Management accounting
DEEL 1: STANDAARD FULL COSTING .............................................................................................. 3
HOOFDSTUK 1: DE TECHNIEK VAN KOSTPRIJSCALCULATIE ................................................................... 3
Inleiding ................................................................................................................................ 3
Begrip kostprijs ....................................................................................................................... 3
Vaste & variabele kosten .......................................................................................................... 5
Directe & indirecte kosten ........................................................................................................ 5
Incrementele of differentiële kosten .......................................................................................... 6
Integrale kostprijs vs. partiële kostprijs ...................................................................................... 6
HOOFDSTUK 2: SPECIFIEKE WAARDERINGSPROBLEMEN ..................................................................... 6
Waardering van materiaalverbruik ............................................................................................ 6
Waardering van afschrijvingen .................................................................................................. 6
Rente op eigen en vreemd vermogen ......................................................................................... 7
HOOFDSTUK 3: ACTIVITY-BASED COSTING............................................................................................ 7
Probleemstelling .................................................................................................................... 7
Rationele versus irrationele verdeling van indirecte kosten ........................................................... 7
Keuze van de verdeelsleutel bij toerekening van indirecte kosten .................................................. 8
Tekortkomingen van traditionele kostprijscalculatie .................................................................... 8
Kostprijsbepaling op basis van activiteiten ................................................................................. 8
Kostenhiërarchie (verschillende soorten activiteiten) .................................................................. 9
Soorten ‘activity cost drivers’.................................................................................................... 9
Winstgevendheidsanalyse op basis van activity-based costing....................................................10
HOOFDSTUK 4: TIME-DRIVEN ACTIVITY-BASED COSTING (TDABC) ...................................................... 10
Tekortkomingen van ABC ........................................................................................................10
Techniek van time-driven ABC .................................................................................................10
Tijdsvergelijkingen..................................................................................................................11
ABC vs. TDABC ......................................................................................................................11
Winstgevendheidsanalyse ......................................................................................................12
Evaluatie van TDABC ..............................................................................................................12
DEEL 2: HISTORISCHE FULL COSTING ...........................................................................................13
HOOFDSTUK 6: KOSTPRIJSCALCULATIE EN RESULTAATBEPALLING BIJ MASSAPRODUCTIE ................. 13
Kenmerken van massaproductie .............................................................................................13
Kostprijscalculatie bij massaproductie .....................................................................................13
Waardering van goederen in bewerking ....................................................................................13
Kostprijs van de geproduceerde goederen vs kostprijs van de verkochte goederen .........................13
Resultaatbepaling over de periode ...........................................................................................14
HOOFDSTUK 7: ORDERCALCULATIE .................................................................................................... 14
Kenmerken van productie op order ..........................................................................................14
Probleemstelling ...................................................................................................................14
Belang van kostprijscalculatie bij productie op order ..................................................................14
Voorcalculatie: standaardkostprijscalculatie ............................................................................15
Nacalculatie: werkelijke kostprijs .............................................................................................15
Resultaatbepaling over de periode ...........................................................................................15
HOOFDSTUK 9: FULL COSTING VS DIRECT COSTING ........................................................................... 15
Inleiding ...............................................................................................................................16
Definities ..............................................................................................................................16
Resultaatbepaling & kostprijscalculatie ....................................................................................16
Uitgewerkt voorbeeld .............................................................................................................17
DEEL 3: DIRECT COSTING .............................................................................................................17
HOOFDSTUK 10: BELANGRIJKE BEGRIPPEN BIJ BESLISSINGSCALCULATIES ....................................... 17
Relevante kosten & opbrengsten .............................................................................................17
Differentiële kosten = incrementele kosten ...............................................................................17
Opportuniteitskost .................................................................................................................17
Contributiemarge ..................................................................................................................17
Korte termijn vs lange termijn ..................................................................................................18
1
, HOOFDSTUK 11: BREAK-EVEN ANALYSE .............................................................................................. 18
Probleemstelling ...................................................................................................................18
Methodes om break-evenpunt te bepalen .................................................................................18
