Hoofdstuk 5: Juridische beroepen
Hoe gewone mensen in het dagelijkse leven naar advocaten kijken verschilt sterk van de sociografie. In de
rechtssociologie is er veel aandacht voor het juridische beroep en de professie. Er gaat veel aandacht naar de
advocaat-stagiair: van onderbetaalde stage bij solopraktijk naar een beter betaalde stage bij kantoren.
Stereotypering: “You won't go to jail”
§ A man who had been caught embezzling millions from his employer went to a lawyer seeking
defense. He didn’t want to go to jail. But his lawyer told him, "Don’t worry. You’ll never have
to go to jail with all that money. And the lawyer was right. When the man was sent to prison,
he didn’t have a dime.
§ “Verhoor”: advocaat: "Getuige, u kunt veroordeeld worden wegens meineed. Nauwelijks
enkele minuten geleden vertelde u ons dat u maar één broer hebt, maar uw zuster heeft
gezworen dat ze er twee heeft. Wilt u nu zo vriendelijk zijn ons de waarheid te vertellen?"
Van Houtte deed onderzoek in 2018:
o Toename aantal vrouwen in juridische functies
o Trend tot vormen van vennootschappen, samenwerkingsverbanden en associaties
o Vlaamse ontvoogding binnen de juristerij is een feit
Historische achtergrond van de professie
Vroeger had je geen onderscheid tussen wettelijke en andere normen, er was geen nood aan advocaten. Vanaf
dat er wettenstelsels begonnen te verschijnen ontstonden ook de eerste rechtsprekende tribunalen, maar
iedereen kon zichzelf verdedigen. In bijzondere gevallen kon er iemand worden bijgeroepen “ad- vocare”
betekent bijroepen.
Van Grieken naar Romeinen:
Rome is bakermat moderne advocatuur. Er was een complexiteit in de samenleving, toenemende rijkdom,
internationalisering,.. Naarmate de complexiteit van de samenleving toenam volstond de retoriek
(welsprekendheid) niet meer. Rechtszaken werden complexer, er was nood aan juridisch geschoold personeel.
‘juris prudentes’ = voorzieners des rechts. Maar dit was geen professie, ze mochten niet betaald worden, ze
kregen voornamelijk schenkingen zoals een villa aan de kust.
Rome evolueert van republiek naar keizerrijk:
Er is een toenemende complexiteit, Claudius stelt daarom een wetswijziging in. Deze maakt het mogelijk dat
advocaten een honorarium konden vragen. Vanaf dan werd men advocaat genoemd en werden de eerste law
schools opgericht.
Einde 19de eeuw: industrialisatie en kapitalisme
Nieuwe verhoudingen tussen bezitters van het kapitaal en de arbeiders, de bezitters willen dat hun rijkdom
beschermd wordt. Het beroep van advocaat wordt steeds meer geprofessionaliseerd.
Nu: rechtssociologische analyse van de professie. Alle professies zoals architecten, artsen,.. staan op een
beroepsprestigeladder.
Tot laat in de 20ste eeuw hoge status; in 21ste eeuw lager (waarom?....)
ZIE colleges SOCIOLOGIE: status (=waardering van maatschappelijke positie)
Vandaag bekijken we enkel de juridische beroepen. Is dit hetzelfde als juridische professies? Neen,
Juridisch beroep = KAN PROFESSIE ZIJN, MAAR KAN OOK GEWOON BEROEP ZIJN.
Definitie juridisch beroep
Aubert zegt: “Een beroep waarbij juridische activiteiten worden uitgeoefend door een houder van een
juridisch diploma zoals een notaris, advocaat, rechter, gerechtsdeurwaarder, bedrijfsjurist en juridisch
adviseur.”
Er is een onderscheid:
- Traditionele beroepen: advocaat, magistraat, notaris en gerechtsdeurwaarder
- Niet-traditionele beroepen: ambtenaar, bedrijfsjurist
1
, Onderscheid tussen een professie en een gewoon beroep
De voorwaarden om van een professie te spreken:
- Kent culturele waarden en tradities die lange tijd teruggaan
- Het is zelfregulerend: het bestuurt zichzelf
- Eigen opleiding met eigen toelatingsvoorwaarden
- Levert hoogstaande dienstverlening in de vrije markt van juridische diensten
- Strenge bewaking van de toegang door rekrutering, selectie en opleiding maar ook door de verzwegen
kennis
Wat is die verzwegen kennis?
Geneeskunde en rechten: 2/3 van de ouders heeft een hogere opleiding. Slechts 1/10 de een lagere.
Dit is kennis die niet in de boeken staat en je nergens objectief kan terugvinden maar die wel een rol speelt.
Die kennis wordt doorgegeven door socialisatie, het begint als student en blijft doorlopen in de loopbaan. Het
zijn waarden, opvattingen, leren spreken en schrijven en denken als een jurist.
