Introductie gedragswetenschappen
HC1 – mensbeelden en biologisch perspectief
Wat is gedragswetenschap?
- Focus op psychologische wetenschap, dit is empirisch.
- Studie van gedrag en mentaal functioneren
- Denken, voelen en handelen (cognitie, affect, gedrag)
1 verklaringen voor gedrag
Hoe komt gedrag tot stand?
Hoe autonoom is gedrag van het individu?
Individu – samenleving (agency – structure)
Biologie – omgeving (nature – nurture)
Verhouding individu en samenleving?
Stelling 1: mens/individu oorzaak en samenleving gevolg.
Stelling 2: samenleving oorzaak en mens/individu gevolg.
ISW is beide kanten samen goed, er is dus een samenspel tussen individu en
samenleving.
Invloed biologie en omgeving (nature vs. nurture).
Onderzoek naar gedrag kan op 2 manieren:
1. Self-report: individuen vragen hun eigen gedrag te beschrijven (interviews,
enquêtes).
2. Directe observatie: onderzoeker die waarneemt, zonder dat de
onderzochte beïnvloed wordt.
2 uiteenlopende mensbeelden
Kennis van mensen.
Inzicht in het menselijk handelen geeft inzicht in en wordt beïnvloed door ideeën
over menselijke aard (basale kenmerken en processen).
Het idee dat we dingen zien zoals ze zijn naive realism.
Er zijn verschillende processen tijdens de selectie (perceptie):
1. Selectieve attentie: perceptuele proces van selectief focussen op
specifieke elementen van een stimulus. Als we bijvoorbeeld een gesprek
voeren, filteren we geluiden van buitenaf uit bottum up processing. Je
hebt ook invloeden van interne factoren, zoals ervaringen top-down
processing.
2. Sommige visuele stimuli kunnen verschillend geïnterpreteerd worden,
komt door de context ambiguous figures. Als iemand bijvoorbeeld iets
tegen je zegt in een drukke omgeving, vul je zelf de woorden in die je niet
goed verstaat door naar de context te kijken.
Mensbeelden:
Filosofische, levensbeschouwelijke of religieuze overtuigingen.
Sociaalwetenschappelijke theorieën en onderzoeksbevindingen.
Mensbeelden worden gevormd door en vormen ook weer observaties.
Samenspel van perceptie – ideeën
Cognitieve schema’s.
Cognitief raamwerk (denkkader) – organisatie van kennis.
,Expertise opbouwen is het ontwikkelen van schema’s om informatie te plaatsen
in betekenisvolle patronen.
Bestaande kennis:
Beïnvloeden interpretaties
Nieuwe kennis inpassen
Aanpassen aan nieuwe kennis
Type schema’s:
Persoon schema’s = kennis en verwachtingen die we hebben over
bepaalde personen of groepen mensen stereotype informatie,
verwachtingen over anderen
Sociale schema’s = omvatten al onze verwachtingen en overtuigingen
over hoe mensen zich in sociale situaties zouden moeten gedragen
sociaal gedrag voorspellen en bepalen wat gepast is in een sociale context
Zelf-schema’s = schema’s die we hebben over onszelf, incl. ons
zelfbeeld, eigenschappen, capaciteiten, overtuigingen en herinneringen.
spelen grote rol in hoe we onze eigen acties begrijpen en hoe we reageren
in verschillende situatie
Event schema’s = schema’s die ons helpen om te weten wat we kunnen
verwachten in bepaalde situaties of gebeurtenissen, zoals op een
sollicitatiegesprek of een feestje geven een soort ‘stappenplan’ van wat
er gebeurt in een situatie, incl. wie wat doet en in welke volgorde.
Uiteenlopende mensbeelden
Bepaald door biologische (genetische) factoren, omgeving heeft er niet zoveel
mee te maken.
Mensen zijn in essentie egoïstisch, puur eigenbelang.
Wat mensen denken/voelen en doen is het resultaat van de omgeving.
Mensen streven van nature het goede na, komt door de omgeving als het slecht
gaat.
