Wijsbegeerte voor psychologen
SCHOOLJAAR 23’-24’, semester 2
Sterre Theunis
Hoofdstuk 1: wat is filosofie?
Sterre Theunis, schooljaar 23’-24’
,3 kenmerken: attitude, methodologie, domein
Attitude
- Veel definities voor filosofie, verschillen van elkaar
Nigel Warburton: ‘Philosophy is an unusual subject in that its
practitioners don’t agree what it’s about’
- Wat wordt bedoeld met wijsheid?
In de volksmond zijn filosofen mensen die levenswijsheden aan de
dag leggen
- Soms wordt de kritische kracht van een filosoof benadrukt, soms gaan
deze hand in hand
Houden zich bezig met wat andere mensen snel als vanzelfsprekend
beschouwen
Autoriteiten worden uitgedaagd door filosofen
Niet alleen kritiek, leggen ook andere mogelijkheden open
MAAR is kritisch denken alleen voor filosofen? (Wetenschappers?)
Doen alletwee beroep op rationele argumenten en laten zich niet
misleiden
‘Een van de kwaliteiten van de wetenschap is dat ze ons de waarde van rationeel denken
bijbrengt, en het belang van vrijheid van denken; ze leert ons dat het loont om te twijfelen aan
de waarheid van wat ons wordt verteld’, (Feynman, 1966)
Methodologie
- Zijn er methoden die maar door 1 van de 2 worden gebruikt?
Filosofen doen geen labowerk maar wiskundigen, klinisch
psychologen, … ook.
- Probleem = Ze gebruiken alletwee een waaier aan methoden, geen enkele
uniek aan filosofie. Om welke methoden gaat het dan?
1. Eigen intuïtie = kennis die op een onmiddellijke manier wordt
verkregen (17eeeuw) , daarna een negatievere betekenis de
spontane overtuigingen die we in onze geest aantreffen wanneer we
over een bepaald onderwerp beginnen te denken.
‘Common sense’ overtuigingen = moeilijk te veranderen of op te
geven, zelfs wanneer het omgekeerde bewezen is.
Filosofen die hier enkel gebruik van maken, worden nu vaak
weggedacht. Het is daarbij ook geen uniek filosofische methode
2. Conceptuele analyse
Floridi omschreef filosofie ooit als conceptual engineering = het
ontrafelen van concepten die we in het dagelijks leven soms te
achteloos gebruiken (bv. liefde)
Word niet door alle filosofen gebruikt en ook niet door alleen
filosofen (fysica)
De kern van alle wetenschappen, inclusief filosofie
3. Gedachte-experiment
Instrument van de verbeelding, word gebruikt om info over een
onderwerp te krijgen zonder nieuwe empirische data te gebruiken
Voordelen= Verhelderen een probleem door te visualiseren, leveren
gegevens op die voor/tegen een theorie gebruikt kunnen worden en
we kunnen er moeilijkheden van ‘echte’ experimenten mee
vermijden
Sterre Theunis, schooljaar 23’-24’
, ‘Brain in a vat experiment’
Wordt ook in de wetenschap gebruikt
Conclusie= alle methoden worden door beide gebruikt MAAR
wetenschappers zien filosofische vragen vaak als futiel. Filosofen
friemelen aan bouwwerk
- In de wetenschap is er evolutie, in de filosofie niet = NIET WAAR
In de wetenschap ook geen vooruitgang, verloopt met horten en
stoten. Paradigma’s volgen elkaar op zonder echt verder te bouwen
(binnen paradigma wel). Er is geen paradigma dat goede
wetenschap vastlegt
In de filosofie is er wel vooruitgang. Wetenschappers zijn ontstaan
uit de schoot van filosofie. De eerste psychologen werkten in de
wijsbegeerte, Newton vond zichzelf een filosoof. De filosofie vormde
een brandstof voor de andere wetenschappen
4 deeldomeinen
1. Metafysica
Bestudeert de aard en de structuur van de wereld
Wat betekent het om te bestaan? Bestaat iets? Bestaan buiten
materie ook niet-materiele zaken?
Vb. Zou tijd bestaan zonder mensen? Zijn wij meer dan onze hersenen? Wat is
geestesspul(mentale toestanden volgens sommigen)?
Determinisme = alle gebeurtenissen en standen van zaken in de
wereld worden veroorzaakt door voorgaande gebeurtenissen en
standen van zaken.
MAAR wat betekent veroorzaken? Verschillende types:
Probabilistische oorzaken (bv. genen voorspellen)
Deterministische oorzaken (garanderen)
Probleem van vrije wil = wat als dat niet bestaat? Zijn rechtszaken
dan nog wel eerlijk?
2. Logica
Logica legt ons uit wat het is om deugdelijk te redeneren
Voor een groot deel gewijd aan het weerleggen van foute redenen
Zijn alle redeneringen ‘slippery-slope’?
3. Epistemologie of kennisleer
Wat kunnen we weten?
