Kwestie 1:
Vraag:
Wie mag er meedoen in een democratie?
Uitleg:
Een democratie is gebaseerd op vrijheid en gelijkheid van alle burgers, maar volgens sommige
filosofen is het beter als niet alle burgers inspraak hebben in de politiek. Bijvoorbeeld om ze geen
expertise hebben of omdat ze alleen zouden uitgaan van hun eigen belang en niet van het algemeen
belang.
Inhoud:
1. Robert Dahl
2. Plato
3. Robert Dahl
4. Stuart Mill
5. Joseph Schumpeter
6. Stuart Mill
1
,Eindterm 4 en 5 - Robert Dahl
Eisen:
De kandidaten kunnen uitleggen en evalueren dat volgens Dahl:
- Politieke gelijkheid verstandiger is dan een regering door politieke experts.
- Democratie ervoor zorgt dat mensen zich goed kunnen ontwikkelen.
- Democratie leidt tot persoonlijke vrijheid en zelfbepaling.
- Een succesvolle democratie weinig culturele diversiteit toelaat.
- Vrijheid van meningsuiting een voorwaarde voor democratie is.
- Democratie een cultuur vereist waarin democratische waarden en overtuigingen belangrijk
worden gevonden.
- De kandidaten kunnen Dahls argumentatie weergeven en evalueren dat democratie volgens
hem wenselijker is dan elke andere staatsvorm.
Leerstof:
Robert Dahl is een voorstander van democratie. Volgens hem is politieke gelijkheid verstandiger dan
een regering door politieke experts: experts kunnen ons belangrijke technische informatie geven,
maar ze kunnen geen moreel expert zijn, omdat daarvan geen wetenschap bestaat. Wat goed is, is
geen feit, maar een mening.
Volgens Dahl zorgt democratie ervoor dat mensen zich goed kunnen ontwikkelen. In een democratie
kunnen burgers zelfstandiger handelen, meer verantwoordelijkheid nemen voor zichzelf en voor
anderen en meer betrokken zijn bij politieke beslissingen dan in andere staatsvormen.
Volgens Dahl leidt democratie tot persoonlijke vrijheid en zelfbepaling, want burgers kunnen er leven
onder zelf gekozen wetten.
Volgens Dahl laat een succesvolle democratie weinig culturele diversiteit toe: als er grote verschillen
bestaan tussen mensen is het lastig om wetten te maken waarbij alle burgers voldoende vrij kunnen
zijn.
Volgens Dahl is vrijheid van meningsuiting een voorwaarde voor democratie: de vrijheid is een
belangrijk middel om de regering en de meerderheid te kunnen bekritiseren en te controleren, om
tot geïnformeerde stemkeuzes te komen en om de samenleving te behoeden voor tirannie
(onderdrukking).
Volgens Dahl vereist democratie een cultuur waarin democratische waarden en overtuigingen
belangrijk worden gevonden: om een democratie te laten slagen is een democratische instelling van
burgers noodzakelijk. Dat vraagt om onderwijs dat kinderen tot democraten maakt.
Volgens Dahl geeft een democratie geen garantie op een goed leven, maar ondanks haar
tekortkomingen is een democratie beter dan andere staatsvormen.
Enkele voordelen van een democratie zijn:
1. Een democratie voorkomt een regering van immorele alleenheersers.
2. Democratie garandeert burgers een aantal fundamentele rechten.
3. Alleen in een democratie is politieke gelijkheid mogelijk.
4. Moderne democratieën voeren geen oorlog met elkaar.
5. Landen met een democratie zijn welvarender.
2
,Eindterm 7 - Plato
Eisen:
De kandidaten kunnen uitleggen en evalueren dat volgens Plato koning-filosofen de ideale heersers
zijn. Daarbij kunnen zij betrekken:
- Het verband tussen Plato’s mensbeeld en zijn maatschappijvisie.
- Plato’s idee dat politieke macht samenvalt met filosofische wijsheid.
