Samenvatting: Geschiedenis van
België
Pr. Jeffrey Thyssens
Semester 2, 2025
1
,Inhoud
Hoofdstuk 1: De oorsprong van België...................................................................9
1. Bestond België voor 1830?................................................................................. 9
1.1. Het ‘aloude bestaan’ van België en de Belgen.............................................9
1.2. De visie van Henri Pirenne.........................................................................10
1.3. De visie van Jean Stengers.........................................................................10
2. De staatkundige situatie voor het einde van de 18 e eeuw...............................10
3. In stappen naar de revolutie............................................................................. 12
3.1. Vijf rode draden doorheen de revolutie......................................................12
3.2. Het late Oostenrijkse regime en de Brabantse revolutie van 1789 (deel 1)
.......................................................................................................................... 12
3.2.1. Tolerantie-edict en sluiting kloosters....................................................12
3.2.2. Protest tegen politiek Jozef II................................................................13
3.2.3. Brabantse omwenteling (1789)............................................................13
3.2.4. Les États Belgique Unis (EBU)..............................................................13
3.3. Het Franse bewind (deel 2).........................................................................14
3.3.1. Verkoop ‘biens nationaux’....................................................................15
3.3.2. Taalpolitiek: verfransing.......................................................................15
3.3.3. De Boerenkrijg..................................................................................... 15
3.4. Het Verenigd Koninkrijk der Nederlanden (deel 3)......................................15
3.4.1. Het einde van het Frans Regime..........................................................15
3.4.2. Vorstelijke autocratie........................................................................... 16
3.4.3. De moderneringspolitiek......................................................................16
3.4.4. Het vraagstuk van de eenheid.............................................................16
3.4.5. De religieuze factor.............................................................................. 17
3.4.6. Het taalvraagstuk................................................................................. 17
4. De Revolutie van 1830 en het ontstaan van België..........................................17
4.1. De oppositiestromingen............................................................................. 17
4.1.1. Monsterverbond................................................................................... 18
4.2. De gebeurtenissen van aug.-okt. 1830......................................................18
4.2.1. Oproer.................................................................................................. 18
4.2.2. Radicalisering en breuk........................................................................19
4.2.3. Louis-Joseph-Antoine de Potter............................................................19
4.3. De vestiging van het nieuwe regime..........................................................20
4.4. Basiskenmerken van het nieuwe regime....................................................20
5. Eedaflegging van Leopold I op Koningsplein (21/07/1831)...............................20
6. De diepere draagwijde van 1830......................................................................21
2
,Hoofdstuk 2: De sociaal-economische evolutie, deel 1 (1830-1914)....................22
1. Evolutie van het bevolkingsaantal....................................................................22
1.1. Demografie................................................................................................ 22
1.2. Bevolking en migraties............................................................................... 22
2. Waar wonen de Belgen?................................................................................... 23
2.1. De provincies.............................................................................................. 24
2.2. Steden en kleine gemeenten......................................................................24
2.3. Brussel: oud en nieuw................................................................................ 25
3. De landbouw in crisis........................................................................................ 25
3.1. Oorzaken.................................................................................................... 25
3.2. De crisis zelf…............................................................................................ 25
3.3. Gevolgen en structurele problemen...........................................................26
4. Opkomst en evolutie van de industrie..............................................................26
4.1. Eerste industriële revolutie........................................................................26
4.1.1. Welke gebieden en sectoren speelden een rol?...................................27
4.1.2. Welke figuren speelden een rol?..........................................................27
4.2. Tweede industriële revolutie.......................................................................28
4.3. Transport- en financiewezen.......................................................................28
4.4. De transportinfrastructuur (1831-1913).....................................................29
5. De evolutie van de sociale groepen en toestand..............................................30
5.1. DEEL 1........................................................................................................ 30
5.1.1. Belgische actieve bevolking.................................................................30
5.1.2. Genderverhoudingen en leeftijdsverhoudingen...................................30
5.2. DEEL 2........................................................................................................ 31
5.2.1. Toestand: eerste helft van de 19e eeuw ellende..................................32
5.2.2. Toestand: eind 19e eeuw – begin 20ste eeuw kentering........................32
Hoofdstuk 3: De triomf van de liberale natiestaat (Politiek: 1830-1886)..............33
1. De politieke spelregels..................................................................................... 34
1.1. Grondwettelijke vrijheden..........................................................................34
1.2. De wetgevende macht (en scheiding der machten)...................................35
1.2.1. Hervorming in 1848?............................................................................36
1.2.2. Andere kiesmodaliteiten?.....................................................................36
1.3. De uitvoerende macht: koning en ministers...............................................37
2. De politieke spelers/actoren............................................................................. 39
2.1. De situatie in de eerste jaren na de onafhankelijkheid...............................39
2.2. De liberale stroming................................................................................... 40
2.3. De katholieke stroming............................................................................... 42
