H1: Begrip & situering van het arbeidsrecht
1.Wat is arbeidsrecht? Begrip en situering
1.1 Het arbeidsrecht + 1.2 het sociale
zekerheidsrecht
Arbeidsrecht maakt deel uit van het ‘sociaal recht’
Sociaal recht ⇒ Arbeidsrecht + Sociaal zekerheidsrecht
Sociaal recht = een rechtstak die uit 2 delen bestaat
→ Soc zekerheidsrecht: uitkeringen (ziekte, werkloosheid, pensioen, ...), soc
bijstand, leefloon, groeipakket, ...
Vb rechstakken: strafrecht, economisch recht, burgerlijk recht, sportrecht, ...
ARBEIDSRECHT SOCIAAL ZEKERHEIDSRECHT
Regelt herverdelen van rijkdom en
Regelt arbeidsverhoudingen
bescherming tegen sociale risico’s
Van toepassing op werknemers &
Van toepassing op werknemers, maar
werkgevers zowel individueel als
ook op ambtenaren, zelfstandigen en op
collectief (niet op zelfstandigen &
hele bevolking...
ambtenaren)
•Arbeidsovereenkomstenrecht
•Sociale verzekeringen
•Collectief arbeidsrecht •Wetgeving
•Werkloosheidsverzekering •Ziekte-en
loonbescherming
invaliditeitsverzekering
•Arbeidsbeschermingsrecht /
•Pensioenverzekering •Gezinsbijslagen
arbeidsreglementering
(groeipakket) •Jaarlijkse vakantie
•Arbeidsmarktrecht
•Arbeidsongevallen & beroepsziekten
•Sociaal Handhavingsrecht
•Sociale bijstand
•Recht maatschappelijke integratie (RMI)
•Inkomensgarantie voor ouderen (IGO)
•Gewaarborgde gezinsbijslag
•Tegemoetkomingen aan personen met
een handicap
Regelt verhouding tss werknemers en werkgevers, als je onder gezag werkt, is
het arbeidsrecht van toepassing
Kan individueel zijn: rechtstreeks tegenover werkgever
collectief: via vakbonden
Niet van toepassing op zelfstandigen en statutaire ambtenaren (mensen die voor
de overheid werken)
Soc zekerheidsrecht: solidariteit = wie veel heeft, betaalt veel → herverdeling van
rijkdom, bescherming tegen sociale risico’s + extra vangnet voor iedereen die
door de mazen vh normale soci zekerheid valt = ocmw’s
Van toepassing op iedereen
Verschillend stelsel
Soc bijstand is er voor iedereen die er nood aan heeft, om een menswaardig
leven te leiden Arbeidsrecht = beschermingsrecht → arbeider zit in een
1
,ondergeschikte positie en heeft dus bescherming nodig vb hoeveel uren mogen
werken, loon, ...
1.2 Studiedomein ‘arbeidsrecht’ in sociaal werk
Studiedomein OPO ‘Arbeidsrecht’ in fase 1 Sociaal werk →
Arbeidsovereenkomstenrecht
→ Collectief arbeidsrecht (sociaal overleg) In fase 2: sociaal zekerheidsrecht
2. Ontstaan van het arbeidsrecht – historisch
overzicht
Franse revolutie 1789
→ Vrijheid (Liberté)
→ Gelijkheid (Egalité)
→ Broederlijkheid (Fraternité)
Opstellen Code Civil 1804
→ Principes Franse revolutie krijgen juridische vertaling
→ Partijen kunnen op basis van gelijkheid in vrijheid een overeenkomst sluiten
waarbij de ene zijn diensten verhuurt aan de andere
→ Overheid komt niet tussen: liberalisme
Industriële Revoluties
→ 1° industriële revolutie +/- 1770-1850: uitvinding stoommachine,
textielnijverheid, steenkool ...
→ 2° industriële revolutie: +/- 1870 -1910: opkomst staalindustrie, chemische
nijverheid, elektriciteit, benzinemotor...
→ Evolutie van agrarische samenleving met ambachten naar industriële
samenleving met fabrieken in steden. Mensen gaan massaal naar steden om in
fabrieken te werken (plattelandsvlucht).