- De maatregelen waarmee Plato ervoor wil zorgen dat koning-filosofen niet gecorrumpeerd
raken.
Leerstof:
Volgens Plato bezoeken alle mensen vóór hun geboorte de Ideeënwereld en krijgen ze daar kennis
van de Idee van het Goede, kennis van wat goed is.
Maar volgens Plato zijn alleen koning-filosofen ideale heersers want alleen zij hebben ‘zoveel rede’
om de kennis van de Idee van het Goede goed te gebruiken, alleen zij kunnen rationeel denken en
daardoor rechtvaardig handelen. Bij de soldaten overheerst de wilskracht en bij de arbeiders de
begeerte, maar deze zijn volgens Plato geen goede basis om tot kennis van de Idee van het Goede te
komen. Daarom hebben de soldaten en de arbeiders geen stemrecht. Plato ziet de mens als een
wezen met een ziel die uit drie delen bestaat: de rede, de wilskracht en de begeerte.
Menner Witte paard Zwarte paard
Mensbeeld: Rede Wilskracht Begeerte
Deel van de ziel
Deugd: Wijsheid en Moed Gematigdheid
Goede karaktereigenschap rechtvaardigheid
Maatschappijvisie: Koning-filosofen Soldaten Boeren en arbeiders
Rol
Maatschappijvisie: Besturen het land Verdedigen het land Bewerken het land en
Taak zorgen voor voedsel
Het verband tussen Plato’s mensbeeld en zijn maatschappijvisie:
In het mensbeeld van Plato bestaat de ziel uit drie delen: de rede (de menner), de wilskracht (het
witte paard) en de begeerte (het zwarte paard). De rede moet de baas zijn over de wilskracht en de
begeerte, maar dat kunnen we alleen van de koning-filosofen verwachten. Bij de soldaten is de
wilskracht te sterk ontwikkeld en bij de boeren en arbeiders de begeerte.
Degene bij wie de begeerte het sterkst is ontwikkeld is geschikt als boer en arbeider, degene bij wie
wilskracht het sterkst is ontwikkeld is geschikt als soldaat en degene bij wie de rede het sterkst is
ontwikkeld (koning-filosofen) is geschikt voor het bestuur. Iedereen moet datgene doen waartoe hij
van nature geschikt is, zo ontstaat een rechtvaardige staat.
Plato’s idee dat politieke macht samenvalt met filosofische wijsheid: de expertise van de koning-
filosofen is gebaseerd op hun kennis van de Idee van het Goede. Daarom weten ze zowel wat moreel
goed is als hoe dat in praktijk moet worden gebracht. Hun expertise leidt tot rechtvaardig bestuur
waarbij hun beslissingen in het belang zijn van het gehele volk.
de maatregelen waarmee Plato ervoor wil zorgen dat koning-filosofen niet gecorrumpeerd raken (dat
ze niet egoïstisch worden): de koning-filosofen zijn geselecteerd op onpartijdigheid en
deugdzaamheid, ontvangen een minimumloon om zichzelf te kunnen onderhouden, mogen geen
langdurige liefdesrelaties hebben en de kinderen die ze verwekken worden opgevoed door de staat.
3
, Eindterm 8 - Robert Dahl
Eisen:
De kandidaten kunnen uitleggen en evalueren dat de regering volgens Dahl niet uit experts kan
bestaan. Daarbij kunnen zij betrekken:
- Dahls analyse van Plato’s opvatting, dat het gewone mensen ontbreekt aan drie deugden die
filosoof-koning-filosofen wel zouden hebben.
- Dahls opvatting dat er geen wetenschap van het regeren bestaat.
- Dahls opvatting dat technologische expertise nooit voldoende basis is voor politieke
beslissingen.
- Dahls kritiek op Plato’s opvatting.
Leerstof:
Volgens Dahl vindt Plato drie deugden noodzakelijk om goed te kunnen besturen:
1. Morele kennis (kennis van de Idee van het goede, je weet wat rechtvaardig is)
2. Morele houding (de wil om het goede na te streven)
3. Technische kennis (je weet hoe je dit streven naar het goede kunt omzetten in
goed/rechtvaardig politiek beleid).