3
, 2.4. De sociale bewegingen.............................................................................. 43
2.4.1. Rond het arbeidersvraagstuk...............................................................43
2.4.2. Rond de Vlaamse kwestie....................................................................44
3. De politieke strijdpunten en dossiers...............................................................44
3.1. Klerikaal/ anti-klerikaal: algemene inleiding...............................................44
3.1.1. De relatie kerk-staat in de middeleeuwen en tijdens het Ancien Regime
....................................................................................................................... 45
3.1.2. De liberaal-katholieke visie op de relatie kerk-staat............................45
Liberalen-katholieken zullen op één of andere manier de kerk toch bovenaan
plaatsen, maar in de context waar ze opereert binnen de grondwettelijke
vrijheden........................................................................................................ 45
3.1.3. De liberale visie op relatie kerk-staat...................................................46
3.1.4. De communistische visie......................................................................46
3.2. De levensbeschouwelijke conflicten tot 1886.............................................46
3.2.1. Wet Lager Onderwijs (1842).................................................................46
3.2.2. Het middelbaar onderwijs (1850).........................................................47
3.3. Andere conflictpunten................................................................................ 49
3.3.1. De kloosterwet..................................................................................... 49
3.3.2. Begraafplaatsen (of kerkhovenkwestie)...............................................50
3.4. De schooloorlog 1879-…............................................................................ 50
3.4.1. Wet LO (1879)...................................................................................... 50
3.4.2. Schoolstrijd 1879................................................................................. 51
3.5. Het sociaaleconomisch beleid....................................................................52
3.5.1. De doorbraak van de vrijhandel...........................................................52
3.5.2. Afbraak van overheidsovereenkomst...................................................52
3.5.3. Nieuwe vormen van overheidsovereenkomst......................................52
3.5.4. Fiscale politiek...................................................................................... 53
3.5.5. Op sociaal gebied................................................................................. 53
3.6. Het begin van de ‘Vlaamse kwestie’..........................................................54
3.7. De ‘taalkwestie’, een bescheiden politiek dossier......................................54
3.7.1. Ontstaan taalkwestie........................................................................... 55
3.7.2. De eerste taalwetten............................................................................55
3.7.3. Andere interventies inzake taalgebruik................................................55
4. De internationale politiek................................................................................. 56
4.1. Afscheuring van het VKDN.........................................................................56
4.2. Belgische aanwezigheid in de wereld tot 1914..........................................56
4.2.1. Gedwongen neutraliteit........................................................................56
4.2.2. Bestaan België in het gedrang.............................................................56
4
België
Pr. Jeffrey Thyssens
Semester 2, 2025
1
,Inhoud
Hoofdstuk 1: De oorsprong van België...................................................................9
1. Bestond België voor 1830?................................................................................. 9
1.1. Het ‘aloude bestaan’ van België en de Belgen.............................................9
1.2. De visie van Henri Pirenne.........................................................................10
1.3. De visie van Jean Stengers.........................................................................10
2. De staatkundige situatie voor het einde van de 18 e eeuw...............................10
3. In stappen naar de revolutie............................................................................. 12
3.1. Vijf rode draden doorheen de revolutie......................................................12
3.2. Het late Oostenrijkse regime en de Brabantse revolutie van 1789 (deel 1)
.......................................................................................................................... 12
3.2.1. Tolerantie-edict en sluiting kloosters....................................................12
3.2.2. Protest tegen politiek Jozef II................................................................13
3.2.3. Brabantse omwenteling (1789)............................................................13
3.2.4. Les États Belgique Unis (EBU)..............................................................13
3.3. Het Franse bewind (deel 2).........................................................................14
3.3.1. Verkoop ‘biens nationaux’....................................................................15
3.3.2. Taalpolitiek: verfransing.......................................................................15
3.3.3. De Boerenkrijg..................................................................................... 15
3.4. Het Verenigd Koninkrijk der Nederlanden (deel 3)......................................15
3.4.1. Het einde van het Frans Regime..........................................................15
3.4.2. Vorstelijke autocratie........................................................................... 16
3.4.3. De moderneringspolitiek......................................................................16
3.4.4. Het vraagstuk van de eenheid.............................................................16
3.4.5. De religieuze factor.............................................................................. 17
3.4.6. Het taalvraagstuk................................................................................. 17
4. De Revolutie van 1830 en het ontstaan van België..........................................17
4.1. De oppositiestromingen............................................................................. 17
4.1.1. Monsterverbond................................................................................... 18
4.2. De gebeurtenissen van aug.-okt. 1830......................................................18
4.2.1. Oproer.................................................................................................. 18
4.2.2. Radicalisering en breuk........................................................................19
4.2.3. Louis-Joseph-Antoine de Potter............................................................19
4.3. De vestiging van het nieuwe regime..........................................................20
4.4. Basiskenmerken van het nieuwe regime....................................................20
5. Eedaflegging van Leopold I op Koningsplein (21/07/1831)...............................20
6. De diepere draagwijde van 1830......................................................................21
2