Toepassingsmogelijkheden van break-evenanalyse ...................................................................19
Impliciete veronderstellingen van break-evenanalyse ................................................................19
HOOFDSTUK 12: SPECIALE ORDERS MET LAGE VERKOOPPRIJS .......................................................... 20
Inleiding ...............................................................................................................................20
Onderbezetting......................................................................................................................20
Voorwaarden voor het aanvaarden van een speciaal order met een verkoopprijs onder de integrale
kostprijs ...............................................................................................................................21
Volledige bezetting .................................................................................................................21
HOOFDSTUK 13: DE ‘MAKE-OR-BUY’-BESLISSING............................................................................... 21
Inleiding ...............................................................................................................................21
Situatie 1: vrijgekomen capaciteit wordt niet benut ....................................................................21
Situatie 2: vrijgekomen situatie wordt benut ..............................................................................22
Situatie 3: vervanging van machine ..........................................................................................22
Kwalitatieve factoren ..............................................................................................................22
HOOFDSTUK 14: DE VERKOOPPRIJSBESLISSING................................................................................. 22
Inleiding ...............................................................................................................................22
Beïnvloedende factoren bij verkoopprijsbeslissing .....................................................................22
Verkoopprijsbepaling gebaseerd op kostprijs (cost-based pricing) ...............................................23
Cost-plus-pricing ........................................................................................................................................ 23
Target return pricing .................................................................................................................................... 23
Evaluatie ..................................................................................................................................................... 24
Afnemersgerichte prijbespaling (buyer-based pricing) ................................................................24
HOOFDSTUK 15: DE PRODUCTMIXBESLISSING & DE THEORY OF CONSTRAINTS ................................ 24
Inleiding ...............................................................................................................................24
De optimale productmix bij 1 knelpunt .....................................................................................24
De optimale productmix bij verschilende capaciteitsbeperkingen................................................25
Theory of constraints (TOC) .....................................................................................................25
DEEL 4: KOSTENBEHEERSING ......................................................................................................25
HOOFDSTUK 17: KOSTENBEHEERSING DOOR MIDDEL VAN VERSCHILLENANALYSE .......................... 25
Inleiding ...............................................................................................................................25
Van kostenberekening naar kostenbeheersing ...........................................................................26
Verschillenanalyse van de variabele, directe kosten ...................................................................26
Verschillenanalyse van de indirecte kosten ...............................................................................27
Variabele, indirecte kosten .......................................................................................................................... 27
Vaste, indirecte kosten ................................................................................................................................ 27
Beheerskosten ............................................................................................................................................ 27
Uitsplitsing van globaal verschil ...............................................................................................27
HOOFDSTUK 18: KOSTENBEHEERSING DOOR MIDDEL VAN KAIZEN COSTING & ACTIVITY-BASED
MANAGEMENT .................................................................................................................................... 27
Kostenreductie als strategisch wapen ......................................................................................27
Principes van continue verbetering ..........................................................................................27
Innovatie vs kaizen .................................................................................................................28
De rol van managers in kaizen .................................................................................................29
Kostenbeheersing via activity-based management ....................................................................29
Gebruik van TDABC bij continue verbetering .............................................................................29
HOOFDSTUK 19: KOSTENBEHEERSING VAN NIEUWE PRODUCTEN DOOR MIDDEL VAN TARGET
COSTING ............................................................................................................................................. 29
‘Design to cost’: kostenbeheersing van toekomstige producten ...................................................29
Target costing ........................................................................................................................29
Kenmerken van target costing .................................................................................................30
Gebruik van ABC bij target costing ...........................................................................................30
Target costing en samenwerking met leveranciers .....................................................................30
Toepassingen van target costing ..............................................................................................31
2
,DEEL 1: STANDAARD FULL COSTING
HOOFDSTUK 1: DE TECHNIEK VAN KOSTPRIJSCALCULATIE
Inleiding
Algemene financiële • Extern
boekhouding • Geeft alleen resultaat op jaarbasis
• MAAR management wil oorzaken van resultaat kennen
Analytische boekhouding • Intern
• Splitst kosten & opbrengsten op naar plaats & verantwoordelijkheid
• Maandelijkse resultaatbepaling
• Niet verplicht tenzij ...
