Riminologische ùINHOUDSOPGAVE CRIMINOLOGISCHE PSYCHOLOGIE
(C03C6a/C9XA9A)
AJ 2023-2024
Prof. dr. Lore Mergaerts
DEEL I. EEN INLEIDING IN DE CRIMINOLOGISCHE PSYCHOLOGIE
1. Een schets van de criminologische psychologie
1.1. De ontwikkeling van de criminologische psychologie
- William Stern: Duitser, Hij deed onderzoek naar het geheugen = psycology of
testemony
- Hugo Münsterberg: Duitser, claimde grondlegger te zijn, zeer kritisch, zijn werk=
on the witness stand?
- Franz von Liszt: Duitser, bedenker van geïntegreerde strafrechtswetenschap,
verband empirisch onderzoek en strafrecht
- Hans Gross: Duitser, kriminalpsychologie, focus op psychische besluiten van
rechters en mensen, ‘founding father’ in europa want de andere zaten in VS
- Gustav Aschaffenburg: Duitser, psychiater
- + Hilde kaufmann & Erich Wulffen
De leuvense traditie:
- Louis Braffort: oprichter leuvense school criminologie, jurist
- Etienne Degreeff : tweede voorzitter Leuvense school criminologie,
criminogenese uitgevonden
- René Dellaert: ook voorzitter Leuvense school, arts in gevangenis, psychiater en
psycholoog, voorstander interdisciplinariteit en breed mensbeeld
- Steven De Batselier: Voorvechter kritische criminologie, aandacht voor impact
omgeving, psychopathologie van de mens
- Johan Goethals: pleitte voor geïntegreerde benadering, onderzoek naar waarom
mensen niet stoppen met criminologie en naar onveiligheidsgevoelens
1.2. Verschillende vormen van binnen de criminologie toegepaste psychologie
- Forensische psychologie: individuele zaken of concrete casussen (individueel
niveau), risicotaxatie = kans op recidive, behandelingsgericht
- Rechtspsychologie: elke vorm van gedrag, focus niet enkel op daders ook op
getuigen etc., justitiële autoriteiten, advocatuur, experimenten en empirisch
onderzoek
1
, - Investigative psychology: opsporen en vervolgen van daders,
daderprofilering=daders vinden obv psychologische profielen
- Police psychology: communicatievaardigheden,
- Correctional psychology: over gevangenis, rehabilitatie van veroordeelden
- Criminologische psychologie: enkel focus op daders en verdachten, niet op
slachtoffers
In vet gedrukt: specifiek voor die tak
Zie dia 11 les 1 voor overlap
1.3. Wat is criminologische psychologie?
Geen haarscherp afgelijnde discipline en overlap met aanverwante disciplines
Enkele gemene delers:
- Focus op plegers en verdachten van crimineel gedrag
- Verklaringen voor het plegen van crimineel gedrag
- Hoe met plegers en verdachten moeten worden omgegaan in strafrechtspleging
1.4. Criminaliteit, afwijkend gedrag en de strafbaarstelling ervan als referentiekader voor
de criminologische psychologie
- Geen eenduidigheid, dynamisch en evolutief, Mala in se vs. mala prohibita
- Gedrag op verschillende manieren benaderen zoals: recht, moraal, sociaal,
psychologisch
- Niet statisch, maar een sociaal construct ..
- Crimineel gedrag = ‘intentionele handelingen die schade berokkenen en
veroordeeld worden door de omgeving en/of gestraft worden door de staat.’
- Crimineel gedrag verschillend van deviant gedrag en antisociaal gedrag
1.5. Verklaringsmodellen voor criminaliteit
Van eenzijdige verklaringsmodellen naar geïntegreerde verklaringsmodellen voor
crimineel gedrag.