Mensen zijn rationele wezens, probleemoplossers met verstand die kosten en
baten afwegen.
Mensbeelden in psychologische benaderingen
Alle mensbeelden hebben een kern van waarheid, maar ze leggen vooral de
nadruk op één bepaald proces, ze zijn daarmee eenzijdig (vaak tegenstrijdig: òf-
òf).
Hoofdgrondleggers van de psychologie:
, - Wilhelm Wundt (1832-1920) creëerde de experimentele psychologie, er
ontstonden allerlei afdelingen op universiteiten. Structuralisme:
benadering die probeert de inhoud van de geest te analyseren, mbv
introspectie.
- William James (1842-1910) filosoof. Belangrijk om voorzichtig precieze
observaties te doen en belangrijk om juiste en goede vragen te stellen.
Functionalisme: benadering van gedragswetenschappen icm analyses
van processen in het brein.
3 Biologisch-adaptieve mensbeeld
Evolutionair perspectief soorten hebben eigenschappen die samenhangen
met genen die overgeërfd worden. Er zijn voortdurend genetische variaties en
mutaties. Overerving hiervan heeft invloed op kenmerken/eigenschappen.
Hierdoor krijg je survival of the fittest.
Adaptieve vermogens aanpassen aan de omgeving, bijvoorbeeld een
kameleon.
Samenspel natuur-cultuur
Evolutie en de mens
Menselijke soort is uitvloeisel van zeer langzaam en zeer langdurig proces van
verandering.
Menselijke soort deelt heel veel met andere diersoorten (evolutie bouwt voort op
wat er al is).
Menselijke soort heeft eigen, relatief unieke eigenschappen en adaptieprincipes
(evolutie creëert nieuwe).
Drievoudig brein
Reptielenbrein (automatische processen zoals ademhaling, reflexmatige
reacties, instinctieve gedragingen)
Zoogdierenbrein (emoties, geheugen, sociale binding)
Mensenbrein (neocortex complexe denkprocessen, taal en
communicatie, zelfbewustzijn en creatief en abstract denken)
Evolutionaire psychologie
Psychologische eigenschappen als biologische aanpassingen aan uitdagingen in
de omgeving.
Eigenschappen die in alle culturen voorkomen afleiden emoties van anderen,
het onderscheid maken tussen verwanten, samenwerken met anderen.
Seksuele partnerselectie
Genen overgedragen door seksuele reproductie
Wie kiezen mensen als seksuele partner?
Er zijn verschillen tussen de voorplantingsstrategieën, brede acceptatie van
huwelijk, gewenste kenmerken van partner, en seksuele jaloezie.
Reikwijdte en kritiek
[Evolotionary psychology] is a way of thinking about psychology that can be
applied to any topic within it.
Maar:
- Posthoc verklaringen en theoretische inconsistenties – er wordt achteraf
een evolutionaire reden wordt bedacht om menselijk gedrag te verklaren,
zonder dat er vooraf duidelijke voorspellingen worden gemaakt. gevaar
van ‘verzinnen’ van adaptieve redenen voor vrijwel elk gedrag, zonder
harde bewijzen.
, - Reductionistisch en deterministisch perspectief – reduceert complexe
menselijke gedragingen en gevoelens tot genetische en evolutionaire
oorzaken. kan de invloed van leerprocessen, persoonlijke ervaringen en
vrije wil overschaduwen, wat een eenzijdig en beperkt perspectief kan
opleveren.
- Continuering van natuur-cultuur tegenstelling – het idee dat er een
duidelijke scheiding is tussen natuur en cultuur verweven in praktijk
sterk met elkaar
- Rechtvaardiging van bestaande sociale verhoudingen – wanneer bepaald
gedrag of bepaalde rolpatronen worden verklaard als ‘revolutionair’, kan
dit de indruk wekken dat bestaande sociale verhoudingen ‘natuurlijk’ of
‘onveranderlijk’ zijn.
Deterministisch het ligt vast, alles loopt zoals het zou moeten gaan.