➢ Nationaal of sectoriaal belang (ziekenhuizen...)
• MAAR historische gegevens zijn soms onvoldoende aangepast om snel
toekomstgerichte belsissingen te nemen
Management accounting • = beleidsboekhouden
• Nog optioneler → er wordt vaak afgeweken van de regels van boekhouding
• Standaardkostencalculatie → bepaalt beleid op vooraf & vergelijkt achteraf
planning met realisaties
• Different costs for different purposes → integrale vs variabele kostencalculatie
• ‘de kostprijs’ → bestaat niet want afhankelijk van beslissing
Resultaatbepaling •
Brutomarge • Uit algemene boekhouding
Gross margin • In Angelsaksische onderneming
• Zoals brutoresultaat maar fabricagekostprijs bevat enkel pure productiekosten
Begrip kostprijs
Kostprijs • Som van de kosten nodig voor het realiseren van een bepaalde prestatie
➢ Prestatie = kostenobject → product, dienst, productgroep...
Kosten • In geldwaarde uitgedrukte offers van de ingezette productiemiddelen
• = costs / expenses
• Dit begrip is ruimer dan ‘kostprijs’
➢ Enkel over kostprijs van product, diens, project...
➢ Deelaspecten van output → kosten
➢ Bv. enkel spreken over kostprijs deelactiviteit als deze activiteit onder die
vorm verkocht wordt (arbeidsuur → bedrijf dat loonwerk presteert)
Fabricagekostprijs • Geheel van in geldwaarde uitgedrukte productiemiddelen die nodig zijn om
afgewerkt product of dienst te produceren
• Alle kosten totaliseren gemaakt tussen afleveren grondstoffen aan fabriekshal
& afleveren gereed product
• Prestatie = vervaardigde eindproduct of -dienst
3
, Verkoopkostprijs • Fabricagekostprijs + alle kosten nodig om verkoop te realiseren
• Prestatie = verkochte product of dienst
Uitgaven • Heeft te maken met liquide middelen
• = expenditure / cash
• Bv. aankoop machine → uitgave, jaarlijkse afschrijving → kost (want opoffering
van middelen)
Niet-kaskosten • Kosten die geen uitvanen zijn
• Bv. afschrijvingen, waardeverminderingen
Kaskosten • Kosten die ook uitgaven zijn
• = cash expenses
• Bv. personeelskosten
Uitgaven die geen kosten • Bv. aflossen lening, betaling schuld aan leverancier
zijn
Winst • Saldo van opbrengsten & kosten
• Op resultatenrekening
Saldo van de liquide • = besingsaldo + ontvangsten – uitgaven
middelen • Op balans
Cashflow • = saldo van kasopbrengsten & kaskosten
Directe productiekosten • Arbeid
• Materiaalverbruik (GS)
Indirecte productiekosten • Arbeid
• Materiaalverbruik (HS)
• Licht/elektriciteit
• Machines
Beheerskosten • Bezoldiging administratie
• Afschrijving meubilair
• Huur
Specifieke verkoopkosten • Commissieloon
• Verpakkingskosten gereed product
• Bezoldiging vekopers
Bepaling kostprijs • andere directe productiekosten
➢ Afschrijving machines die specifiek gebruikt
worden voor 1 soort product
• Indirecte kosten → verdeeld via
verdeelsleutels
Historische / • Historische kosten = werkelijk geregistreerde kosten
nagecalculeerde • Boekhoudkundige doeleinden → voorraadwaardering, resultaatbepaling
kostprijscalculatie • Minder bruikbaar voor beleidsbeslissingen
Standaard- • Obv toelaatbare kosten
kostprijscalculatie • Kosten → vermijdbaar & niet-vermijdbaar → deze eerste = verspillingen
➢ Niet meerkenen voor beleidsbeslissingen
4
DEEL 1: STANDAARD FULL COSTING .............................................................................................. 3
HOOFDSTUK 1: DE TECHNIEK VAN KOSTPRIJSCALCULATIE ................................................................... 3
Inleiding ................................................................................................................................ 3
Begrip kostprijs ....................................................................................................................... 3
Vaste & variabele kosten .......................................................................................................... 5
Directe & indirecte kosten ........................................................................................................ 5
Incrementele of differentiële kosten .......................................................................................... 6
Integrale kostprijs vs. partiële kostprijs ...................................................................................... 6
HOOFDSTUK 2: SPECIFIEKE WAARDERINGSPROBLEMEN ..................................................................... 6
Waardering van materiaalverbruik ............................................................................................ 6
Waardering van afschrijvingen .................................................................................................. 6
Rente op eigen en vreemd vermogen ......................................................................................... 7
HOOFDSTUK 3: ACTIVITY-BASED COSTING............................................................................................ 7
Probleemstelling .................................................................................................................... 7
Rationele versus irrationele verdeling van indirecte kosten ........................................................... 7
Keuze van de verdeelsleutel bij toerekening van indirecte kosten .................................................. 8
Tekortkomingen van traditionele kostprijscalculatie .................................................................... 8
Kostprijsbepaling op basis van activiteiten ................................................................................. 8
Kostenhiërarchie (verschillende soorten activiteiten) .................................................................. 9
Soorten ‘activity cost drivers’.................................................................................................... 9
Winstgevendheidsanalyse op basis van activity-based costing....................................................10