Overzicht onderzoeken naar professie van de advocatuur en andere juridische beroepen
2008: Parmentier en Ponsaers onderzoek
o Meer advocaten waaronder meer Vlamingen en meer vrouwen
o Meer samenwerkingsverbanden
o Meer specialisatie
2012-2013: Advocatenbarometer
= empirisch rechtssociologisch onderzoek naar het profiel van de Vlaamse advocaten.
Er is een toenemende samenwerking (toch nog 30% solopraktijk)
Verloningen stijgt bij grote kantoren met harde materie
Toenemende vervrouwelijking van de advocatuur
Werken wel meer deeltijds, combineren professionele en private aangelegenheden en zijn vooral
terug te vinden in zachtere sectoren van het recht en in kleinere kantoren
§ Advocatenbarometer 2020
§ Hardyns, Wim & Parmentier, Stephan & Dorme, Lien & Roevens, Elke. (2021). De
Advocatenbarometer 2020. Een beschrijvende analyse van het profiel van de Vlaamse
advocaat.
§ Orde van Vlaamse Balies
• Meer specialisatie, meer samenwerkingsverbanden, stijging in aantal advocaten en
vervrouwelijking zet door
• Inkomen (bruto) op jaarbasis
• Tableau-advocaat: Mediaan €62.500 bruto / Gemiddelde €97.685 => sterke
variaties in verloning, harde materies verdienen meer
• Stagiair advocaat: Mediaan €31.250 / Gemiddelde €34.908
• Werkbelasting
• > 4/10 mannen en > 3/10 vrouwen werkt meer dan 50u/week; bijna
iedereen > 40u/week
• +/- 40% geeft aan ‘vaak tot altijd’ in het weekend en op vakantie te werken
• +/- 1/5 advocaten vindt zelden of nooit ontspanning, 1/5 geeft aan dat
huisgenoten lijden onder werk, 1/5 geeft aan constant angst te hebben
voor burn-out
• Veel advocaten geven aan beroep niet uit te zullen uitoefenen tot pensioen.
• Belangrijkste redenen om uit beroep te stappen: werkdruk, work-life
balance, druk op relaties, gebrek aan sociale voordelen (pensioenstelsel,
hospitalisatie, …)
• Meer schriftelijke communicatie naar cliënten, o.a. over kosten
• Nevenactiviteiten zijn nu mogelijk
§ Legal Labor Market Study 2022
§ Rechtenstudie steeds populairder
• Jaarlijks studeren zo’n 2.250 studenten af als Master in de Rechten aan de Belgische
universiteiten. Vijftien jaar geleden waren dat er 1.500 per jaar
• Naar schatting ongeveer 60.000 juristen actief in België, waarvan 19.500 advocaten
aan de balies
2
Hoe gewone mensen in het dagelijkse leven naar advocaten kijken verschilt sterk van de sociografie. In de
rechtssociologie is er veel aandacht voor het juridische beroep en de professie. Er gaat veel aandacht naar de
advocaat-stagiair: van onderbetaalde stage bij solopraktijk naar een beter betaalde stage bij kantoren.
Stereotypering: “You won't go to jail”
§ A man who had been caught embezzling millions from his employer went to a lawyer seeking
defense. He didn’t want to go to jail. But his lawyer told him, "Don’t worry. You’ll never have
to go to jail with all that money. And the lawyer was right. When the man was sent to prison,
he didn’t have a dime.
§ “Verhoor”: advocaat: "Getuige, u kunt veroordeeld worden wegens meineed. Nauwelijks
enkele minuten geleden vertelde u ons dat u maar één broer hebt, maar uw zuster heeft
gezworen dat ze er twee heeft. Wilt u nu zo vriendelijk zijn ons de waarheid te vertellen?"
Van Houtte deed onderzoek in 2018:
o Toename aantal vrouwen in juridische functies
o Trend tot vormen van vennootschappen, samenwerkingsverbanden en associaties
o Vlaamse ontvoogding binnen de juristerij is een feit
Historische achtergrond van de professie
Vroeger had je geen onderscheid tussen wettelijke en andere normen, er was geen nood aan advocaten. Vanaf
dat er wettenstelsels begonnen te verschijnen ontstonden ook de eerste rechtsprekende tribunalen, maar
iedereen kon zichzelf verdedigen. In bijzondere gevallen kon er iemand worden bijgeroepen “ad- vocare”
betekent bijroepen.
Van Grieken naar Romeinen:
Rome is bakermat moderne advocatuur. Er was een complexiteit in de samenleving, toenemende rijkdom,
internationalisering,.. Naarmate de complexiteit van de samenleving toenam volstond de retoriek
(welsprekendheid) niet meer. Rechtszaken werden complexer, er was nood aan juridisch geschoold personeel.
‘juris prudentes’ = voorzieners des rechts. Maar dit was geen professie, ze mochten niet betaald worden, ze
kregen voornamelijk schenkingen zoals een villa aan de kust.
Rome evolueert van republiek naar keizerrijk:
Er is een toenemende complexiteit, Claudius stelt daarom een wetswijziging in. Deze maakt het mogelijk dat
advocaten een honorarium konden vragen. Vanaf dan werd men advocaat genoemd en werden de eerste law
schools opgericht.