2. Biopsychosociale verklaringen voor het plegen van criminaliteit
2.1. Het complexe samenspel tussen biologische, psychologische en sociale factoren als
verklaring voor crimineel gedrag
- Van eenzijdige verklaringsmodellen obv klassiek etiologisch onderzoek…
- …naar geïntegreerde .. kijk dia
2.2. Biologische factoren
2.2.1. De aandacht voor biologische verklaringen: uitgangspunt
- Zoeken naar de link tussen specifieke biologische kenmerken van plegers van
crimineel gedrag
- Doel: Voorkomen, beperken en/of stoppen van crimineel gedrag
- Bestaat dat nu? Geboren criminelen
2
, Casus: Jeffrey Landrigan
Kende zijn vader niet want gestorven (was een crimineel) en wordt geadopteerd.
Hij komt in goede omgeving terecht, maar vertoont crimineel gedrag zoals
druggebruik, overmatig alcoholgebruik, geweld,… Uiteindelijk wordt hij
veroordeeld en krijgt hij de doodstraf. Later blijkt dat zowel zijn vader en
grootvader ook de doodstraf kregen. Hieruit volgt de vraag of er aangeboren
criminelen zijn. Als dit zo is dan kan je zeggen dat omgeving geen rol speelt.
2.2.2. Een lange, controversiële traditie met aandacht voor biologische verklaringen
- Niet onomstreden
- Problemen met causaliteit en correlatie
- Neurobiologische factoren wel aanvaard als relevant perspectief
- Het begon met het vaststellen van uiterlijke kenmerken
Zoals Lombroso met zijn Atavisme & L’uomo delinquente
Hij zegt dat plegers van criminaliteit er primitiever uitzien ( gelijkend op Neanderthalers)
Zoals Bertillon:
- Geïnspireerd door Lombroso
- Antropometrie
- Onderdeel van antropologie
- Bestuderen van kenmerken v/h menselijk lichaam (hoofd en lichaam meten,
littekens)
Zoals Goddard:
- Familie Kallikak
- Delinquentie, erfelijkheid & beperkingen
Zoals Kretschmer:
- Lichaamstypen, psychiatrische problematiek & criminaliteit
- Drie types:
- Asthenieker: mager
- Atletisch: bredere schouders, brede borst, gespierde benen en buik
- Pycnici: middelmatige lichaamsbouw
Zoals Sheldon:
- Link tussen uiterlijk en temperament
- Andere lichaamstypologie gebaseerd op jonge mensen
3
, - Drie types:
- Endomorf: ronde mensen met korte ledematen
- Mesomorf: atletisch gebouwd met brede borstkas
- Ectomorf: mager, smal gezicht, scherpe neus
Maar…
- Zwakke methodologische basis
- Stigmatiserend
- achterhaald
2.2.3. Kritische kanttekeningen bij de aandacht voor biologische factoren
- Determinisme & eenzijdigheid
- Historisch misbruik: bv door Hitler, seksisme,..
- Ethische kwesties
- Individuele toepasbaarheid & stigma
2.2.4. Een dwarsdoorsnede van de biologische factoren
2.2.4.1. Leeftijd
Er bestaat een relatie tussen leeftijd en criminaliteit
Age-crime curve van Moffitt
Piek ligt hoogst bij jongeren
2.2.4.2. Geslacht
Verschillen tussen mannen en vrouwen:
- Prefrontale cortex: regelt o.a. cognitieve en emotionele functies (bv.
Impulscontrole)
- Kijken naar criminaliteitsstatistieken zien we dat bijna 85% van de daders
mannen zijn
- Maar toenemende trend aantal vrouwelijke daders. Mogelijke verklaringen:
- Gendergelijkheid en emancipatie
- Verlaagde tolerantie voor bepaalde feiten (bv verbale agressie)
- Meer aandacht voor vrouwelijke plegers
Criminaliteitsvormen:
-
2.2.4.3. Genen en erfelijkheid
Tweeling-, sibling- en adoptiestudies:
- Verwantschappen
- Eeneiige tweelingen: quasi-100% dezelfde genen
- Broers en zussen en twee-eiige tweelingen: deels dezelfde genen
- Geadopteerde kinderen: 0% dezelfde genen
4
(C03C6a/C9XA9A)
AJ 2023-2024
Prof. dr. Lore Mergaerts
DEEL I. EEN INLEIDING IN DE CRIMINOLOGISCHE PSYCHOLOGIE
1. Een schets van de criminologische psychologie
1.1. De ontwikkeling van de criminologische psychologie
- William Stern: Duitser, Hij deed onderzoek naar het geheugen = psycology of
testemony
- Hugo Münsterberg: Duitser, claimde grondlegger te zijn, zeer kritisch, zijn werk=
on the witness stand?
