Risicotaxatie
1. Risicotaxatie: Waarom en hoe?
Wat is risicotaxatie?
Risicotaxatie omvat het afwegen van alle beschermende en risicofactoren binnen een gezin en zijn
context om te komen tot een verklarende analyse en beoordeling van de ernst van de situatie. Het doel
van risicotaxatie is om de kwaliteit van de twijfel te verhogen door gestructureerde kritische
oordeelsvorming en 'shared decision making'.
Stappen uit de NVO-richtlijnen voor risicotaxatie in de orthopedagogiek
In de orthopedagogiek worden de NVO-richtlijnen voor risicotaxatie gehanteerd. De drie kernconcepten
van de NVO - dialogisch en transparant, systeemgericht en veranderingsgericht - staan centraal in elke
stap van de risicotaxatie.
Stap 1: Klachtanalyse
De klachtanalyse beschrijft de problemen zoals beleefd door de aanmelder in diens eigen
bewoordingen. Dit kunnen problemen zijn met het gedrag of de situatie of de gevolgen van dat gedrag
of die situatie voor de jeugdige zelf of voor diens omgeving.
Stap 2: Probleemanalyse
Stap 2a: Beschrijving en ordening van problemen in een orthopedagogisch kader
In deze stap wordt een concrete beschrijving zonder interpretatie gegeven van het actuele gedrag van
het kind en de interacties in de opvoedings- en/of onderwijssituatie (zowel probleemgedrag als positief
gedrag). Daarnaast wordt een korte samenvatting gegeven van eerdere hulpverlening. De ordening van
de beschrijving is op basis van een model of kader, zoals CAP-J of het Framework.
Stap 2b: Risico- en protectieve factoren
In deze stap wordt de gedrags-, ontwikkelings-, leer- en opvoedingsproblematiek en de elementen die
de ontwikkeling belemmeren of positief beïnvloeden geordend. Hier wordt geen herhaling gegeven van
klachtgedrag, maar de notatie van door onderzoek bewezen factoren. Schema's zoals het Balansmodel
van Bakker kunnen worden gebruikt voor de ordening van risico- en protectieve factoren. Het overzicht
van bewezen risico- en protectieve factoren is te vinden op de website van het NJI.
Stap 2c: Ernsttaxatie
De ernsttaxatie is een afweging van hoe de risicofactoren en protectieve factoren zich verhouden op
welke niveaus de meeste risico- en protectieve factoren liggen. De ernst van de probleemsituatie staat
centraal en er wordt een inschatting gemaakt van de veranderbaarheid op de verschillende niveaus.
Deze inschatting wordt gemaakt op basis van de vorm van de problematiek (passend bij normale
ontwikkeling en leeftijd, duur, intensiteit, frequentie, hardnekkigheid, breedte, situatiegebondenheid) en
de gevolgen van de problematiek (lijden, stress, belemmeringen in functioneren, belemmering van de
normale ontwikkeling, negatieve effecten op anderen). Hierbij wordt gebruik van instrumenten zoals
ARIJ, LIRIK, CFRA, en CARE-NL.
Richtlijn Kindermishandeling
Kindermishandeling is elke vorm van voor een minderjarige bedreigende of gewelddadige interactie van
fysieke, psychische of seksuele aard, die de ouders of andere personen ten opzichte van wie de
minderjarige in een relatie afhankelijkheid of van onvrijheid staat, actief of passief opdringen, waardoor
enstige schade wordt berokkend of dreigt te worden berokkend aan de minderjarige in de vorm van
fysiek of psychisch letsel (Jeugdwet, 2015). Kindermishandeling omvat fysieke/psychische
mishandeling/verwaarlozing, seksueel misbruik of combinaties van deze vormen.
Op basis van internationale literatuur zijn de belangrijkste risicofactoren voor alle vormen van
kindermishandeling:
problemen tussen ouders (partnergeweld en ander huiselijk geweld, (vecht)scheiding);
1
, Risicotaxatie
psychische en psychiatrische problemen bij ouder(s), actueel of in het verleden (denk aan:
depressie, autisme, ADHD, bipolaire stoornis, antisociale gedragsstoornis, borderline
persoonlijkheidsstoornis en LVB);
ouder heeft zelf kindermishandeling in de jeugd meegemaakt;
problematisch alcohol-/drugsgebruik door ouders.