Einde 19de eeuw: industrialisatie en kapitalisme
Nieuwe verhoudingen tussen bezitters van het kapitaal en de arbeiders, de bezitters willen dat hun rijkdom
beschermd wordt. Het beroep van advocaat wordt steeds meer geprofessionaliseerd.
Nu: rechtssociologische analyse van de professie. Alle professies zoals architecten, artsen,.. staan op een
beroepsprestigeladder.
Tot laat in de 20ste eeuw hoge status; in 21ste eeuw lager (waarom?....)
ZIE colleges SOCIOLOGIE: status (=waardering van maatschappelijke positie)
Vandaag bekijken we enkel de juridische beroepen. Is dit hetzelfde als juridische professies? Neen,
Juridisch beroep = KAN PROFESSIE ZIJN, MAAR KAN OOK GEWOON BEROEP ZIJN.
Definitie juridisch beroep
Aubert zegt: “Een beroep waarbij juridische activiteiten worden uitgeoefend door een houder van een
juridisch diploma zoals een notaris, advocaat, rechter, gerechtsdeurwaarder, bedrijfsjurist en juridisch
adviseur.”
Er is een onderscheid:
- Traditionele beroepen: advocaat, magistraat, notaris en gerechtsdeurwaarder
- Niet-traditionele beroepen: ambtenaar, bedrijfsjurist
1
, Onderscheid tussen een professie en een gewoon beroep
De voorwaarden om van een professie te spreken:
- Kent culturele waarden en tradities die lange tijd teruggaan
- Het is zelfregulerend: het bestuurt zichzelf
- Eigen opleiding met eigen toelatingsvoorwaarden
- Levert hoogstaande dienstverlening in de vrije markt van juridische diensten
- Strenge bewaking van de toegang door rekrutering, selectie en opleiding maar ook door de verzwegen
kennis
Wat is die verzwegen kennis?
Geneeskunde en rechten: 2/3 van de ouders heeft een hogere opleiding. Slechts 1/10 de een lagere.
Dit is kennis die niet in de boeken staat en je nergens objectief kan terugvinden maar die wel een rol speelt.
Die kennis wordt doorgegeven door socialisatie, het begint als student en blijft doorlopen in de loopbaan. Het
zijn waarden, opvattingen, leren spreken en schrijven en denken als een jurist.
Overzicht onderzoeken naar professie van de advocatuur en andere juridische beroepen
2008: Parmentier en Ponsaers onderzoek
o Meer advocaten waaronder meer Vlamingen en meer vrouwen
o Meer samenwerkingsverbanden
o Meer specialisatie
2012-2013: Advocatenbarometer
= empirisch rechtssociologisch onderzoek naar het profiel van de Vlaamse advocaten.
Er is een toenemende samenwerking (toch nog 30% solopraktijk)
Verloningen stijgt bij grote kantoren met harde materie
Toenemende vervrouwelijking van de advocatuur
Werken wel meer deeltijds, combineren professionele en private aangelegenheden en zijn vooral
terug te vinden in zachtere sectoren van het recht en in kleinere kantoren
§ Advocatenbarometer 2020
§ Hardyns, Wim & Parmentier, Stephan & Dorme, Lien & Roevens, Elke. (2021). De
Advocatenbarometer 2020. Een beschrijvende analyse van het profiel van de Vlaamse
advocaat.
§ Orde van Vlaamse Balies
• Meer specialisatie, meer samenwerkingsverbanden, stijging in aantal advocaten en
vervrouwelijking zet door
• Inkomen (bruto) op jaarbasis
• Tableau-advocaat: Mediaan €62.500 bruto / Gemiddelde €97.685 => sterke
variaties in verloning, harde materies verdienen meer
• Stagiair advocaat: Mediaan €31.250 / Gemiddelde €34.908
• Werkbelasting
• > 4/10 mannen en > 3/10 vrouwen werkt meer dan 50u/week; bijna
iedereen > 40u/week
• +/- 40% geeft aan ‘vaak tot altijd’ in het weekend en op vakantie te werken
• +/- 1/5 advocaten vindt zelden of nooit ontspanning, 1/5 geeft aan dat
huisgenoten lijden onder werk, 1/5 geeft aan constant angst te hebben
voor burn-out
• Veel advocaten geven aan beroep niet uit te zullen uitoefenen tot pensioen.
• Belangrijkste redenen om uit beroep te stappen: werkdruk, work-life
balance, druk op relaties, gebrek aan sociale voordelen (pensioenstelsel,
hospitalisatie, …)
• Meer schriftelijke communicatie naar cliënten, o.a. over kosten
• Nevenactiviteiten zijn nu mogelijk
§ Legal Labor Market Study 2022
§ Rechtenstudie steeds populairder
• Jaarlijks studeren zo’n 2.250 studenten af als Master in de Rechten aan de Belgische
universiteiten. Vijftien jaar geleden waren dat er 1.500 per jaar
• Naar schatting ongeveer 60.000 juristen actief in België, waarvan 19.500 advocaten
aan de balies
2