,Hoofdstuk 2: De sociaal-economische evolutie, deel 1 (1830-1914)....................22
1. Evolutie van het bevolkingsaantal....................................................................22
1.1. Demografie................................................................................................ 22
1.2. Bevolking en migraties............................................................................... 22
2. Waar wonen de Belgen?................................................................................... 23
2.1. De provincies.............................................................................................. 24
2.2. Steden en kleine gemeenten......................................................................24
2.3. Brussel: oud en nieuw................................................................................ 25
3. De landbouw in crisis........................................................................................ 25
3.1. Oorzaken.................................................................................................... 25
3.2. De crisis zelf…............................................................................................ 25
3.3. Gevolgen en structurele problemen...........................................................26
4. Opkomst en evolutie van de industrie..............................................................26
4.1. Eerste industriële revolutie........................................................................26
4.1.1. Welke gebieden en sectoren speelden een rol?...................................27
4.1.2. Welke figuren speelden een rol?..........................................................27
4.2. Tweede industriële revolutie.......................................................................28
4.3. Transport- en financiewezen.......................................................................28
4.4. De transportinfrastructuur (1831-1913).....................................................29
5. De evolutie van de sociale groepen en toestand..............................................30
5.1. DEEL 1........................................................................................................ 30
5.1.1. Belgische actieve bevolking.................................................................30
5.1.2. Genderverhoudingen en leeftijdsverhoudingen...................................30
5.2. DEEL 2........................................................................................................ 31
5.2.1. Toestand: eerste helft van de 19e eeuw ellende..................................32
5.2.2. Toestand: eind 19e eeuw – begin 20ste eeuw kentering........................32
Hoofdstuk 3: De triomf van de liberale natiestaat (Politiek: 1830-1886)..............33
1. De politieke spelregels..................................................................................... 34
1.1. Grondwettelijke vrijheden..........................................................................34
1.2. De wetgevende macht (en scheiding der machten)...................................35
1.2.1. Hervorming in 1848?............................................................................36
1.2.2. Andere kiesmodaliteiten?.....................................................................36
1.3. De uitvoerende macht: koning en ministers...............................................37
2. De politieke spelers/actoren............................................................................. 39
2.1. De situatie in de eerste jaren na de onafhankelijkheid...............................39
2.2. De liberale stroming................................................................................... 40
2.3. De katholieke stroming............................................................................... 42
3
, 2.4. De sociale bewegingen.............................................................................. 43
2.4.1. Rond het arbeidersvraagstuk...............................................................43
2.4.2. Rond de Vlaamse kwestie....................................................................44
3. De politieke strijdpunten en dossiers...............................................................44
3.1. Klerikaal/ anti-klerikaal: algemene inleiding...............................................44
3.1.1. De relatie kerk-staat in de middeleeuwen en tijdens het Ancien Regime
....................................................................................................................... 45
3.1.2. De liberaal-katholieke visie op de relatie kerk-staat............................45
Liberalen-katholieken zullen op één of andere manier de kerk toch bovenaan
plaatsen, maar in de context waar ze opereert binnen de grondwettelijke
vrijheden........................................................................................................ 45
3.1.3. De liberale visie op relatie kerk-staat...................................................46
3.1.4. De communistische visie......................................................................46
3.2. De levensbeschouwelijke conflicten tot 1886.............................................46
3.2.1. Wet Lager Onderwijs (1842).................................................................46
3.2.2. Het middelbaar onderwijs (1850).........................................................47
3.3. Andere conflictpunten................................................................................ 49
3.3.1. De kloosterwet..................................................................................... 49
3.3.2. Begraafplaatsen (of kerkhovenkwestie)...............................................50
3.4. De schooloorlog 1879-…............................................................................ 50
3.4.1. Wet LO (1879)...................................................................................... 50
3.4.2. Schoolstrijd 1879................................................................................. 51
3.5. Het sociaaleconomisch beleid....................................................................52
3.5.1. De doorbraak van de vrijhandel...........................................................52
3.5.2. Afbraak van overheidsovereenkomst...................................................52
3.5.3. Nieuwe vormen van overheidsovereenkomst......................................52
3.5.4. Fiscale politiek...................................................................................... 53
3.5.5. Op sociaal gebied................................................................................. 53
3.6. Het begin van de ‘Vlaamse kwestie’..........................................................54
3.7. De ‘taalkwestie’, een bescheiden politiek dossier......................................54
3.7.1. Ontstaan taalkwestie........................................................................... 55
3.7.2. De eerste taalwetten............................................................................55
3.7.3. Andere interventies inzake taalgebruik................................................55
4. De internationale politiek................................................................................. 56
4.1. Afscheuring van het VKDN.........................................................................56
4.2. Belgische aanwezigheid in de wereld tot 1914..........................................56
4.2.1. Gedwongen neutraliteit........................................................................56
4.2.2. Bestaan België in het gedrang.............................................................56
4
