Arbeidsrecht
1 juridische tewerkstellingsvormen.....................................................................................6
1.1 1e onderscheid : eigen baas of niet?..........................................................................7
1.2 2e onderscheid : arbeidsovereenkomst of statuut......................................................7
1.2.1 in dienst privépersoon.........................................................................................7
1.2.2 in dienst van de overheid....................................................................................8
1.2.3 samenvattend..................................................................................................... 8
2 aan de slag (pwp2)........................................................................................................ 10
2.1 starten als zelfstandige............................................................................................ 10
2.2 werken bij de overheid............................................................................................ 10
2.3 werken als werknemer............................................................................................. 11
2.3.1 op zoek naar werk: inschrijving als werkzoekende............................................11
2.3.2 de aanwerving................................................................................................... 11
regels voor de werkgever........................................................................................... 12
regels voor de Werknemer......................................................................................... 13
2.3.3 het contract....................................................................................................... 14
3 de arbeidsovereenkomst............................................................................................... 15
3.1 wat is een arbeidsovereenkomst.............................................................................15
3.1.1 het gezagselement............................................................................................ 15
3.2 soorten arbeidsovereenkomsten.............................................................................18
3.2.1 naargelang de aard van het werk......................................................................18
3.2.2 naargelang de duur van het werk......................................................................20
3.2.3 naargelang omvang van het werk.....................................................................23
3.3 de inhoud van de arbeidsovereenkomst..................................................................25
3.3.1 contractsvrijheid................................................................................................ 25
3.3.2 vaak voorkomende bedingen............................................................................25
4 collectief arbeidsrecht................................................................................................... 27
4.1 het sociaal overleg................................................................................................... 27
4.1.1 de syndicale of vakverenigingsvrijheid..............................................................27
4.1.2 de actoren van het sociaal overleg....................................................................27
4.1.3 de organen van het sociaal overleg...................................................................29
4.2 de collectieve arbeidsovereenkomst (CAO).............................................................33
4.2.1 begrip................................................................................................................ 33
4.2.2 inhoud............................................................................................................... 34
4.2.3 vormvereisten................................................................................................... 34
4.2.4 BINDENDE KRACHT............................................................................................ 35
4.3 het arbeidsreglement.............................................................................................. 36
4.3.1 begrip................................................................................................................ 36
4.3.2 toepassingsgebied............................................................................................. 37
1
, Arbeidsrecht
4.3.3 opstelling en wijziging van het arbeidsreglement (in de privésector)................37
4.3.4 bekendmaking................................................................................................... 37
4.3.5 inhoud van het arbeidsreglement......................................................................38
4.3.6 sancties............................................................................................................. 39
4.4 hierarchie van de sociale rechtsbronnen.................................................................39
5 uitvoering van de arbeidsovereenkomst........................................................................39
5.1 verplichtingen van de partijen.................................................................................39
5.1.1 verplichtingen van de werknemer.....................................................................39
5.1.2 verplichtingen van de werkgever.......................................................................40
5.2 aansprakelijkheid van de partijen............................................................................41
5.2.1 aansprakelijkheid van de werknemer................................................................42
5.2.2 aansprakelijkheid van de werkgever.................................................................43
6 schorsing van de arbeidsovereenkomst.........................................................................43
6.1 overmacht............................................................................................................... 43
6.2 staking..................................................................................................................... 43
6.3 onvolledige arbeidsdag............................................................................................ 44
6.3.1 onvrijwillige vertraging of afwezigheid..............................................................44
6.3.2 arbeid niet kunnen beginnen of voortzetten......................................................44
6.4 jaarlijkse vakantie.................................................................................................... 44
6.4.1 recht op vakantie............................................................................................... 45
6.4.2 tijdstip van vakantie.......................................................................................... 45
6.4.3 vakantiegeld...................................................................................................... 46
6.5 moederschap........................................................................................................... 46