De wet schrijft voor dat een Meldcode huiselijk geweld en kindermishandeling minimaal de volgende
onderdelen (stappen) moet bevatten:
1. Situatie in kaart brengen(signalen, risico- en beschermende factoren);
2. Overleggen met een collega of aandachtsfunctionaris en eventueel Veilig Thuis raadplegen;
3. Praten met ouders en jeugdige;
4. Wegen aan de hand van het afwegingskader (bij twijfel Veilig Thuis raadplegen):
a. Is er een vermoeden van acute of structurele onveiligheid?
b. Is er een vermoeden van huiselijk geweld of de kindermishandeling?
5. Beslissen:
a. Is melden bij Veilig Thuis noodzakelijk?
b. Is hulp bieden of organiseren in voldoende mate mogelijk?
Richtlijn Samen beslissen
De probleem- en krachtenanalyse dient om de situatie in kaart te brengen wanneer de eerste
vraagverheldering onvoldoende inzicht biedt. Het doel van deze fase is om een methodisch en
samenhangend beeld vormen van de problemen, oorzaken en oplossingsrichtingen. Het proces gebeurt
in nauwe samenwerking met het gezin, waarbij de hulpvraag centraal staat. Het eindresultaat is een
gedeelde visie van ouders, jeugdige en professional. De kernstappen in deze fase omvatten:
Het identificeren van ontwikkelingsproblemen bij de jeugdige.
Het onderzoeken van opvoedingsvaardigheden van de ouders.
Het analyseren van factoren in de omgeving die bijdragen aan of belemmeren bij de oplossing van
het probleem.
Framework for the Assessment of Children in Need and their Families
Het Framework for the Assessment of Children in Need and their Families is een model ontwikkeld door
het Department of Health (VK, 2000) dat jeugdprofessionals ondersteunt bij het analyseren van de
situatie van een kind en zijn gezin. Het framework benadrukt de samenhang tussen de
ontwikkelingsbehoeften van het kind, de opvoedingsvaardigheden van de ouders en
gezins-/omgevingsfactoren. Het doel van het framework is om een samenhangend beeld te creëren van
2
1. Risicotaxatie: Waarom en hoe?
Wat is risicotaxatie?
Risicotaxatie omvat het afwegen van alle beschermende en risicofactoren binnen een gezin en zijn
context om te komen tot een verklarende analyse en beoordeling van de ernst van de situatie. Het doel
van risicotaxatie is om de kwaliteit van de twijfel te verhogen door gestructureerde kritische
oordeelsvorming en 'shared decision making'.
Stappen uit de NVO-richtlijnen voor risicotaxatie in de orthopedagogiek
In de orthopedagogiek worden de NVO-richtlijnen voor risicotaxatie gehanteerd. De drie kernconcepten
van de NVO - dialogisch en transparant, systeemgericht en veranderingsgericht - staan centraal in elke
stap van de risicotaxatie.
Stap 1: Klachtanalyse
De klachtanalyse beschrijft de problemen zoals beleefd door de aanmelder in diens eigen
bewoordingen. Dit kunnen problemen zijn met het gedrag of de situatie of de gevolgen van dat gedrag
of die situatie voor de jeugdige zelf of voor diens omgeving.
Stap 2: Probleemanalyse
Stap 2a: Beschrijving en ordening van problemen in een orthopedagogisch kader
In deze stap wordt een concrete beschrijving zonder interpretatie gegeven van het actuele gedrag van
het kind en de interacties in de opvoedings- en/of onderwijssituatie (zowel probleemgedrag als positief
gedrag). Daarnaast wordt een korte samenvatting gegeven van eerdere hulpverlening. De ordening van
de beschrijving is op basis van een model of kader, zoals CAP-J of het Framework.
Stap 2b: Risico- en protectieve factoren
In deze stap wordt de gedrags-, ontwikkelings-, leer- en opvoedingsproblematiek en de elementen die
de ontwikkeling belemmeren of positief beïnvloeden geordend. Hier wordt geen herhaling gegeven van
klachtgedrag, maar de notatie van door onderzoek bewezen factoren. Schema's zoals het Balansmodel
van Bakker kunnen worden gebruikt voor de ordening van risico- en protectieve factoren. Het overzicht
van bewezen risico- en protectieve factoren is te vinden op de website van het NJI.