Volgens Plato heeft het volk deze deugden niet, daarom is een democratie niet geschikt als
staatsvorm. Alleen koning-filosofen hebben deze deugden en zijn daarom geschikt om te besturen.
Volgens Dahl is morele kennis minder objectief dan wetenschap, het is voor discussie vatbaar wat
moreel goed is en daarom bestaat er geen wetenschap van het besturen.
Je kunt bij een dijkdoorbraak meteen iedereen uit het rampgebied evacueren (handeling 1), maar je
kunt ook even wachten en kijken of mensen hun huizen tegen het water kunnen beschermen
(handeling 2). Het is voor discussie vatbaar (en dus niet objectief) wat in deze kwestie moreel goed is
(handeling 1 of 2, etc.).
Wel gelooft Dahl dat wetenschappelijke kennis nuttig kan zijn bij het maken van politieke
beslissingen. Net als Plato gelooft hij dat technische kennis noodzakelijk is bij het maken van beleid.
Je kunt pas een beslissing nemen over dijkverhoging als je bent geïnformeerd door klimatologen en
andere dijkexperts.
Maar technologische expertise is nooit voldoende voor het nemen van politieke beslissingen, omdat
zelfs alle kennis van alle gespecialiseerde experts bij elkaar niet genoeg is om te bepalen of een
bepaalde beleidskeuze rechtvaardig is. Want als je weet hoe iets moet, weet je nog niet of het moreel
goed/rechtvaardig is om dat te doen. Anders gezegd: naast technische kennis is morele kennis nodig.
Volgens Dahl is een regering door experts niet verstandiger dan een democratie. Experts kunnen ons
helpen aan technische kennis, maar zij zijn geen moreel expert, omdat er geen opleiding is die
iemand een grotere morele expert maakt dan een ander. Want morele kennis is niet slechts in bezit
van één of enkelen.
4
Vraag:
Wie mag er meedoen in een democratie?
Uitleg:
Een democratie is gebaseerd op vrijheid en gelijkheid van alle burgers, maar volgens sommige
filosofen is het beter als niet alle burgers inspraak hebben in de politiek. Bijvoorbeeld om ze geen
expertise hebben of omdat ze alleen zouden uitgaan van hun eigen belang en niet van het algemeen
belang.
Inhoud:
1. Robert Dahl
2. Plato
3. Robert Dahl
4. Stuart Mill
5. Joseph Schumpeter
6. Stuart Mill
1
,Eindterm 4 en 5 - Robert Dahl
Eisen:
De kandidaten kunnen uitleggen en evalueren dat volgens Dahl:
- Politieke gelijkheid verstandiger is dan een regering door politieke experts.
- Democratie ervoor zorgt dat mensen zich goed kunnen ontwikkelen.
- Democratie leidt tot persoonlijke vrijheid en zelfbepaling.
- Een succesvolle democratie weinig culturele diversiteit toelaat.
- Vrijheid van meningsuiting een voorwaarde voor democratie is.
- Democratie een cultuur vereist waarin democratische waarden en overtuigingen belangrijk
worden gevonden.
- De kandidaten kunnen Dahls argumentatie weergeven en evalueren dat democratie volgens
hem wenselijker is dan elke andere staatsvorm.
Leerstof:
Robert Dahl is een voorstander van democratie. Volgens hem is politieke gelijkheid verstandiger dan
een regering door politieke experts: experts kunnen ons belangrijke technische informatie geven,
maar ze kunnen geen moreel expert zijn, omdat daarvan geen wetenschap bestaat. Wat goed is, is
geen feit, maar een mening.
Volgens Dahl zorgt democratie ervoor dat mensen zich goed kunnen ontwikkelen. In een democratie
kunnen burgers zelfstandiger handelen, meer verantwoordelijkheid nemen voor zichzelf en voor
anderen en meer betrokken zijn bij politieke beslissingen dan in andere staatsvormen.