- Franz von Liszt: Duitser, bedenker van geïntegreerde strafrechtswetenschap,
verband empirisch onderzoek en strafrecht
- Hans Gross: Duitser, kriminalpsychologie, focus op psychische besluiten van
rechters en mensen, ‘founding father’ in europa want de andere zaten in VS
- Gustav Aschaffenburg: Duitser, psychiater
- + Hilde kaufmann & Erich Wulffen
De leuvense traditie:
- Louis Braffort: oprichter leuvense school criminologie, jurist
- Etienne Degreeff : tweede voorzitter Leuvense school criminologie,
criminogenese uitgevonden
- René Dellaert: ook voorzitter Leuvense school, arts in gevangenis, psychiater en
psycholoog, voorstander interdisciplinariteit en breed mensbeeld
- Steven De Batselier: Voorvechter kritische criminologie, aandacht voor impact
omgeving, psychopathologie van de mens
- Johan Goethals: pleitte voor geïntegreerde benadering, onderzoek naar waarom
mensen niet stoppen met criminologie en naar onveiligheidsgevoelens
1.2. Verschillende vormen van binnen de criminologie toegepaste psychologie
- Forensische psychologie: individuele zaken of concrete casussen (individueel
niveau), risicotaxatie = kans op recidive, behandelingsgericht
- Rechtspsychologie: elke vorm van gedrag, focus niet enkel op daders ook op
getuigen etc., justitiële autoriteiten, advocatuur, experimenten en empirisch
onderzoek
1
, - Investigative psychology: opsporen en vervolgen van daders,
daderprofilering=daders vinden obv psychologische profielen
- Police psychology: communicatievaardigheden,
- Correctional psychology: over gevangenis, rehabilitatie van veroordeelden
- Criminologische psychologie: enkel focus op daders en verdachten, niet op
slachtoffers
In vet gedrukt: specifiek voor die tak
Zie dia 11 les 1 voor overlap
1.3. Wat is criminologische psychologie?
Geen haarscherp afgelijnde discipline en overlap met aanverwante disciplines
Enkele gemene delers:
- Focus op plegers en verdachten van crimineel gedrag
- Verklaringen voor het plegen van crimineel gedrag
- Hoe met plegers en verdachten moeten worden omgegaan in strafrechtspleging
1.4. Criminaliteit, afwijkend gedrag en de strafbaarstelling ervan als referentiekader voor
de criminologische psychologie
- Geen eenduidigheid, dynamisch en evolutief, Mala in se vs. mala prohibita
- Gedrag op verschillende manieren benaderen zoals: recht, moraal, sociaal,
psychologisch
- Niet statisch, maar een sociaal construct ..
- Crimineel gedrag = ‘intentionele handelingen die schade berokkenen en
veroordeeld worden door de omgeving en/of gestraft worden door de staat.’
- Crimineel gedrag verschillend van deviant gedrag en antisociaal gedrag
1.5. Verklaringsmodellen voor criminaliteit
Van eenzijdige verklaringsmodellen naar geïntegreerde verklaringsmodellen voor
crimineel gedrag.