Code civil = samenraapsel van romeinse ideeën, ... en de ideeën uit de franse
revolutie Voor fr revolutie: vooral boeren en platteland
Industriële revoluties dus verhuizen naar de steden
H2: Bronnen van het arbeidsrecht
Recht = geheel van regels
Waar zijn die regels terug te vinden ? In de rechtsbronnen
Belang: weten welke regels je moet toepassen in een concrete situatie
→ Ontslag, discriminatie, ziekte, kinderarbeid, inspraak werknemers, staking, ...
Rechtsbronnen zijn zowel internationaal als nationaal
Rechtsbronnen: wat als 2 regels elkaar tegen spreken?
Je moet weten waar je de regels kan terugvinden
Overzicht bronnen arbeidsrecht
INTERNATIONAAL
NATIONAAL
2
,Internation Algemene Eigen bronnen
Europees Bilateraal
aal bronnen arbeidsrecht
Raad van België -
V.N. Grondwet C.A.O’s
Europa Marokko
Wetten, KB’s - Individuele
I.A.O. E.U. ...
MB’s arbeidsovereenkomst
O.E.S.O Rechtspraak Arbeidsreglement
1.Internationale rechtsbronnen
Internationale verdragen
→ UVRM, EVRM, Verdrag tot oprichting van de EEG (nu EU), ...
Andere “rechtsinstrumenten” bepaald in verdragen
→ Aanbevelingen; Conventies; Protocollen; Verordeningen, richtlijnen,
beschikkingen, aanbevelingen (EU); ...
Internationale verdragen: UVRM: geen directe verwerking dus juridisch niet veel
waard EVRM: wel directe werking: enkel burgerlijk en politieke rechten
Secundaire internat bronnen: kunnen richtlijnen, verordeningen,... opstellen/doen
Secundair omdat er een verdrag is tot het opstellen van zo’n rechtsinstrument
Totstandkoming verdragen / ratificatieprocedure (zie fundamenten van het
recht) → Onderhandeling, ondertekening, goedkeuring door parlement,
bekrachtiging – ratificatie door uitvoerende macht, publicatie in Staatsblad,
inwerkingtreding (meestal pas als min. aantal lidstaten verdrag geratificeerd
hebben)
Pas dan van kracht in “interne rechtsorde”
Hebben soms “directe werking” maar niet altijd (bv. UVRM niet)
Kunnen opgezegd worden
https://www.law.kuleuven.be/iir/nl/onderzoek/wp/WP86n.pdf
Het klassieke concept van directe werking: de theorie
Naar Belgisch recht is het vaste rechtspraak van het Hof van Cassatie dat de
directe werking van verdragen afhangt van hun aard en formulering. In het arrest
Thonon oordeelde het Hof dat:
“het begrip rechtstreekse toepasselijkheid van een verdrag ten opzichte van de onderdanen
van een Staat die het heeft gesloten, impliceert dat de verbintenis van die Staat volledig en
nauwkeurig wordt uitgedrukt en dat de verdragsluitende partijen de bedoeling hadden de
toekenning van subjectieve rechten en het opleggen van verplichtingen aan personen tot
voorwerp van het verdrag te maken”.
In het arrest Thonon herkent men de twee elementen die traditioneel naar voor
worden geschoven om na te gaan of een verdragsbepaling directe werking heeft.
Enerzijds is er de vraag of de verdragsluitende Staten de bedoeling hadden om
subjectieve rechten en plichten voor particulieren te creëren (het zgn. subjectief
element), anderzijds de vraag of de verdragsbepaling in kwestie voldoende
duidelijk, nauwkeurig en onvoorwaardelijk is en niet afhankelijk van discretionaire
uitvoeringsmaatregelen (het zgn. objectief element).
Het klassieke concept: de praktijk
Achter de ogenschijnlijke eenvoud van de principiële overwegingen van het Hof
van Cassatie in het arrest Thonon ligt een werkelijkheid die heel wat complexer
en genuanceerder is. In de praktijk blijkt het hoegenaamd niet eenvoudig te zijn
om na te gaan of een verdragsbepaling aan dit objectief en subjectief element
3
, beantwoordt. Zo bepaalt een verdrag slechts zelden uitdrukkelijk of het al dan
niet de bedoeling heeft om rechten en plichten voor particulieren te creëren en
vele internationale regels zijn zo geformuleerd dat ze in meer of mindere mate
nadere wetgeving behoeven voor hun toepassing. Bijgevolg zal een
fundamentele interpretatieve tussenkomst van de rechter vereist zijn.
