1
Politieke instituties en besluitvorming
Wat is politiek?
- Definitie: Wie krijgt wat, wanneer en hoe? (Harold Lasswell)
1. Regels
- Regels zijn nooit neutraal (gerrymandering)
- Belangrijkste regel in de politiek: de grondwet
*Gerrymandering is het manipuleren van kiesdistrictgrenzen om een
politiek voordeel te behalen.
2. Keuzes
Democratie is een regeringsvorm waarin het volk de mogelijkheid heeft
om:
- Zijn leiders te kiezen
- Het beleid te bepalen
Politieke sociologie als wetenschap
- Politieke sociologie is de systematische studie van het proces van
wie wat krijgt, wanneer en hoe.
Normatieve politieke sociologie
- Normatieve politieke sociologie probeert de betekenis, doelen en
doelstellingen van politiek te begrijpen (wat hoort te zijn)
3 normatieve (overlappende) redeneringen voor “wat is een goede
burger?”:
1. Consequenties: Wat zijn de gevolgen van het gedrag?
2. Regels: wat zijn de morele regels?
3. Deugdzaamheid
,2
Empirische politieke sociologie
- Empirische politieke sociologie richt zich op wat is, beschrijft de
realiteit, probeert haar te verklaren en te voorspellen
Acemoglu
- Schumpeter: onzichtbare hand en prijsconcurrentie
(= Creative distruction)
- Acemoglu: inclusieve economische en politieke instellingen
➙ Hij onderzoekt hoe instituten bepalen of landen rijk of arm worden
Macht volgens Max Weber
- Macht is het vermogen om anderen hun wil op te leggen, zelfs tegen
hun wil
(De andere persoon gaat iets doen, ook al wilt die dat niet doen)
- Macht >< gezag: macht is niet altijd legitiem
Macht volgens Wilfried Dewachter
3 elementen van macht:
- Vermogen
➙ Bv. je hebt een groot aantal volgers
- Gedrag
➙ Wat ga je ermee doen, macht uitoefenen
- Attribuut
➙ Sociale rollen, bv. je bent de koning of paus
,3
Verschijningsvormen van macht
- Heerschappij (o.b.v. wetten vastgelegd)
- Gezag
- Manipulatie
- Sanctionering
- Geweld
- Dwang
- Structureel geweld
Machtsvrije samenleving? (Habermas vs. Forst)
Problemen in onze samenleving ontstaan als gevolg van
“kolonisering van de leefwereld” (Habermas)
Habermas: de kracht van het argument als uitgangspunt van
besluitvorming
- Systeembenadering, systemisch disfunctioneren
- Communicatietheorie (samen tot begrip en consensus komen via
taal)
- Machtsvrije discours is nodig
Oplossing: herstel van een ‘machtsvrije dialoog’
- De kracht van het argument als uitgangspunt van
besluitvorming
- Iedere deelnemer recht van spreken, vrij en heeft dezelfde
mogelijkheid als anderen om argumenten aan te dragen
- Communicatief handelen: machtsvrije communicatie gericht op het
zoeken naar gedeeld begrip en gezamenlijke belangen
Probleem: kolonialisering van de
leefwereld
Oplossing: communicatie
, 4
- Pleidooi voor ‘deliberatieve democratie’
“Noumenale” macht (Rainer Forst)
Forst: noumenale macht (macht over de rechtvaardiging van normen)
- Het is heel belangrijk om te kijken wat macht legitimeert
Bv. wat maakt dat het gelegitimeerd is dat een minister macht
heeft?
- Noumenaal: wat zit er in de hoofden van mensen? (=
legitimeringsproces)
- Fenomenologisch: de macht uitoefening, zichtbaar in de realiteit
“Macht is het vermogen van A om B te motiveren om iets te denken of te
doen wat B anders niet zou hebben gedacht of gedaan”
➙ De andere op andere gedachten brengen, door overtuiging (door
legitimering)
- Rechtvaardiging als de basis van macht: mensen kunnen macht
accepteren o.b.v. “legitimering”
- Basis voor democratisch handelen
Politieke instituties en besluitvorming
Wat is politiek?