Kennisgeleerde willen weten wat kennis is en hoe we weten wat we
denken te weten (Brain in a vat is goed voorbeeld)
- Wat is een moraal?
- Filosofen beschrijven verzameling van rechten, plichten, aanbevelingen,
geboden en verboden aan als het normatieve universum
4. Wetenschapsfilosofie:
2 delen:
Algemene wetenschapsfilosofie:
Fundamentele filosofische kwesties die zich verhouden met
wetenschap
Wetenschappelijke kennis wordt vaak als echte kennis gezien
Sterre Theunis, schooljaar 23’-24’
, Hoe staan verschillende wetenschappen tegenover elkaar? Zijn
sommige fundamenteler? …
Toegepaste wetenschapsfilosofie
Focus eerder op filosofische vragen over specifieke wetenschappen
Zeer korte geschiedenis van de westerse filosofie
- Ontstaan in het Oude Griekenland, 6e eeuw V.C.
- Steden ontstonden en er werden wetten gemaakt die voor iedereen gelijk
waren en zijn niet meer van Goddelijke oorsprong
- Burgers worden uitgedaagd om na te denken over de aard van de
samenleving waarin ze willen wonen
- De eerste filosofen waren:
Thales
Beweerde dat alles uit water bestond en dat de aarde op een
kosmische zee drief
Anaximander
Gokte op een ongedefinieerde substantie en visualiseerde de aarde
als een ton
Anaximenes
Was ervan overtuigd dat lucht de oorsprong is van alles en dat de
aarde als een ufo zweefde op omringende luchtstromen
- Daarvoor werden fenomenen beschreven als goddelijke gebeurtenissen en
de mens moest het maar aanvaarden
- De antiek westerse filosofie piekte door Plato en Aristoteles (homini
universali)
Plato was ervan overtuigd dat de zintuigelijke wereld te veranderlijk
was om de echte werkelijkheid te kennen, en dat de mogelijkheid
van echte kennis ons ertoe aanspoort om te veronderstellen dat er
ook nog andere werelden bestaan
Aristoteles was het daar niet mee eens
- Geloofsovertuigingen zijn niet het resultaat van experimenten, maar van
een goddelijke ingeving niet begrijpen maar aanvaarden
- Religie gaat vaak samen met intellectuele bescheidenheid. Geloof legt
grenzen op aan het weten
- In de late middelleeuwen ontstond de moderne wetenschap, en verloor de
filosofie zijn plaats
Hoofdstuk 2: René Descartes
- 17e eeuwse Franse filosoof, publiceerde over lichtbreking,
weersverschijnselen en wiskunde.
- In dit hoofdstuk focus op epistemologie
- ‘Niets bevat waarover men het niet oneens is en derhalve niet waaraan
men niet kan twijfelen’
- Hoe kan het dat wetenschap zo een ‘zekere’ kennis reproduceert
De wetenschappelijke revolutie
Sterre Theunis, schooljaar 23’-24’
SCHOOLJAAR 23’-24’, semester 2
Sterre Theunis
Hoofdstuk 1: wat is filosofie?
Sterre Theunis, schooljaar 23’-24’
,3 kenmerken: attitude, methodologie, domein
Attitude
- Veel definities voor filosofie, verschillen van elkaar
Nigel Warburton: ‘Philosophy is an unusual subject in that its
practitioners don’t agree what it’s about’
- Wat wordt bedoeld met wijsheid?
In de volksmond zijn filosofen mensen die levenswijsheden aan de
dag leggen
- Soms wordt de kritische kracht van een filosoof benadrukt, soms gaan
deze hand in hand
Houden zich bezig met wat andere mensen snel als vanzelfsprekend
beschouwen
Autoriteiten worden uitgedaagd door filosofen
Niet alleen kritiek, leggen ook andere mogelijkheden open
MAAR is kritisch denken alleen voor filosofen? (Wetenschappers?)
Doen alletwee beroep op rationele argumenten en laten zich niet
misleiden
‘Een van de kwaliteiten van de wetenschap is dat ze ons de waarde van rationeel denken
bijbrengt, en het belang van vrijheid van denken; ze leert ons dat het loont om te twijfelen aan
de waarheid van wat ons wordt verteld’, (Feynman, 1966)
Methodologie
- Zijn er methoden die maar door 1 van de 2 worden gebruikt?
Filosofen doen geen labowerk maar wiskundigen, klinisch
psychologen, … ook.
- Probleem = Ze gebruiken alletwee een waaier aan methoden, geen enkele
uniek aan filosofie. Om welke methoden gaat het dan?
1. Eigen intuïtie = kennis die op een onmiddellijke manier wordt
verkregen (17eeeuw) , daarna een negatievere betekenis de
spontane overtuigingen die we in onze geest aantreffen wanneer we
over een bepaald onderwerp beginnen te denken.
‘Common sense’ overtuigingen = moeilijk te veranderen of op te
geven, zelfs wanneer het omgekeerde bewezen is.