Ratificatie = na handtekening eerst naar parlement, parlement moet goedkeuren
en bekrachtigen, dan moet het gepubliceerd worden in BS
EU = supranationaal recht
→ Lidstaten hebben bij verdrag deel nationale soevereiniteit overgeheveld naar
EU
→ EU kan beslissingen nemen:
Die rechtstreeks van kracht zijn (verordeningen, richtlijnen ...)
Rechtsleer
Gebruik
Zonder procedure voor ratificatie te moeten volgen
Zie verder instrumenten EU
Verordening = europese wet, in heel de unie hetzelfde van toepassing vb gdpr
(privacy) Richtlijn = het doel waar naartoe gestreefd moet worden, manier
waarop/de principes kan/kunnen verschillend zijn, er zijn verschillen in de
uitwerking
Internationale instellingen en -bronnen
•De UVRM (1948) o.a. art. 23 - 25
Verenigde Naties (VN) •IVESCR-verdrag (1966) art. 6 ev.
•BUPO-verdrag (1966)
•Gespecialiseerd instelling VN
Internationale arbeidsorganisatie (IAO) •Nationale delegaties drieledig
Zie videofragment •Jaarlijks Internationale
https://www.youtube.com/watch? arbeidsconferentie •Stelt
v=stW3ciS yNsQ aanbevelingen en conventies op
•190 conventies: kinderarbeid,
huisarbeid... •206 aanbevelingen
(HIV & aids...) •Controle op naleving
en klachtenrecht
Organisatie voor Economische •Gedragscode multinationale
samenwerking en ontwikkeling (OESO) ondernemingen (1976)
Voorbeeld veroordeling België wegens onduidelijke criteria representativiteit
vakorganisaties. Ook klacht ACLVB tegen loonnorm wegens strijdigheid. Klacht
drie vakbonden tegen loonblokkering (sept. 2013)
UVRM
Artikel 23
Eenieder heeft recht op arbeid, op vrije keuze van beroep, op rechtmatige en
gunstige arbeidsvoorwaarden en op bescherming tegen werkloosheid.
Een ieder, zonder enige achterstelling, heeft recht op gelijk loon voor gelijke
arbeid.
Een ieder, die arbeid verricht, heeft recht op een rechtvaardige en gunstige
4
1.Wat is arbeidsrecht? Begrip en situering
1.1 Het arbeidsrecht + 1.2 het sociale
zekerheidsrecht
Arbeidsrecht maakt deel uit van het ‘sociaal recht’
Sociaal recht ⇒ Arbeidsrecht + Sociaal zekerheidsrecht
Sociaal recht = een rechtstak die uit 2 delen bestaat
→ Soc zekerheidsrecht: uitkeringen (ziekte, werkloosheid, pensioen, ...), soc
bijstand, leefloon, groeipakket, ...
Vb rechstakken: strafrecht, economisch recht, burgerlijk recht, sportrecht, ...
ARBEIDSRECHT SOCIAAL ZEKERHEIDSRECHT
Regelt herverdelen van rijkdom en
Regelt arbeidsverhoudingen
bescherming tegen sociale risico’s
Van toepassing op werknemers &
Van toepassing op werknemers, maar
werkgevers zowel individueel als
ook op ambtenaren, zelfstandigen en op
collectief (niet op zelfstandigen &
hele bevolking...
ambtenaren)
•Arbeidsovereenkomstenrecht
•Sociale verzekeringen
•Collectief arbeidsrecht •Wetgeving
•Werkloosheidsverzekering •Ziekte-en
loonbescherming
invaliditeitsverzekering
•Arbeidsbeschermingsrecht /
•Pensioenverzekering •Gezinsbijslagen
arbeidsreglementering
(groeipakket) •Jaarlijkse vakantie
•Arbeidsmarktrecht
•Arbeidsongevallen & beroepsziekten
•Sociaal Handhavingsrecht
•Sociale bijstand
•Recht maatschappelijke integratie (RMI)
•Inkomensgarantie voor ouderen (IGO)
•Gewaarborgde gezinsbijslag
•Tegemoetkomingen aan personen met
een handicap
Regelt verhouding tss werknemers en werkgevers, als je onder gezag werkt, is
het arbeidsrecht van toepassing
Kan individueel zijn: rechtstreeks tegenover werkgever
collectief: via vakbonden
Niet van toepassing op zelfstandigen en statutaire ambtenaren (mensen die voor
de overheid werken)
Soc zekerheidsrecht: solidariteit = wie veel heeft, betaalt veel → herverdeling van
rijkdom, bescherming tegen sociale risico’s + extra vangnet voor iedereen die
door de mazen vh normale soci zekerheid valt = ocmw’s
Van toepassing op iedereen
Verschillend stelsel
Soc bijstand is er voor iedereen die er nood aan heeft, om een menswaardig
leven te leiden Arbeidsrecht = beschermingsrecht → arbeider zit in een
1
,ondergeschikte positie en heeft dus bescherming nodig vb hoeveel uren mogen
werken, loon, ...