HOOFDSTUK 4: TIME-DRIVEN ACTIVITY-BASED COSTING (TDABC) ...................................................... 10
Tekortkomingen van ABC ........................................................................................................10
Techniek van time-driven ABC .................................................................................................10
Tijdsvergelijkingen..................................................................................................................11
ABC vs. TDABC ......................................................................................................................11
Winstgevendheidsanalyse ......................................................................................................12
Evaluatie van TDABC ..............................................................................................................12
DEEL 2: HISTORISCHE FULL COSTING ...........................................................................................13
HOOFDSTUK 6: KOSTPRIJSCALCULATIE EN RESULTAATBEPALLING BIJ MASSAPRODUCTIE ................. 13
Kenmerken van massaproductie .............................................................................................13
Kostprijscalculatie bij massaproductie .....................................................................................13
Waardering van goederen in bewerking ....................................................................................13
Kostprijs van de geproduceerde goederen vs kostprijs van de verkochte goederen .........................13
Resultaatbepaling over de periode ...........................................................................................14
HOOFDSTUK 7: ORDERCALCULATIE .................................................................................................... 14
Kenmerken van productie op order ..........................................................................................14
Probleemstelling ...................................................................................................................14
Belang van kostprijscalculatie bij productie op order ..................................................................14
Voorcalculatie: standaardkostprijscalculatie ............................................................................15
Nacalculatie: werkelijke kostprijs .............................................................................................15
Resultaatbepaling over de periode ...........................................................................................15
HOOFDSTUK 9: FULL COSTING VS DIRECT COSTING ........................................................................... 15
Inleiding ...............................................................................................................................16
Definities ..............................................................................................................................16
Resultaatbepaling & kostprijscalculatie ....................................................................................16
Uitgewerkt voorbeeld .............................................................................................................17
DEEL 3: DIRECT COSTING .............................................................................................................17
HOOFDSTUK 10: BELANGRIJKE BEGRIPPEN BIJ BESLISSINGSCALCULATIES ....................................... 17
Relevante kosten & opbrengsten .............................................................................................17
Differentiële kosten = incrementele kosten ...............................................................................17
Opportuniteitskost .................................................................................................................17
Contributiemarge ..................................................................................................................17
Korte termijn vs lange termijn ..................................................................................................18
1
, HOOFDSTUK 11: BREAK-EVEN ANALYSE .............................................................................................. 18
Probleemstelling ...................................................................................................................18
Methodes om break-evenpunt te bepalen .................................................................................18
Toepassingsmogelijkheden van break-evenanalyse ...................................................................19
Impliciete veronderstellingen van break-evenanalyse ................................................................19
HOOFDSTUK 12: SPECIALE ORDERS MET LAGE VERKOOPPRIJS .......................................................... 20
Inleiding ...............................................................................................................................20
Onderbezetting......................................................................................................................20
Voorwaarden voor het aanvaarden van een speciaal order met een verkoopprijs onder de integrale
kostprijs ...............................................................................................................................21
Volledige bezetting .................................................................................................................21
HOOFDSTUK 13: DE ‘MAKE-OR-BUY’-BESLISSING............................................................................... 21
Inleiding ...............................................................................................................................21