- Definitie: Wie krijgt wat, wanneer en hoe? (Harold Lasswell)
1. Regels
- Regels zijn nooit neutraal (gerrymandering)
- Belangrijkste regel in de politiek: de grondwet
*Gerrymandering is het manipuleren van kiesdistrictgrenzen om een
politiek voordeel te behalen.
2. Keuzes
Democratie is een regeringsvorm waarin het volk de mogelijkheid heeft
om:
- Zijn leiders te kiezen
- Het beleid te bepalen
Politieke sociologie als wetenschap
- Politieke sociologie is de systematische studie van het proces van
wie wat krijgt, wanneer en hoe.
Normatieve politieke sociologie
- Normatieve politieke sociologie probeert de betekenis, doelen en
doelstellingen van politiek te begrijpen (wat hoort te zijn)
3 normatieve (overlappende) redeneringen voor “wat is een goede
burger?”:
1. Consequenties: Wat zijn de gevolgen van het gedrag?
2. Regels: wat zijn de morele regels?
3. Deugdzaamheid
,2
Empirische politieke sociologie
- Empirische politieke sociologie richt zich op wat is, beschrijft de
realiteit, probeert haar te verklaren en te voorspellen
Acemoglu
- Schumpeter: onzichtbare hand en prijsconcurrentie
(= Creative distruction)
- Acemoglu: inclusieve economische en politieke instellingen
➙ Hij onderzoekt hoe instituten bepalen of landen rijk of arm worden
Macht volgens Max Weber
- Macht is het vermogen om anderen hun wil op te leggen, zelfs tegen
hun wil
(De andere persoon gaat iets doen, ook al wilt die dat niet doen)
- Macht >< gezag: macht is niet altijd legitiem
Macht volgens Wilfried Dewachter
3 elementen van macht:
- Vermogen
➙ Bv. je hebt een groot aantal volgers
- Gedrag
➙ Wat ga je ermee doen, macht uitoefenen
- Attribuut
➙ Sociale rollen, bv. je bent de koning of paus
,3
Verschijningsvormen van macht
- Heerschappij (o.b.v. wetten vastgelegd)
- Gezag
- Manipulatie
- Sanctionering
- Geweld
- Dwang
- Structureel geweld
Machtsvrije samenleving? (Habermas vs. Forst)
Problemen in onze samenleving ontstaan als gevolg van
“kolonisering van de leefwereld” (Habermas)
Habermas: de kracht van het argument als uitgangspunt van
besluitvorming
- Systeembenadering, systemisch disfunctioneren
- Communicatietheorie (samen tot begrip en consensus komen via
taal)
- Machtsvrije discours is nodig
Oplossing: herstel van een ‘machtsvrije dialoog’
- De kracht van het argument als uitgangspunt van
besluitvorming
- Iedere deelnemer recht van spreken, vrij en heeft dezelfde
mogelijkheid als anderen om argumenten aan te dragen
- Communicatief handelen: machtsvrije communicatie gericht op het
zoeken naar gedeeld begrip en gezamenlijke belangen
Probleem: kolonialisering van de
leefwereld
Oplossing: communicatie
, 4
- Pleidooi voor ‘deliberatieve democratie’
“Noumenale” macht (Rainer Forst)
Forst: noumenale macht (macht over de rechtvaardiging van normen)
- Het is heel belangrijk om te kijken wat macht legitimeert
Bv. wat maakt dat het gelegitimeerd is dat een minister macht
heeft?
- Noumenaal: wat zit er in de hoofden van mensen? (=
legitimeringsproces)
- Fenomenologisch: de macht uitoefening, zichtbaar in de realiteit
“Macht is het vermogen van A om B te motiveren om iets te denken of te
doen wat B anders niet zou hebben gedacht of gedaan”
➙ De andere op andere gedachten brengen, door overtuiging (door
legitimering)
- Rechtvaardiging als de basis van macht: mensen kunnen macht
accepteren o.b.v. “legitimering”
- Basis voor democratisch handelen