Enkele onderzochten factoren die invloed hebben op hoe stressvol een situatie
wordt bevonden:
Predictability (voorspelbaarheid) mensen die langs het spoor wonen, zijn
gewend aan het geluid van treinen en zullen hier weinig last van hebben
tijdens het slapen. Mensen die dat niet gewend zijn, zullen minder goed
kunnen slapen van het geluid van treinen.
Perceived control (waargenomen controle) het gevoel dat mensen
controle hebben over de situatie.
The way we try to cope with a situation twee soorten reacties
1 verzetten tegen een stressvolle situatie.
2 aanpassen aan de stressvolle situatie.
4 Erfelijkheid en omgeving
Sommige fysieke kenmerken zijn erfelijk.
Hoe zit dat met psychologische kenmerken?
Nature-nurture debat
Wat is de rol van aangeboren/aangeleerde factoren in gedrag?
Persoonlijkheid, cognitieve vermogen, agressie, criminaliteit, etc.
Waarom belangrijk?
Validiteit van uiteenlopende basale mensbeeld. Aanpak van individuele en
sociale problematiek.
Samenspel erfelijkheid en omgeving
Erfelijkheid is predispositie (aanleg) en niet onvermijdelijk.
Genetische aanleg komt tot uiting via de omgeving.
Expressie van genetische verschillen, bijv. alcoholisme, antisociaal gedrag.
Omgevingsinvloed hangt af van de genetische aanleg.
Aanknopingspunt invloed omgeving, bijv. taal leren, artistiek talent.
Invloed van omgeving op genen
Verandering in erfelijk materiaal door genetische schade invloed van UV
straling, radioactiviteit, chemische stoffen.
Verandering in aansturing genen, niet in erfelijk materiaal invloed van
dieet, levensstijl en chronische stress.
Epigenetica – verandering in fenotype (expressie), niet genotype
veranderingen in genetische aansturing kunnen erfelijk zijn.
WerkGroep1
Hoofdstuk1
Leg uit wat een schema is? Noem een voorbeeld.
HC1 – mensbeelden en biologisch perspectief
Wat is gedragswetenschap?
- Focus op psychologische wetenschap, dit is empirisch.
- Studie van gedrag en mentaal functioneren
- Denken, voelen en handelen (cognitie, affect, gedrag)
1 verklaringen voor gedrag
Hoe komt gedrag tot stand?
Hoe autonoom is gedrag van het individu?
Individu – samenleving (agency – structure)
Biologie – omgeving (nature – nurture)
Verhouding individu en samenleving?
Stelling 1: mens/individu oorzaak en samenleving gevolg.
Stelling 2: samenleving oorzaak en mens/individu gevolg.
ISW is beide kanten samen goed, er is dus een samenspel tussen individu en
samenleving.
Invloed biologie en omgeving (nature vs. nurture).
Onderzoek naar gedrag kan op 2 manieren:
1. Self-report: individuen vragen hun eigen gedrag te beschrijven (interviews,
enquêtes).
2. Directe observatie: onderzoeker die waarneemt, zonder dat de
onderzochte beïnvloed wordt.
2 uiteenlopende mensbeelden
Kennis van mensen.
Inzicht in het menselijk handelen geeft inzicht in en wordt beïnvloed door ideeën
over menselijke aard (basale kenmerken en processen).
Het idee dat we dingen zien zoals ze zijn naive realism.
Er zijn verschillende processen tijdens de selectie (perceptie):
1. Selectieve attentie: perceptuele proces van selectief focussen op
specifieke elementen van een stimulus. Als we bijvoorbeeld een gesprek
voeren, filteren we geluiden van buitenaf uit bottum up processing. Je
hebt ook invloeden van interne factoren, zoals ervaringen top-down
processing.
2. Sommige visuele stimuli kunnen verschillend geïnterpreteerd worden,
komt door de context ambiguous figures. Als iemand bijvoorbeeld iets
tegen je zegt in een drukke omgeving, vul je zelf de woorden in die je niet
goed verstaat door naar de context te kijken.
