OG4 Hormonen en pijnstilling bij arbeid en bevalling
21/03/2025
1. Welke hormonen zijn belangrijk voor de start van de bevalling?
Oestrogeen: aangemaakt in placenta, stimuleren aanmaak van verbindingen tussen
spiercellen van uterus (gap junctions) en aanmaak van andere chemische stoffen
zoals prostaglandines en zorgen dat er meer receptoren zijn voor oxytocine.
Progesteron: aangemaakt t.h.v. placenta en remt contracties (ook gebruikt in
preventie vroeggeboorte)
Prostaglandines (E2): veroorzaken hermodellering van colageenvezels in cervix zodat
consistentie weker wordt maar veroorzaken door stimulatie van
prostaglandinereceptoren t.h.v. myometrium ook contracties. Natuurlijke
prostaglandines worden aangemaakt t.h.v. decidua en chorion. Zowel natuurlijke als
kunstmatige prostaglandines kunnen worden gebruikt bij het inleiden van de arbeid.
Prostaglandinesynthetase/receptoren-inhibitoren kunnen als weeënremmers worden
aangewend
Relaxine: zorgt voor verweking van ligamenten en baarmoedermond zodat bevalling
vlotter verloopt
Oxytocine: nonapeptide dat door neurohypofyse in circulatie wordt gebracht. Werkt in
op een oxytocinereceptor t.h.v. celmembranen myometrium en veroorzaakt zo
calciuminflux en contracties.
Oxytocine is ook het hormoon dat de volgende effecten heeft op de hersenen:
‘maternale gedrag’ t.o.v. het kind, vermindering van angst en toename van
vertrouwensgevoel, stimulatie van gevoelens van liefde en empathie, knuffelhormoon.
Synthetische oxytocine kan worden gebruikt voor:
o Het stimuleren van uteruscontracties bij het inleiden van de arbeid
o Het stimuleren van uteruscontracties bij onvoldoende vooruitgang van de arbeid
o De systematische toediening na de geboorte van het kind om de uterus te doen
samentrekken en zo het bloedverlies te verminderen
Catecholamines blijken contracties te remmen. Ze werken op een receptor t.h.v.
celwand van gladde spieren van baarmoeder en kunnen dan ook als weeënremmer
gebruikt worden.
De ‘placental clock theory’: bij vorderende zwangerschapsduur is er een toegenomen
productie van CRH (corticotropine releasing hormone) t.h.v. foetale hypothalamus en
placenta wat het foetale acth van de hypofyse doet stijgen zodat de bijnier meer
cortisol maakt. Dat cortisol zal via positieve feedback placentaire CRH-productie
verder doen stijgen en ook foetale longrijping bevorderen. Dat leidt tot placentaire
enzyminductie, die progesteron zal doen dalen en oestrogenen zal doen stijgen. Dat
gaat gepaard met toegenomen prostaglandinesynthese in zwangere uterus;
oestrogenen induceren expressie van oxytocinereceptoren en gap junctions t.h.v. het
myometrium
2. Wat zijn de hormonale fasen van de baring?
Inhibitie: o.i.v. progesteron en mogelijk stikstofoxide (NO) en relaxine is uterus redelijk
rustig
Activatie: door rek van de uterus en onder invloed van oestrogenen ontstaan meer
contracties
Stimulatie: onder invloed van prostaglandines en oxytocine komt het tot werkelijke
baring met ontsluiting en uitdrijving
Involutie: in het postpartum keert uterus terug naar normale volume, vooral o.i.v.
oxytocine
, OG4 Hormonen en pijnstilling bij arbeid en bevalling
21/03/2025
3. Welke delen van de hersenen spelen een rol bij de bevalling en wat zijn de
kenmerken?
Paleocotex = primitieve deel hersenstructuur, regelt vrijkomen hormonen tijdens
arbeid en bevalling Deze bestaat uit limbisch systeem, hypothalamus en hypofyse.
Coördineert fysiologische reacties en instinctief menselijk gedrag, werking staat o.i.v.
neocortex (rationele hersenen). Bij mens is neocortex sterk ontwikkeld, controleert
motoriek, laat zintuigelijke waarneming en denken toe. Té sterke stimulatie neocortex,
bv. (rationele) taal, helder licht, gevoel van bekeken worden, koude, kan
geboorteproces belemmeren, door té hoge productie van adrenaline
Autonome zenuwstelsel = staat niet o.i.v. onze wil, verzorgt regeling van
orgaanfuncties in het lichaam, past ze aan bij behoefte en controleert inwendige
milieu van het lichaam.
Bepaalde sensaties kunnen parasympathisch zenuwstelsel activeren, andere het
orthosympatisch. In deze systemen heerst er een evenwicht, nooit statisch maar altijd
in beweging. Er zijn zekere ritmes of golven. Zo is er bv. het ritme van contractie en
expansie.