6.5.1 moederschapsrust............................................................................................. 46
6.5.2 zwangerschapsonderzoeken..............................................................................47
6.5.3 profylactisch verlof............................................................................................ 47
6.5.4 borstvoedingspauzes......................................................................................... 47
6.6 zetelen in arbeidsgerechten....................................................................................48
6.7 vormingsverlof......................................................................................................... 48
6.8 politiek verlof........................................................................................................... 48
6.9 voorlopige hechtenis............................................................................................... 49
6.10 kort verzuim.......................................................................................................... 49
6.11 geboorteverlof....................................................................................................... 49
6.12 adoptieverlof......................................................................................................... 50
6.13 pleegzorg-en pleegouderverlof..............................................................................50
6.14 verlof om dwingende redenen...............................................................................51
6.15 zorgverlof.............................................................................................................. 51
6.16 Arbeidsongeschiktheid........................................................................................... 52
2
, Arbeidsrecht
6.16.1 procedure........................................................................................................ 52
6.16.2 gewaarborgd loon............................................................................................ 53
6.16.3 gedeeltelijke werkhervatting en re-integratie..................................................53
6.17 loopbaanonderbreking, tijdskrediet en thematische verloven...............................54
6.17.1 tijdskrediet....................................................................................................... 55
6.17.2 thematische verloven......................................................................................55
6.18 tijdelijke werkloosheid........................................................................................... 56
6.18.1 technische stoornis.......................................................................................... 56
6.18.2 slecht weer...................................................................................................... 57
6.18.3 economische werkloosheid..............................................................................57
6.19 conventionele werkloosheid...................................................................................57
7 arbeidsreglementering................................................................................................... 57
8 beeïndiging van de arbeidsovereenkomst.....................................................................57
8.1 wederzijdse toestemming........................................................................................58
8.2 ontbindend beding................................................................................................... 58
8.3 overmacht............................................................................................................... 59
8.4 overlijden................................................................................................................. 59
8.5 afloop termijn of voltooiing werk.............................................................................59
8.6 opzegging................................................................................................................ 61
8.6.1 opzegging en ontslag (onderscheiding).............................................................61
8.6.2 vormvereisten opzegging..................................................................................62
8.6.3 opzeggingstermijn (sinds 01/01/2014)...............................................................63
8.6.4 opzegging.......................................................................................................... 65
8.6.5 onregelmatige beëindiging................................................................................71
8.7 extra document beëindiging....................................................................................72
8.8 ontslagmotivering.................................................................................................... 73
8.8.1 Toepassingsgebied............................................................................................ 73
8.8.2 Motiveringsplicht (geldt niet bij dringende reden).............................................73
8.8.3 Kennelijk onredelijk ontslag (enkel bij onbepaalde duur!).................................74
8.9 ontslagbescherming................................................................................................ 74
8.10 beëindiging en arbeidsongeschiktheid...................................................................75
8.10.1 Arbeidsongeschiktheid als reden voor beëindiging?........................................75
8.10.2 Medische overmacht........................................................................................ 75
8.10.3 Arbeidsongeschiktheid en opzeggingstermijn..................................................76
8.11 sociale document bij einde arbeidsovereenkomst.................................................76
ARBEIDSRECHT
3
, Arbeidsrecht
INLEIDING: SOCIAAL RECHT
WAT IS SOCIAAL RECHT
ARBEIDSRECHT
= privaat recht
= de ARBEIDSverhouding tussen burgers onderling met als doel orde te brengen in de
maatschappij
Individueel arbeidsrecht: werknemer en werkgever
Collectief arbeidsrecht: werknemers en werkgevers
Overeenkomst
= rechtshandeling (bewuste handeling om rechtsgevolgen te doen ontstaan)
= bron van verbintenissen (wederzijdse verbintenissen)
Geldt als wet, moet gevolgd worden
Contractsvrijheid
= je bent vrij om al dan niet een contract te sluiten en de vrijheid om de inhoud ervan te
bepalen
Gelijkwaardigheid van de contractspartijen
Nuanceringen:
Arbeidsrecht bevat veel dwingend recht
o Dwingend recht: als omstandigheden zich voordoen kan anders gehandeld
worden, relatieve nietigheid
o Openbare orde: kan niet geschonden worden, absolute nietigheid
Collectief arbeidsrecht als extra/ eigen bron van recht
o Regels tussen groep van werkgevers
o Bv: minimumloon
o CAO
Zelfde effect als dwingend recht
Dus JA contractsvrijheid, MAAR dwingend recht en collectief arbeidsrecht
SOCIAALZEKERHEIDSRECHT
= publiekrecht
= verhouding tussen burger en overheid, m.n. rechten op sociale zekerheid (cf. art. 23
Gw.: sociale grondrechten) die burger kan inroepen/opeisen tegenover de overheid (cf.
verzorgingsstaat) ingeval van “sociale risico’s”.