Volgens Dahl leidt democratie tot persoonlijke vrijheid en zelfbepaling, want burgers kunnen er leven
onder zelf gekozen wetten.
Volgens Dahl laat een succesvolle democratie weinig culturele diversiteit toe: als er grote verschillen
bestaan tussen mensen is het lastig om wetten te maken waarbij alle burgers voldoende vrij kunnen
zijn.
Volgens Dahl is vrijheid van meningsuiting een voorwaarde voor democratie: de vrijheid is een
belangrijk middel om de regering en de meerderheid te kunnen bekritiseren en te controleren, om
tot geïnformeerde stemkeuzes te komen en om de samenleving te behoeden voor tirannie
(onderdrukking).
Volgens Dahl vereist democratie een cultuur waarin democratische waarden en overtuigingen
belangrijk worden gevonden: om een democratie te laten slagen is een democratische instelling van
burgers noodzakelijk. Dat vraagt om onderwijs dat kinderen tot democraten maakt.
Volgens Dahl geeft een democratie geen garantie op een goed leven, maar ondanks haar
tekortkomingen is een democratie beter dan andere staatsvormen.
Enkele voordelen van een democratie zijn:
1. Een democratie voorkomt een regering van immorele alleenheersers.
2. Democratie garandeert burgers een aantal fundamentele rechten.
3. Alleen in een democratie is politieke gelijkheid mogelijk.
4. Moderne democratieën voeren geen oorlog met elkaar.
5. Landen met een democratie zijn welvarender.
2
,Eindterm 7 - Plato
Eisen:
De kandidaten kunnen uitleggen en evalueren dat volgens Plato koning-filosofen de ideale heersers
zijn. Daarbij kunnen zij betrekken:
- Het verband tussen Plato’s mensbeeld en zijn maatschappijvisie.
- Plato’s idee dat politieke macht samenvalt met filosofische wijsheid.
- De maatregelen waarmee Plato ervoor wil zorgen dat koning-filosofen niet gecorrumpeerd
raken.
Leerstof:
Volgens Plato bezoeken alle mensen vóór hun geboorte de Ideeënwereld en krijgen ze daar kennis
van de Idee van het Goede, kennis van wat goed is.
Maar volgens Plato zijn alleen koning-filosofen ideale heersers want alleen zij hebben ‘zoveel rede’
om de kennis van de Idee van het Goede goed te gebruiken, alleen zij kunnen rationeel denken en
daardoor rechtvaardig handelen. Bij de soldaten overheerst de wilskracht en bij de arbeiders de
begeerte, maar deze zijn volgens Plato geen goede basis om tot kennis van de Idee van het Goede te
komen. Daarom hebben de soldaten en de arbeiders geen stemrecht. Plato ziet de mens als een
wezen met een ziel die uit drie delen bestaat: de rede, de wilskracht en de begeerte.
Menner Witte paard Zwarte paard
Mensbeeld: Rede Wilskracht Begeerte
Deel van de ziel
Deugd: Wijsheid en Moed Gematigdheid
Goede karaktereigenschap rechtvaardigheid
Maatschappijvisie: Koning-filosofen Soldaten Boeren en arbeiders
Rol
Maatschappijvisie: Besturen het land Verdedigen het land Bewerken het land en
Taak zorgen voor voedsel
Het verband tussen Plato’s mensbeeld en zijn maatschappijvisie:
In het mensbeeld van Plato bestaat de ziel uit drie delen: de rede (de menner), de wilskracht (het
witte paard) en de begeerte (het zwarte paard). De rede moet de baas zijn over de wilskracht en de
begeerte, maar dat kunnen we alleen van de koning-filosofen verwachten. Bij de soldaten is de
wilskracht te sterk ontwikkeld en bij de boeren en arbeiders de begeerte.