2. Biopsychosociale verklaringen voor het plegen van criminaliteit
2.1. Het complexe samenspel tussen biologische, psychologische en sociale factoren als
verklaring voor crimineel gedrag
- Van eenzijdige verklaringsmodellen obv klassiek etiologisch onderzoek…
- …naar geïntegreerde .. kijk dia
2.2. Biologische factoren
2.2.1. De aandacht voor biologische verklaringen: uitgangspunt
- Zoeken naar de link tussen specifieke biologische kenmerken van plegers van
crimineel gedrag
- Doel: Voorkomen, beperken en/of stoppen van crimineel gedrag
- Bestaat dat nu? Geboren criminelen
2
, Casus: Jeffrey Landrigan
Kende zijn vader niet want gestorven (was een crimineel) en wordt geadopteerd.
Hij komt in goede omgeving terecht, maar vertoont crimineel gedrag zoals
druggebruik, overmatig alcoholgebruik, geweld,… Uiteindelijk wordt hij
veroordeeld en krijgt hij de doodstraf. Later blijkt dat zowel zijn vader en
grootvader ook de doodstraf kregen. Hieruit volgt de vraag of er aangeboren
criminelen zijn. Als dit zo is dan kan je zeggen dat omgeving geen rol speelt.
2.2.2. Een lange, controversiële traditie met aandacht voor biologische verklaringen
- Niet onomstreden
- Problemen met causaliteit en correlatie
- Neurobiologische factoren wel aanvaard als relevant perspectief
- Het begon met het vaststellen van uiterlijke kenmerken
Zoals Lombroso met zijn Atavisme & L’uomo delinquente
Hij zegt dat plegers van criminaliteit er primitiever uitzien ( gelijkend op Neanderthalers)
Zoals Bertillon:
- Geïnspireerd door Lombroso
- Antropometrie
- Onderdeel van antropologie
- Bestuderen van kenmerken v/h menselijk lichaam (hoofd en lichaam meten,
littekens)
Zoals Goddard:
- Familie Kallikak
- Delinquentie, erfelijkheid & beperkingen
Zoals Kretschmer:
- Lichaamstypen, psychiatrische problematiek & criminaliteit
- Drie types:
- Asthenieker: mager
- Atletisch: bredere schouders, brede borst, gespierde benen en buik
- Pycnici: middelmatige lichaamsbouw
Zoals Sheldon:
- Link tussen uiterlijk en temperament
- Andere lichaamstypologie gebaseerd op jonge mensen
3
, - Drie types:
- Endomorf: ronde mensen met korte ledematen
- Mesomorf: atletisch gebouwd met brede borstkas
- Ectomorf: mager, smal gezicht, scherpe neus
Maar…
- Zwakke methodologische basis
- Stigmatiserend
- achterhaald
2.2.3. Kritische kanttekeningen bij de aandacht voor biologische factoren
- Determinisme & eenzijdigheid
- Historisch misbruik: bv door Hitler, seksisme,..
- Ethische kwesties
- Individuele toepasbaarheid & stigma
2.2.4. Een dwarsdoorsnede van de biologische factoren
2.2.4.1. Leeftijd
Er bestaat een relatie tussen leeftijd en criminaliteit
Age-crime curve van Moffitt
Piek ligt hoogst bij jongeren
2.2.4.2. Geslacht
Verschillen tussen mannen en vrouwen:
- Prefrontale cortex: regelt o.a. cognitieve en emotionele functies (bv.
Impulscontrole)
- Kijken naar criminaliteitsstatistieken zien we dat bijna 85% van de daders
mannen zijn
- Maar toenemende trend aantal vrouwelijke daders. Mogelijke verklaringen:
- Gendergelijkheid en emancipatie
- Verlaagde tolerantie voor bepaalde feiten (bv verbale agressie)
- Meer aandacht voor vrouwelijke plegers
Criminaliteitsvormen:
-
2.2.4.3. Genen en erfelijkheid
Tweeling-, sibling- en adoptiestudies:
- Verwantschappen
- Eeneiige tweelingen: quasi-100% dezelfde genen
- Broers en zussen en twee-eiige tweelingen: deels dezelfde genen
- Geadopteerde kinderen: 0% dezelfde genen
4