Situatie 1: vrijgekomen capaciteit wordt niet benut ....................................................................21
Situatie 2: vrijgekomen situatie wordt benut ..............................................................................22
Situatie 3: vervanging van machine ..........................................................................................22
Kwalitatieve factoren ..............................................................................................................22
HOOFDSTUK 14: DE VERKOOPPRIJSBESLISSING................................................................................. 22
Inleiding ...............................................................................................................................22
Beïnvloedende factoren bij verkoopprijsbeslissing .....................................................................22
Verkoopprijsbepaling gebaseerd op kostprijs (cost-based pricing) ...............................................23
Cost-plus-pricing ........................................................................................................................................ 23
Target return pricing .................................................................................................................................... 23
Evaluatie ..................................................................................................................................................... 24
Afnemersgerichte prijbespaling (buyer-based pricing) ................................................................24
HOOFDSTUK 15: DE PRODUCTMIXBESLISSING & DE THEORY OF CONSTRAINTS ................................ 24
Inleiding ...............................................................................................................................24
De optimale productmix bij 1 knelpunt .....................................................................................24
De optimale productmix bij verschilende capaciteitsbeperkingen................................................25
Theory of constraints (TOC) .....................................................................................................25
DEEL 4: KOSTENBEHEERSING ......................................................................................................25
HOOFDSTUK 17: KOSTENBEHEERSING DOOR MIDDEL VAN VERSCHILLENANALYSE .......................... 25
Inleiding ...............................................................................................................................25
Van kostenberekening naar kostenbeheersing ...........................................................................26
Verschillenanalyse van de variabele, directe kosten ...................................................................26
Verschillenanalyse van de indirecte kosten ...............................................................................27
Variabele, indirecte kosten .......................................................................................................................... 27
Vaste, indirecte kosten ................................................................................................................................ 27
Beheerskosten ............................................................................................................................................ 27
Uitsplitsing van globaal verschil ...............................................................................................27
HOOFDSTUK 18: KOSTENBEHEERSING DOOR MIDDEL VAN KAIZEN COSTING & ACTIVITY-BASED
MANAGEMENT .................................................................................................................................... 27
Kostenreductie als strategisch wapen ......................................................................................27
Principes van continue verbetering ..........................................................................................27
Innovatie vs kaizen .................................................................................................................28
De rol van managers in kaizen .................................................................................................29
Kostenbeheersing via activity-based management ....................................................................29
Gebruik van TDABC bij continue verbetering .............................................................................29
HOOFDSTUK 19: KOSTENBEHEERSING VAN NIEUWE PRODUCTEN DOOR MIDDEL VAN TARGET
COSTING ............................................................................................................................................. 29
‘Design to cost’: kostenbeheersing van toekomstige producten ...................................................29
Target costing ........................................................................................................................29
Kenmerken van target costing .................................................................................................30
Gebruik van ABC bij target costing ...........................................................................................30
Target costing en samenwerking met leveranciers .....................................................................30
Toepassingen van target costing ..............................................................................................31
2
,DEEL 1: STANDAARD FULL COSTING
HOOFDSTUK 1: DE TECHNIEK VAN KOSTPRIJSCALCULATIE
Inleiding
Algemene financiële • Extern
boekhouding • Geeft alleen resultaat op jaarbasis
• MAAR management wil oorzaken van resultaat kennen
Analytische boekhouding • Intern
• Splitst kosten & opbrengsten op naar plaats & verantwoordelijkheid
• Maandelijkse resultaatbepaling
• Niet verplicht tenzij ...