Parasympathische stimulatie: meestal een zekere expansie, d.w.z. dat oxytocine en
endorfines vloeien Sympathische actie: spanning of contractie o.i.v. adrenaline,
cortisol, prostaglandines… soms zijn zwangeren heel gelukkig en open tijdens
zwangerschap, en soms zijn ze heel triest, angstig en onzeker.
Limbisch systeem = ingewikkeld geheel van hersenkernen en zenuwbanen die in
verbinding staan met hypothalamus en autonoom zenuwstelsel en speelt belangrijke
rol in ontstaan van emoties bv angst. Als moeder angstig en/of onzeker is, is
adrenalineproductie hoog en komt zwangere in een fase van spanning. Ze gaat dan
over van parasympathische stimulatie naar orthosympathische stimulatie.
Hypothalamus = productie oxytocine (controle van secretie hypofyse)
Hypofysevoorkwab (adenohypofyse) verbonden met hypothalamus via bloedvaten
Hypofyseachterkwab (neurohypofyse) verbonden met hypothalamus via zenuwvezels
hypofysemiddenkwab verbindt voor- en achterkwab
De sympathische stimulatie bereidt het lichaam voor op opwindende en belastende
situaties en brengt het in een staat van paraatheid. Een aantal gevoelstoestanden
zoals angst, verlegenheid of woede, veroorzaakt eveneens sympathische stimulatie.
De bijnieren worden dan gestimuleerd om de hormonen adrenaline en noradrenaline
af te scheiden in de bloedsomloop. Deze hormonen versterken en onderhouden de
effecten van sympathische stimulering. Het lichaam bereidt zich als het ware voor op
‘vechten of vluchten’
Parasympathische stimulatie werkt meer vertragend op de lichaamsprocessen,
behalve thv spijsverteringsstelsel en de tractus urogenitalis. Het algeme effect is
rustigmakend waardoor herstellende processen kalm en vredig hun werk kunnen
doen.
=> Tijdens contracties wordt er peristaltische flow oxytocine vrijgegeven door
hypofyseachterkwab en bète-endorfines afgescheiden door hypofysemiddenkwab als
reactie op pijn en stress
Onverstoord natuurlijk baringsproces (neocortex zo weinig mogelijk activeren)
=> Primitieve brein moet controle overnemen met terugkeer naar instinct,
verminderde neocorticale activiteit bevordert vrijgeven van nodige baringshormonen
=> geen fel licht, koude, honger, angst, stellen van veel vragen of geven van
instructies, veel mensen
4. Welke hormonen komen vrij, wat zijn de kenmerken en wat is het effect?
a. Oxytocine
21/03/2025
1. Welke hormonen zijn belangrijk voor de start van de bevalling?
Oestrogeen: aangemaakt in placenta, stimuleren aanmaak van verbindingen tussen
spiercellen van uterus (gap junctions) en aanmaak van andere chemische stoffen
zoals prostaglandines en zorgen dat er meer receptoren zijn voor oxytocine.
Progesteron: aangemaakt t.h.v. placenta en remt contracties (ook gebruikt in
preventie vroeggeboorte)
Prostaglandines (E2): veroorzaken hermodellering van colageenvezels in cervix zodat
consistentie weker wordt maar veroorzaken door stimulatie van
prostaglandinereceptoren t.h.v. myometrium ook contracties. Natuurlijke
prostaglandines worden aangemaakt t.h.v. decidua en chorion. Zowel natuurlijke als
kunstmatige prostaglandines kunnen worden gebruikt bij het inleiden van de arbeid.
Prostaglandinesynthetase/receptoren-inhibitoren kunnen als weeënremmers worden
aangewend
Relaxine: zorgt voor verweking van ligamenten en baarmoedermond zodat bevalling
vlotter verloopt
Oxytocine: nonapeptide dat door neurohypofyse in circulatie wordt gebracht. Werkt in
op een oxytocinereceptor t.h.v. celmembranen myometrium en veroorzaakt zo
calciuminflux en contracties.
Oxytocine is ook het hormoon dat de volgende effecten heeft op de hersenen:
‘maternale gedrag’ t.o.v. het kind, vermindering van angst en toename van
vertrouwensgevoel, stimulatie van gevoelens van liefde en empathie, knuffelhormoon.
Synthetische oxytocine kan worden gebruikt voor:
o Het stimuleren van uteruscontracties bij het inleiden van de arbeid
o Het stimuleren van uteruscontracties bij onvoldoende vooruitgang van de arbeid
o De systematische toediening na de geboorte van het kind om de uterus te doen
samentrekken en zo het bloedverlies te verminderen
Catecholamines blijken contracties te remmen. Ze werken op een receptor t.h.v.
celwand van gladde spieren van baarmoeder en kunnen dan ook als weeënremmer
gebruikt worden.