Mensbeelden:
Filosofische, levensbeschouwelijke of religieuze overtuigingen.
Sociaalwetenschappelijke theorieën en onderzoeksbevindingen.
Mensbeelden worden gevormd door en vormen ook weer observaties.
Samenspel van perceptie – ideeën
Cognitieve schema’s.
Cognitief raamwerk (denkkader) – organisatie van kennis.
,Expertise opbouwen is het ontwikkelen van schema’s om informatie te plaatsen
in betekenisvolle patronen.
Bestaande kennis:
Beïnvloeden interpretaties
Nieuwe kennis inpassen
Aanpassen aan nieuwe kennis
Type schema’s:
Persoon schema’s = kennis en verwachtingen die we hebben over
bepaalde personen of groepen mensen stereotype informatie,
verwachtingen over anderen
Sociale schema’s = omvatten al onze verwachtingen en overtuigingen
over hoe mensen zich in sociale situaties zouden moeten gedragen
sociaal gedrag voorspellen en bepalen wat gepast is in een sociale context
Zelf-schema’s = schema’s die we hebben over onszelf, incl. ons
zelfbeeld, eigenschappen, capaciteiten, overtuigingen en herinneringen.
spelen grote rol in hoe we onze eigen acties begrijpen en hoe we reageren
in verschillende situatie
Event schema’s = schema’s die ons helpen om te weten wat we kunnen
verwachten in bepaalde situaties of gebeurtenissen, zoals op een
sollicitatiegesprek of een feestje geven een soort ‘stappenplan’ van wat
er gebeurt in een situatie, incl. wie wat doet en in welke volgorde.
Uiteenlopende mensbeelden
Bepaald door biologische (genetische) factoren, omgeving heeft er niet zoveel
mee te maken.
Mensen zijn in essentie egoïstisch, puur eigenbelang.
Wat mensen denken/voelen en doen is het resultaat van de omgeving.
Mensen streven van nature het goede na, komt door de omgeving als het slecht
gaat.
Mensen zijn rationele wezens, probleemoplossers met verstand die kosten en
baten afwegen.
Mensbeelden in psychologische benaderingen
Alle mensbeelden hebben een kern van waarheid, maar ze leggen vooral de
nadruk op één bepaald proces, ze zijn daarmee eenzijdig (vaak tegenstrijdig: òf-
òf).
Hoofdgrondleggers van de psychologie:
, - Wilhelm Wundt (1832-1920) creëerde de experimentele psychologie, er
ontstonden allerlei afdelingen op universiteiten. Structuralisme:
benadering die probeert de inhoud van de geest te analyseren, mbv
introspectie.
- William James (1842-1910) filosoof. Belangrijk om voorzichtig precieze
observaties te doen en belangrijk om juiste en goede vragen te stellen.
Functionalisme: benadering van gedragswetenschappen icm analyses
van processen in het brein.
3 Biologisch-adaptieve mensbeeld
Evolutionair perspectief soorten hebben eigenschappen die samenhangen
met genen die overgeërfd worden. Er zijn voortdurend genetische variaties en
mutaties. Overerving hiervan heeft invloed op kenmerken/eigenschappen.
Hierdoor krijg je survival of the fittest.
Adaptieve vermogens aanpassen aan de omgeving, bijvoorbeeld een
kameleon.
Samenspel natuur-cultuur
Evolutie en de mens
Menselijke soort is uitvloeisel van zeer langzaam en zeer langdurig proces van
verandering.
Menselijke soort deelt heel veel met andere diersoorten (evolutie bouwt voort op
wat er al is).
Menselijke soort heeft eigen, relatief unieke eigenschappen en adaptieprincipes
(evolutie creëert nieuwe).
Drievoudig brein
Reptielenbrein (automatische processen zoals ademhaling, reflexmatige
reacties, instinctieve gedragingen)
Zoogdierenbrein (emoties, geheugen, sociale binding)
Mensenbrein (neocortex complexe denkprocessen, taal en
communicatie, zelfbewustzijn en creatief en abstract denken)
Evolutionaire psychologie
Psychologische eigenschappen als biologische aanpassingen aan uitdagingen in
de omgeving.