= eenzijdigheid, dominantie van overheid
4
1 juridische tewerkstellingsvormen.....................................................................................6
1.1 1e onderscheid : eigen baas of niet?..........................................................................7
1.2 2e onderscheid : arbeidsovereenkomst of statuut......................................................7
1.2.1 in dienst privépersoon.........................................................................................7
1.2.2 in dienst van de overheid....................................................................................8
1.2.3 samenvattend..................................................................................................... 8
2 aan de slag (pwp2)........................................................................................................ 10
2.1 starten als zelfstandige............................................................................................ 10
2.2 werken bij de overheid............................................................................................ 10
2.3 werken als werknemer............................................................................................. 11
2.3.1 op zoek naar werk: inschrijving als werkzoekende............................................11
2.3.2 de aanwerving................................................................................................... 11
regels voor de werkgever........................................................................................... 12
regels voor de Werknemer......................................................................................... 13
2.3.3 het contract....................................................................................................... 14
3 de arbeidsovereenkomst............................................................................................... 15
3.1 wat is een arbeidsovereenkomst.............................................................................15
3.1.1 het gezagselement............................................................................................ 15
3.2 soorten arbeidsovereenkomsten.............................................................................18
3.2.1 naargelang de aard van het werk......................................................................18
3.2.2 naargelang de duur van het werk......................................................................20
3.2.3 naargelang omvang van het werk.....................................................................23
3.3 de inhoud van de arbeidsovereenkomst..................................................................25
3.3.1 contractsvrijheid................................................................................................ 25
3.3.2 vaak voorkomende bedingen............................................................................25
4 collectief arbeidsrecht................................................................................................... 27
4.1 het sociaal overleg................................................................................................... 27
4.1.1 de syndicale of vakverenigingsvrijheid..............................................................27
4.1.2 de actoren van het sociaal overleg....................................................................27
4.1.3 de organen van het sociaal overleg...................................................................29
4.2 de collectieve arbeidsovereenkomst (CAO).............................................................33
4.2.1 begrip................................................................................................................ 33
4.2.2 inhoud............................................................................................................... 34
4.2.3 vormvereisten................................................................................................... 34
4.2.4 BINDENDE KRACHT............................................................................................ 35
4.3 het arbeidsreglement.............................................................................................. 36
4.3.1 begrip................................................................................................................ 36
4.3.2 toepassingsgebied............................................................................................. 37
1
, Arbeidsrecht
4.3.3 opstelling en wijziging van het arbeidsreglement (in de privésector)................37
4.3.4 bekendmaking................................................................................................... 37
4.3.5 inhoud van het arbeidsreglement......................................................................38
4.3.6 sancties............................................................................................................. 39
4.4 hierarchie van de sociale rechtsbronnen.................................................................39
5 uitvoering van de arbeidsovereenkomst........................................................................39
5.1 verplichtingen van de partijen.................................................................................39
5.1.1 verplichtingen van de werknemer.....................................................................39
5.1.2 verplichtingen van de werkgever.......................................................................40
5.2 aansprakelijkheid van de partijen............................................................................41
5.2.1 aansprakelijkheid van de werknemer................................................................42
5.2.2 aansprakelijkheid van de werkgever.................................................................43
6 schorsing van de arbeidsovereenkomst.........................................................................43
6.1 overmacht............................................................................................................... 43
6.2 staking..................................................................................................................... 43
6.3 onvolledige arbeidsdag............................................................................................ 44
6.3.1 onvrijwillige vertraging of afwezigheid..............................................................44
6.3.2 arbeid niet kunnen beginnen of voortzetten......................................................44
6.4 jaarlijkse vakantie.................................................................................................... 44
6.4.1 recht op vakantie............................................................................................... 45
6.4.2 tijdstip van vakantie.......................................................................................... 45
6.4.3 vakantiegeld...................................................................................................... 46
6.5 moederschap........................................................................................................... 46