➢ Nationaal of sectoriaal belang (ziekenhuizen...)
• MAAR historische gegevens zijn soms onvoldoende aangepast om snel
toekomstgerichte belsissingen te nemen
Management accounting • = beleidsboekhouden
• Nog optioneler → er wordt vaak afgeweken van de regels van boekhouding
• Standaardkostencalculatie → bepaalt beleid op vooraf & vergelijkt achteraf
planning met realisaties
• Different costs for different purposes → integrale vs variabele kostencalculatie
• ‘de kostprijs’ → bestaat niet want afhankelijk van beslissing
Resultaatbepaling •
Brutomarge • Uit algemene boekhouding
Gross margin • In Angelsaksische onderneming
• Zoals brutoresultaat maar fabricagekostprijs bevat enkel pure productiekosten
Begrip kostprijs
Kostprijs • Som van de kosten nodig voor het realiseren van een bepaalde prestatie
➢ Prestatie = kostenobject → product, dienst, productgroep...
Kosten • In geldwaarde uitgedrukte offers van de ingezette productiemiddelen
• = costs / expenses
• Dit begrip is ruimer dan ‘kostprijs’
➢ Enkel over kostprijs van product, diens, project...
➢ Deelaspecten van output → kosten
➢ Bv. enkel spreken over kostprijs deelactiviteit als deze activiteit onder die
vorm verkocht wordt (arbeidsuur → bedrijf dat loonwerk presteert)
Fabricagekostprijs • Geheel van in geldwaarde uitgedrukte productiemiddelen die nodig zijn om
afgewerkt product of dienst te produceren
• Alle kosten totaliseren gemaakt tussen afleveren grondstoffen aan fabriekshal
& afleveren gereed product
• Prestatie = vervaardigde eindproduct of -dienst
3
, Verkoopkostprijs • Fabricagekostprijs + alle kosten nodig om verkoop te realiseren
• Prestatie = verkochte product of dienst
Uitgaven • Heeft te maken met liquide middelen
• = expenditure / cash
• Bv. aankoop machine → uitgave, jaarlijkse afschrijving → kost (want opoffering
van middelen)
Niet-kaskosten • Kosten die geen uitvanen zijn
• Bv. afschrijvingen, waardeverminderingen
Kaskosten • Kosten die ook uitgaven zijn
• = cash expenses
• Bv. personeelskosten
Uitgaven die geen kosten • Bv. aflossen lening, betaling schuld aan leverancier
zijn
Winst • Saldo van opbrengsten & kosten
• Op resultatenrekening
Saldo van de liquide • = besingsaldo + ontvangsten – uitgaven
middelen • Op balans
Cashflow • = saldo van kasopbrengsten & kaskosten
Directe productiekosten • Arbeid
• Materiaalverbruik (GS)
Indirecte productiekosten • Arbeid
• Materiaalverbruik (HS)
• Licht/elektriciteit
• Machines
Beheerskosten • Bezoldiging administratie
• Afschrijving meubilair
• Huur
Specifieke verkoopkosten • Commissieloon
• Verpakkingskosten gereed product
• Bezoldiging vekopers
Bepaling kostprijs • andere directe productiekosten
➢ Afschrijving machines die specifiek gebruikt
worden voor 1 soort product
• Indirecte kosten → verdeeld via
verdeelsleutels
Historische / • Historische kosten = werkelijk geregistreerde kosten
nagecalculeerde • Boekhoudkundige doeleinden → voorraadwaardering, resultaatbepaling
kostprijscalculatie • Minder bruikbaar voor beleidsbeslissingen
Standaard- • Obv toelaatbare kosten
kostprijscalculatie • Kosten → vermijdbaar & niet-vermijdbaar → deze eerste = verspillingen
➢ Niet meerkenen voor beleidsbeslissingen
4