1.2 Studiedomein ‘arbeidsrecht’ in sociaal werk
Studiedomein OPO ‘Arbeidsrecht’ in fase 1 Sociaal werk →
Arbeidsovereenkomstenrecht
→ Collectief arbeidsrecht (sociaal overleg) In fase 2: sociaal zekerheidsrecht
2. Ontstaan van het arbeidsrecht – historisch
overzicht
Franse revolutie 1789
→ Vrijheid (Liberté)
→ Gelijkheid (Egalité)
→ Broederlijkheid (Fraternité)
Opstellen Code Civil 1804
→ Principes Franse revolutie krijgen juridische vertaling
→ Partijen kunnen op basis van gelijkheid in vrijheid een overeenkomst sluiten
waarbij de ene zijn diensten verhuurt aan de andere
→ Overheid komt niet tussen: liberalisme
Industriële Revoluties
→ 1° industriële revolutie +/- 1770-1850: uitvinding stoommachine,
textielnijverheid, steenkool ...
→ 2° industriële revolutie: +/- 1870 -1910: opkomst staalindustrie, chemische
nijverheid, elektriciteit, benzinemotor...
→ Evolutie van agrarische samenleving met ambachten naar industriële
samenleving met fabrieken in steden. Mensen gaan massaal naar steden om in
fabrieken te werken (plattelandsvlucht).
Code civil = samenraapsel van romeinse ideeën, ... en de ideeën uit de franse
revolutie Voor fr revolutie: vooral boeren en platteland
Industriële revoluties dus verhuizen naar de steden
H2: Bronnen van het arbeidsrecht
Recht = geheel van regels
Waar zijn die regels terug te vinden ? In de rechtsbronnen
Belang: weten welke regels je moet toepassen in een concrete situatie
→ Ontslag, discriminatie, ziekte, kinderarbeid, inspraak werknemers, staking, ...
Rechtsbronnen zijn zowel internationaal als nationaal
Rechtsbronnen: wat als 2 regels elkaar tegen spreken?
Je moet weten waar je de regels kan terugvinden
Overzicht bronnen arbeidsrecht
INTERNATIONAAL
NATIONAAL
2
,Internation Algemene Eigen bronnen
Europees Bilateraal
aal bronnen arbeidsrecht
Raad van België -
V.N. Grondwet C.A.O’s
Europa Marokko
Wetten, KB’s - Individuele
I.A.O. E.U. ...
MB’s arbeidsovereenkomst
O.E.S.O Rechtspraak Arbeidsreglement
1.Internationale rechtsbronnen
Internationale verdragen
→ UVRM, EVRM, Verdrag tot oprichting van de EEG (nu EU), ...
Andere “rechtsinstrumenten” bepaald in verdragen
→ Aanbevelingen; Conventies; Protocollen; Verordeningen, richtlijnen,
beschikkingen, aanbevelingen (EU); ...
Internationale verdragen: UVRM: geen directe verwerking dus juridisch niet veel
waard EVRM: wel directe werking: enkel burgerlijk en politieke rechten
Secundaire internat bronnen: kunnen richtlijnen, verordeningen,... opstellen/doen
Secundair omdat er een verdrag is tot het opstellen van zo’n rechtsinstrument
Totstandkoming verdragen / ratificatieprocedure (zie fundamenten van het
recht) → Onderhandeling, ondertekening, goedkeuring door parlement,
bekrachtiging – ratificatie door uitvoerende macht, publicatie in Staatsblad,
inwerkingtreding (meestal pas als min. aantal lidstaten verdrag geratificeerd
hebben)
Pas dan van kracht in “interne rechtsorde”
Hebben soms “directe werking” maar niet altijd (bv. UVRM niet)
Kunnen opgezegd worden
https://www.law.kuleuven.be/iir/nl/onderzoek/wp/WP86n.pdf
Het klassieke concept van directe werking: de theorie
Naar Belgisch recht is het vaste rechtspraak van het Hof van Cassatie dat de
directe werking van verdragen afhangt van hun aard en formulering. In het arrest
Thonon oordeelde het Hof dat:
“het begrip rechtstreekse toepasselijkheid van een verdrag ten opzichte van de onderdanen
van een Staat die het heeft gesloten, impliceert dat de verbintenis van die Staat volledig en
nauwkeurig wordt uitgedrukt en dat de verdragsluitende partijen de bedoeling hadden de
toekenning van subjectieve rechten en het opleggen van verplichtingen aan personen tot
voorwerp van het verdrag te maken”.