6.5.1 moederschapsrust............................................................................................. 46
6.5.2 zwangerschapsonderzoeken..............................................................................47
6.5.3 profylactisch verlof............................................................................................ 47
6.5.4 borstvoedingspauzes......................................................................................... 47
6.6 zetelen in arbeidsgerechten....................................................................................48
6.7 vormingsverlof......................................................................................................... 48
6.8 politiek verlof........................................................................................................... 48
6.9 voorlopige hechtenis............................................................................................... 49
6.10 kort verzuim.......................................................................................................... 49
6.11 geboorteverlof....................................................................................................... 49
6.12 adoptieverlof......................................................................................................... 50
6.13 pleegzorg-en pleegouderverlof..............................................................................50
6.14 verlof om dwingende redenen...............................................................................51
6.15 zorgverlof.............................................................................................................. 51
6.16 Arbeidsongeschiktheid........................................................................................... 52
2
, Arbeidsrecht
6.16.1 procedure........................................................................................................ 52
6.16.2 gewaarborgd loon............................................................................................ 53
6.16.3 gedeeltelijke werkhervatting en re-integratie..................................................53
6.17 loopbaanonderbreking, tijdskrediet en thematische verloven...............................54
6.17.1 tijdskrediet....................................................................................................... 55
6.17.2 thematische verloven......................................................................................55
6.18 tijdelijke werkloosheid........................................................................................... 56
6.18.1 technische stoornis.......................................................................................... 56
6.18.2 slecht weer...................................................................................................... 57
6.18.3 economische werkloosheid..............................................................................57
6.19 conventionele werkloosheid...................................................................................57
7 arbeidsreglementering................................................................................................... 57
8 beeïndiging van de arbeidsovereenkomst.....................................................................57
8.1 wederzijdse toestemming........................................................................................58
8.2 ontbindend beding................................................................................................... 58
8.3 overmacht............................................................................................................... 59
8.4 overlijden................................................................................................................. 59
8.5 afloop termijn of voltooiing werk.............................................................................59
8.6 opzegging................................................................................................................ 61
8.6.1 opzegging en ontslag (onderscheiding).............................................................61
8.6.2 vormvereisten opzegging..................................................................................62
8.6.3 opzeggingstermijn (sinds 01/01/2014)...............................................................63
8.6.4 opzegging.......................................................................................................... 65
8.6.5 onregelmatige beëindiging................................................................................71
8.7 extra document beëindiging....................................................................................72
8.8 ontslagmotivering.................................................................................................... 73
8.8.1 Toepassingsgebied............................................................................................ 73
8.8.2 Motiveringsplicht (geldt niet bij dringende reden).............................................73
8.8.3 Kennelijk onredelijk ontslag (enkel bij onbepaalde duur!).................................74
8.9 ontslagbescherming................................................................................................ 74
8.10 beëindiging en arbeidsongeschiktheid...................................................................75
8.10.1 Arbeidsongeschiktheid als reden voor beëindiging?........................................75
8.10.2 Medische overmacht........................................................................................ 75
8.10.3 Arbeidsongeschiktheid en opzeggingstermijn..................................................76
8.11 sociale document bij einde arbeidsovereenkomst.................................................76
ARBEIDSRECHT
3
, Arbeidsrecht
INLEIDING: SOCIAAL RECHT
WAT IS SOCIAAL RECHT
ARBEIDSRECHT
= privaat recht
= de ARBEIDSverhouding tussen burgers onderling met als doel orde te brengen in de
maatschappij
Individueel arbeidsrecht: werknemer en werkgever
Collectief arbeidsrecht: werknemers en werkgevers
Overeenkomst
= rechtshandeling (bewuste handeling om rechtsgevolgen te doen ontstaan)
= bron van verbintenissen (wederzijdse verbintenissen)
Geldt als wet, moet gevolgd worden
Contractsvrijheid
= je bent vrij om al dan niet een contract te sluiten en de vrijheid om de inhoud ervan te
bepalen
Gelijkwaardigheid van de contractspartijen
Nuanceringen:
Arbeidsrecht bevat veel dwingend recht
o Dwingend recht: als omstandigheden zich voordoen kan anders gehandeld
worden, relatieve nietigheid
o Openbare orde: kan niet geschonden worden, absolute nietigheid
Collectief arbeidsrecht als extra/ eigen bron van recht
o Regels tussen groep van werkgevers
o Bv: minimumloon
o CAO
Zelfde effect als dwingend recht
Dus JA contractsvrijheid, MAAR dwingend recht en collectief arbeidsrecht
SOCIAALZEKERHEIDSRECHT
= publiekrecht
= verhouding tussen burger en overheid, m.n. rechten op sociale zekerheid (cf. art. 23
Gw.: sociale grondrechten) die burger kan inroepen/opeisen tegenover de overheid (cf.
verzorgingsstaat) ingeval van “sociale risico’s”.
= eenzijdigheid, dominantie van overheid
4