Stap 2c: Ernsttaxatie
De ernsttaxatie is een afweging van hoe de risicofactoren en protectieve factoren zich verhouden op
welke niveaus de meeste risico- en protectieve factoren liggen. De ernst van de probleemsituatie staat
centraal en er wordt een inschatting gemaakt van de veranderbaarheid op de verschillende niveaus.
Deze inschatting wordt gemaakt op basis van de vorm van de problematiek (passend bij normale
ontwikkeling en leeftijd, duur, intensiteit, frequentie, hardnekkigheid, breedte, situatiegebondenheid) en
de gevolgen van de problematiek (lijden, stress, belemmeringen in functioneren, belemmering van de
normale ontwikkeling, negatieve effecten op anderen). Hierbij wordt gebruik van instrumenten zoals
ARIJ, LIRIK, CFRA, en CARE-NL.
Richtlijn Kindermishandeling
Kindermishandeling is elke vorm van voor een minderjarige bedreigende of gewelddadige interactie van
fysieke, psychische of seksuele aard, die de ouders of andere personen ten opzichte van wie de
minderjarige in een relatie afhankelijkheid of van onvrijheid staat, actief of passief opdringen, waardoor
enstige schade wordt berokkend of dreigt te worden berokkend aan de minderjarige in de vorm van
fysiek of psychisch letsel (Jeugdwet, 2015). Kindermishandeling omvat fysieke/psychische
mishandeling/verwaarlozing, seksueel misbruik of combinaties van deze vormen.
Op basis van internationale literatuur zijn de belangrijkste risicofactoren voor alle vormen van
kindermishandeling:
problemen tussen ouders (partnergeweld en ander huiselijk geweld, (vecht)scheiding);
1
, Risicotaxatie
psychische en psychiatrische problemen bij ouder(s), actueel of in het verleden (denk aan:
depressie, autisme, ADHD, bipolaire stoornis, antisociale gedragsstoornis, borderline
persoonlijkheidsstoornis en LVB);
ouder heeft zelf kindermishandeling in de jeugd meegemaakt;
problematisch alcohol-/drugsgebruik door ouders.
De wet schrijft voor dat een Meldcode huiselijk geweld en kindermishandeling minimaal de volgende
onderdelen (stappen) moet bevatten:
1. Situatie in kaart brengen(signalen, risico- en beschermende factoren);
2. Overleggen met een collega of aandachtsfunctionaris en eventueel Veilig Thuis raadplegen;
3. Praten met ouders en jeugdige;
4. Wegen aan de hand van het afwegingskader (bij twijfel Veilig Thuis raadplegen):
a. Is er een vermoeden van acute of structurele onveiligheid?
b. Is er een vermoeden van huiselijk geweld of de kindermishandeling?
5. Beslissen:
a. Is melden bij Veilig Thuis noodzakelijk?
b. Is hulp bieden of organiseren in voldoende mate mogelijk?
Richtlijn Samen beslissen
De probleem- en krachtenanalyse dient om de situatie in kaart te brengen wanneer de eerste
vraagverheldering onvoldoende inzicht biedt. Het doel van deze fase is om een methodisch en
samenhangend beeld vormen van de problemen, oorzaken en oplossingsrichtingen. Het proces gebeurt
in nauwe samenwerking met het gezin, waarbij de hulpvraag centraal staat. Het eindresultaat is een
gedeelde visie van ouders, jeugdige en professional. De kernstappen in deze fase omvatten:
Het identificeren van ontwikkelingsproblemen bij de jeugdige.
Het onderzoeken van opvoedingsvaardigheden van de ouders.
Het analyseren van factoren in de omgeving die bijdragen aan of belemmeren bij de oplossing van
het probleem.
Framework for the Assessment of Children in Need and their Families
Het Framework for the Assessment of Children in Need and their Families is een model ontwikkeld door
het Department of Health (VK, 2000) dat jeugdprofessionals ondersteunt bij het analyseren van de
situatie van een kind en zijn gezin. Het framework benadrukt de samenhang tussen de
ontwikkelingsbehoeften van het kind, de opvoedingsvaardigheden van de ouders en
gezins-/omgevingsfactoren. Het doel van het framework is om een samenhangend beeld te creëren van
2
