
overtuiging.
Als het gaat om onverenigbaarheid van twee cognities willen we bij cognitieve dissonantie de
verschillen verkleinen. Dit doen we door feiten & opvatting zo te vervormen zodat ze passen bij ons al
bestaande overtuiging / mening. Wanneer we onszelf beoordelen, negeren we de waarheid. Dit doen
we bij anderen ook. -> halo-effect speelt hierbij een rol.
Halo-effect = neiging om te denken dat als iemand op één terrein positief opvalt, dat andere
terreinen (eigenschappen / kenmerken) ook positief zullen zijn.
Horn-effect = neiging om te denken dat als iemand op één terrein negatief opvalt, dat andere
terreinen (eigenschappen / kenmerken) ook negatief zullen zijn.
We hebben neigingen om fouten eerst bij anderen neer te leggen, of foute daden op anderen af te
rekenen en onszelf op goede bedoelingen.
Mensen doen niet graag afstand van beelden, ideeën en overtuigingen die ze vanuit huis hebben -
meegekregen & koesteren. Mensen creëren hun eigen subjectieve werkelijkheid, gebaseerd op
normen en waarden van de omgeving waarin ze opgegroeid zijn. Het onderbuikgevoel overheerst ons
ratio. Hierdoor is het lastig iemand te overtuigen met argumenten als ze jou mening niet delen.
Mensen zijn opzoek naar hun eigen gelijk en filteren de informatie die ze tegenkomen naar een
manier die bij hun standpunten past.
Voor velen bied een ‘vanzelfsprekend’ leven zekerheid. Twijfels tasten deze zekerheid aan. Dit kan
pijnlijk zijn. Ook vinden we mooie verhalen aangenamer dan harde waarheid.