De ‘placental clock theory’: bij vorderende zwangerschapsduur is er een toegenomen
productie van CRH (corticotropine releasing hormone) t.h.v. foetale hypothalamus en
placenta wat het foetale acth van de hypofyse doet stijgen zodat de bijnier meer
cortisol maakt. Dat cortisol zal via positieve feedback placentaire CRH-productie
verder doen stijgen en ook foetale longrijping bevorderen. Dat leidt tot placentaire
enzyminductie, die progesteron zal doen dalen en oestrogenen zal doen stijgen. Dat
gaat gepaard met toegenomen prostaglandinesynthese in zwangere uterus;
oestrogenen induceren expressie van oxytocinereceptoren en gap junctions t.h.v. het
myometrium
2. Wat zijn de hormonale fasen van de baring?
Inhibitie: o.i.v. progesteron en mogelijk stikstofoxide (NO) en relaxine is uterus redelijk
rustig
Activatie: door rek van de uterus en onder invloed van oestrogenen ontstaan meer
contracties
Stimulatie: onder invloed van prostaglandines en oxytocine komt het tot werkelijke
baring met ontsluiting en uitdrijving
Involutie: in het postpartum keert uterus terug naar normale volume, vooral o.i.v.
oxytocine
, OG4 Hormonen en pijnstilling bij arbeid en bevalling
21/03/2025
3. Welke delen van de hersenen spelen een rol bij de bevalling en wat zijn de
kenmerken?
Paleocotex = primitieve deel hersenstructuur, regelt vrijkomen hormonen tijdens
arbeid en bevalling Deze bestaat uit limbisch systeem, hypothalamus en hypofyse.
Coördineert fysiologische reacties en instinctief menselijk gedrag, werking staat o.i.v.
neocortex (rationele hersenen). Bij mens is neocortex sterk ontwikkeld, controleert
motoriek, laat zintuigelijke waarneming en denken toe. Té sterke stimulatie neocortex,
bv. (rationele) taal, helder licht, gevoel van bekeken worden, koude, kan
geboorteproces belemmeren, door té hoge productie van adrenaline
Autonome zenuwstelsel = staat niet o.i.v. onze wil, verzorgt regeling van
orgaanfuncties in het lichaam, past ze aan bij behoefte en controleert inwendige
milieu van het lichaam.
Bepaalde sensaties kunnen parasympathisch zenuwstelsel activeren, andere het
orthosympatisch. In deze systemen heerst er een evenwicht, nooit statisch maar altijd
in beweging. Er zijn zekere ritmes of golven. Zo is er bv. het ritme van contractie en
expansie.
Parasympathische stimulatie: meestal een zekere expansie, d.w.z. dat oxytocine en
endorfines vloeien Sympathische actie: spanning of contractie o.i.v. adrenaline,
cortisol, prostaglandines… soms zijn zwangeren heel gelukkig en open tijdens
zwangerschap, en soms zijn ze heel triest, angstig en onzeker.
Limbisch systeem = ingewikkeld geheel van hersenkernen en zenuwbanen die in
verbinding staan met hypothalamus en autonoom zenuwstelsel en speelt belangrijke
rol in ontstaan van emoties bv angst. Als moeder angstig en/of onzeker is, is
adrenalineproductie hoog en komt zwangere in een fase van spanning. Ze gaat dan
over van parasympathische stimulatie naar orthosympathische stimulatie.
Hypothalamus = productie oxytocine (controle van secretie hypofyse)
Hypofysevoorkwab (adenohypofyse) verbonden met hypothalamus via bloedvaten
Hypofyseachterkwab (neurohypofyse) verbonden met hypothalamus via zenuwvezels
hypofysemiddenkwab verbindt voor- en achterkwab
De sympathische stimulatie bereidt het lichaam voor op opwindende en belastende
situaties en brengt het in een staat van paraatheid. Een aantal gevoelstoestanden
zoals angst, verlegenheid of woede, veroorzaakt eveneens sympathische stimulatie.
De bijnieren worden dan gestimuleerd om de hormonen adrenaline en noradrenaline
af te scheiden in de bloedsomloop. Deze hormonen versterken en onderhouden de
effecten van sympathische stimulering. Het lichaam bereidt zich als het ware voor op
‘vechten of vluchten’
Parasympathische stimulatie werkt meer vertragend op de lichaamsprocessen,
behalve thv spijsverteringsstelsel en de tractus urogenitalis. Het algeme effect is
rustigmakend waardoor herstellende processen kalm en vredig hun werk kunnen
doen.
=> Tijdens contracties wordt er peristaltische flow oxytocine vrijgegeven door
hypofyseachterkwab en bète-endorfines afgescheiden door hypofysemiddenkwab als
reactie op pijn en stress
Onverstoord natuurlijk baringsproces (neocortex zo weinig mogelijk activeren)
=> Primitieve brein moet controle overnemen met terugkeer naar instinct,
verminderde neocorticale activiteit bevordert vrijgeven van nodige baringshormonen
=> geen fel licht, koude, honger, angst, stellen van veel vragen of geven van
instructies, veel mensen
4. Welke hormonen komen vrij, wat zijn de kenmerken en wat is het effect?
a. Oxytocine