Eigenschappen die in alle culturen voorkomen afleiden emoties van anderen,
het onderscheid maken tussen verwanten, samenwerken met anderen.
Seksuele partnerselectie
Genen overgedragen door seksuele reproductie
Wie kiezen mensen als seksuele partner?
Er zijn verschillen tussen de voorplantingsstrategieën, brede acceptatie van
huwelijk, gewenste kenmerken van partner, en seksuele jaloezie.
Reikwijdte en kritiek
[Evolotionary psychology] is a way of thinking about psychology that can be
applied to any topic within it.
Maar:
- Posthoc verklaringen en theoretische inconsistenties – er wordt achteraf
een evolutionaire reden wordt bedacht om menselijk gedrag te verklaren,
zonder dat er vooraf duidelijke voorspellingen worden gemaakt. gevaar
van ‘verzinnen’ van adaptieve redenen voor vrijwel elk gedrag, zonder
harde bewijzen.
, - Reductionistisch en deterministisch perspectief – reduceert complexe
menselijke gedragingen en gevoelens tot genetische en evolutionaire
oorzaken. kan de invloed van leerprocessen, persoonlijke ervaringen en
vrije wil overschaduwen, wat een eenzijdig en beperkt perspectief kan
opleveren.
- Continuering van natuur-cultuur tegenstelling – het idee dat er een
duidelijke scheiding is tussen natuur en cultuur verweven in praktijk
sterk met elkaar
- Rechtvaardiging van bestaande sociale verhoudingen – wanneer bepaald
gedrag of bepaalde rolpatronen worden verklaard als ‘revolutionair’, kan
dit de indruk wekken dat bestaande sociale verhoudingen ‘natuurlijk’ of
‘onveranderlijk’ zijn.
Deterministisch het ligt vast, alles loopt zoals het zou moeten gaan.
Enkele onderzochten factoren die invloed hebben op hoe stressvol een situatie
wordt bevonden:
Predictability (voorspelbaarheid) mensen die langs het spoor wonen, zijn
gewend aan het geluid van treinen en zullen hier weinig last van hebben
tijdens het slapen. Mensen die dat niet gewend zijn, zullen minder goed
kunnen slapen van het geluid van treinen.
Perceived control (waargenomen controle) het gevoel dat mensen
controle hebben over de situatie.
The way we try to cope with a situation twee soorten reacties
1 verzetten tegen een stressvolle situatie.
2 aanpassen aan de stressvolle situatie.
4 Erfelijkheid en omgeving
Sommige fysieke kenmerken zijn erfelijk.
Hoe zit dat met psychologische kenmerken?
Nature-nurture debat
Wat is de rol van aangeboren/aangeleerde factoren in gedrag?
Persoonlijkheid, cognitieve vermogen, agressie, criminaliteit, etc.
Waarom belangrijk?
Validiteit van uiteenlopende basale mensbeeld. Aanpak van individuele en
sociale problematiek.
Samenspel erfelijkheid en omgeving
Erfelijkheid is predispositie (aanleg) en niet onvermijdelijk.
Genetische aanleg komt tot uiting via de omgeving.
Expressie van genetische verschillen, bijv. alcoholisme, antisociaal gedrag.
Omgevingsinvloed hangt af van de genetische aanleg.
Aanknopingspunt invloed omgeving, bijv. taal leren, artistiek talent.
Invloed van omgeving op genen
Verandering in erfelijk materiaal door genetische schade invloed van UV
straling, radioactiviteit, chemische stoffen.
Verandering in aansturing genen, niet in erfelijk materiaal invloed van
dieet, levensstijl en chronische stress.
Epigenetica – verandering in fenotype (expressie), niet genotype
veranderingen in genetische aansturing kunnen erfelijk zijn.
WerkGroep1
Hoofdstuk1
Leg uit wat een schema is? Noem een voorbeeld.