Degene bij wie de begeerte het sterkst is ontwikkeld is geschikt als boer en arbeider, degene bij wie
wilskracht het sterkst is ontwikkeld is geschikt als soldaat en degene bij wie de rede het sterkst is
ontwikkeld (koning-filosofen) is geschikt voor het bestuur. Iedereen moet datgene doen waartoe hij
van nature geschikt is, zo ontstaat een rechtvaardige staat.
Plato’s idee dat politieke macht samenvalt met filosofische wijsheid: de expertise van de koning-
filosofen is gebaseerd op hun kennis van de Idee van het Goede. Daarom weten ze zowel wat moreel
goed is als hoe dat in praktijk moet worden gebracht. Hun expertise leidt tot rechtvaardig bestuur
waarbij hun beslissingen in het belang zijn van het gehele volk.
de maatregelen waarmee Plato ervoor wil zorgen dat koning-filosofen niet gecorrumpeerd raken (dat
ze niet egoïstisch worden): de koning-filosofen zijn geselecteerd op onpartijdigheid en
deugdzaamheid, ontvangen een minimumloon om zichzelf te kunnen onderhouden, mogen geen
langdurige liefdesrelaties hebben en de kinderen die ze verwekken worden opgevoed door de staat.
3
, Eindterm 8 - Robert Dahl
Eisen:
De kandidaten kunnen uitleggen en evalueren dat de regering volgens Dahl niet uit experts kan
bestaan. Daarbij kunnen zij betrekken:
- Dahls analyse van Plato’s opvatting, dat het gewone mensen ontbreekt aan drie deugden die
filosoof-koning-filosofen wel zouden hebben.
- Dahls opvatting dat er geen wetenschap van het regeren bestaat.
- Dahls opvatting dat technologische expertise nooit voldoende basis is voor politieke
beslissingen.
- Dahls kritiek op Plato’s opvatting.
Leerstof:
Volgens Dahl vindt Plato drie deugden noodzakelijk om goed te kunnen besturen:
1. Morele kennis (kennis van de Idee van het goede, je weet wat rechtvaardig is)
2. Morele houding (de wil om het goede na te streven)
3. Technische kennis (je weet hoe je dit streven naar het goede kunt omzetten in
goed/rechtvaardig politiek beleid).
Volgens Plato heeft het volk deze deugden niet, daarom is een democratie niet geschikt als
staatsvorm. Alleen koning-filosofen hebben deze deugden en zijn daarom geschikt om te besturen.
Volgens Dahl is morele kennis minder objectief dan wetenschap, het is voor discussie vatbaar wat
moreel goed is en daarom bestaat er geen wetenschap van het besturen.
Je kunt bij een dijkdoorbraak meteen iedereen uit het rampgebied evacueren (handeling 1), maar je
kunt ook even wachten en kijken of mensen hun huizen tegen het water kunnen beschermen
(handeling 2). Het is voor discussie vatbaar (en dus niet objectief) wat in deze kwestie moreel goed is
(handeling 1 of 2, etc.).
Wel gelooft Dahl dat wetenschappelijke kennis nuttig kan zijn bij het maken van politieke
beslissingen. Net als Plato gelooft hij dat technische kennis noodzakelijk is bij het maken van beleid.
Je kunt pas een beslissing nemen over dijkverhoging als je bent geïnformeerd door klimatologen en
andere dijkexperts.
Maar technologische expertise is nooit voldoende voor het nemen van politieke beslissingen, omdat
zelfs alle kennis van alle gespecialiseerde experts bij elkaar niet genoeg is om te bepalen of een
bepaalde beleidskeuze rechtvaardig is. Want als je weet hoe iets moet, weet je nog niet of het moreel
goed/rechtvaardig is om dat te doen. Anders gezegd: naast technische kennis is morele kennis nodig.
Volgens Dahl is een regering door experts niet verstandiger dan een democratie. Experts kunnen ons
helpen aan technische kennis, maar zij zijn geen moreel expert, omdat er geen opleiding is die
iemand een grotere morele expert maakt dan een ander. Want morele kennis is niet slechts in bezit
van één of enkelen.
4