In het arrest Thonon herkent men de twee elementen die traditioneel naar voor
worden geschoven om na te gaan of een verdragsbepaling directe werking heeft.
Enerzijds is er de vraag of de verdragsluitende Staten de bedoeling hadden om
subjectieve rechten en plichten voor particulieren te creëren (het zgn. subjectief
element), anderzijds de vraag of de verdragsbepaling in kwestie voldoende
duidelijk, nauwkeurig en onvoorwaardelijk is en niet afhankelijk van discretionaire
uitvoeringsmaatregelen (het zgn. objectief element).
Het klassieke concept: de praktijk
Achter de ogenschijnlijke eenvoud van de principiële overwegingen van het Hof
van Cassatie in het arrest Thonon ligt een werkelijkheid die heel wat complexer
en genuanceerder is. In de praktijk blijkt het hoegenaamd niet eenvoudig te zijn
om na te gaan of een verdragsbepaling aan dit objectief en subjectief element
3
, beantwoordt. Zo bepaalt een verdrag slechts zelden uitdrukkelijk of het al dan
niet de bedoeling heeft om rechten en plichten voor particulieren te creëren en
vele internationale regels zijn zo geformuleerd dat ze in meer of mindere mate
nadere wetgeving behoeven voor hun toepassing. Bijgevolg zal een
fundamentele interpretatieve tussenkomst van de rechter vereist zijn.
Ratificatie = na handtekening eerst naar parlement, parlement moet goedkeuren
en bekrachtigen, dan moet het gepubliceerd worden in BS
EU = supranationaal recht
→ Lidstaten hebben bij verdrag deel nationale soevereiniteit overgeheveld naar
EU
→ EU kan beslissingen nemen:
Die rechtstreeks van kracht zijn (verordeningen, richtlijnen ...)
Rechtsleer
Gebruik
Zonder procedure voor ratificatie te moeten volgen
Zie verder instrumenten EU
Verordening = europese wet, in heel de unie hetzelfde van toepassing vb gdpr
(privacy) Richtlijn = het doel waar naartoe gestreefd moet worden, manier
waarop/de principes kan/kunnen verschillend zijn, er zijn verschillen in de
uitwerking
Internationale instellingen en -bronnen
•De UVRM (1948) o.a. art. 23 - 25
Verenigde Naties (VN) •IVESCR-verdrag (1966) art. 6 ev.
•BUPO-verdrag (1966)
•Gespecialiseerd instelling VN
Internationale arbeidsorganisatie (IAO) •Nationale delegaties drieledig
Zie videofragment •Jaarlijks Internationale
https://www.youtube.com/watch? arbeidsconferentie •Stelt
v=stW3ciS yNsQ aanbevelingen en conventies op
•190 conventies: kinderarbeid,
huisarbeid... •206 aanbevelingen
(HIV & aids...) •Controle op naleving
en klachtenrecht
Organisatie voor Economische •Gedragscode multinationale
samenwerking en ontwikkeling (OESO) ondernemingen (1976)
Voorbeeld veroordeling België wegens onduidelijke criteria representativiteit
vakorganisaties. Ook klacht ACLVB tegen loonnorm wegens strijdigheid. Klacht
drie vakbonden tegen loonblokkering (sept. 2013)
UVRM
Artikel 23
Eenieder heeft recht op arbeid, op vrije keuze van beroep, op rechtmatige en
gunstige arbeidsvoorwaarden en op bescherming tegen werkloosheid.
Een ieder, zonder enige achterstelling, heeft recht op gelijk loon voor gelijke
arbeid.
Een ieder, die arbeid verricht, heeft recht op een rechtvaardige en gunstige
4