Filosofen die hier enkel gebruik van maken, worden nu vaak
weggedacht. Het is daarbij ook geen uniek filosofische methode
2. Conceptuele analyse
Floridi omschreef filosofie ooit als conceptual engineering = het
ontrafelen van concepten die we in het dagelijks leven soms te
achteloos gebruiken (bv. liefde)
Word niet door alle filosofen gebruikt en ook niet door alleen
filosofen (fysica)
De kern van alle wetenschappen, inclusief filosofie
3. Gedachte-experiment
Instrument van de verbeelding, word gebruikt om info over een
onderwerp te krijgen zonder nieuwe empirische data te gebruiken
Voordelen= Verhelderen een probleem door te visualiseren, leveren
gegevens op die voor/tegen een theorie gebruikt kunnen worden en
we kunnen er moeilijkheden van ‘echte’ experimenten mee
vermijden
Sterre Theunis, schooljaar 23’-24’
, ‘Brain in a vat experiment’
Wordt ook in de wetenschap gebruikt
Conclusie= alle methoden worden door beide gebruikt MAAR
wetenschappers zien filosofische vragen vaak als futiel. Filosofen
friemelen aan bouwwerk
- In de wetenschap is er evolutie, in de filosofie niet = NIET WAAR
In de wetenschap ook geen vooruitgang, verloopt met horten en
stoten. Paradigma’s volgen elkaar op zonder echt verder te bouwen
(binnen paradigma wel). Er is geen paradigma dat goede
wetenschap vastlegt
In de filosofie is er wel vooruitgang. Wetenschappers zijn ontstaan
uit de schoot van filosofie. De eerste psychologen werkten in de
wijsbegeerte, Newton vond zichzelf een filosoof. De filosofie vormde
een brandstof voor de andere wetenschappen
4 deeldomeinen
1. Metafysica
Bestudeert de aard en de structuur van de wereld
Wat betekent het om te bestaan? Bestaat iets? Bestaan buiten
materie ook niet-materiele zaken?
Vb. Zou tijd bestaan zonder mensen? Zijn wij meer dan onze hersenen? Wat is
geestesspul(mentale toestanden volgens sommigen)?
Determinisme = alle gebeurtenissen en standen van zaken in de
wereld worden veroorzaakt door voorgaande gebeurtenissen en
standen van zaken.
MAAR wat betekent veroorzaken? Verschillende types:
Probabilistische oorzaken (bv. genen voorspellen)
Deterministische oorzaken (garanderen)
Probleem van vrije wil = wat als dat niet bestaat? Zijn rechtszaken
dan nog wel eerlijk?
2. Logica
Logica legt ons uit wat het is om deugdelijk te redeneren
Voor een groot deel gewijd aan het weerleggen van foute redenen
Zijn alle redeneringen ‘slippery-slope’?
3. Epistemologie of kennisleer
Wat kunnen we weten?
Kennisgeleerde willen weten wat kennis is en hoe we weten wat we
denken te weten (Brain in a vat is goed voorbeeld)
- Wat is een moraal?
- Filosofen beschrijven verzameling van rechten, plichten, aanbevelingen,
geboden en verboden aan als het normatieve universum
4. Wetenschapsfilosofie:
2 delen:
Algemene wetenschapsfilosofie:
Fundamentele filosofische kwesties die zich verhouden met
wetenschap
Wetenschappelijke kennis wordt vaak als echte kennis gezien
Sterre Theunis, schooljaar 23’-24’
, Hoe staan verschillende wetenschappen tegenover elkaar? Zijn
sommige fundamenteler? …
Toegepaste wetenschapsfilosofie
Focus eerder op filosofische vragen over specifieke wetenschappen
Zeer korte geschiedenis van de westerse filosofie
- Ontstaan in het Oude Griekenland, 6e eeuw V.C.
- Steden ontstonden en er werden wetten gemaakt die voor iedereen gelijk
waren en zijn niet meer van Goddelijke oorsprong
- Burgers worden uitgedaagd om na te denken over de aard van de
samenleving waarin ze willen wonen
- De eerste filosofen waren:
Thales
Beweerde dat alles uit water bestond en dat de aarde op een
kosmische zee drief
Anaximander
Gokte op een ongedefinieerde substantie en visualiseerde de aarde
als een ton
Anaximenes
Was ervan overtuigd dat lucht de oorsprong is van alles en dat de
aarde als een ufo zweefde op omringende luchtstromen
- Daarvoor werden fenomenen beschreven als goddelijke gebeurtenissen en
de mens moest het maar aanvaarden
- De antiek westerse filosofie piekte door Plato en Aristoteles (homini
universali)
Plato was ervan overtuigd dat de zintuigelijke wereld te veranderlijk
was om de echte werkelijkheid te kennen, en dat de mogelijkheid
van echte kennis ons ertoe aanspoort om te veronderstellen dat er
ook nog andere werelden bestaan
Aristoteles was het daar niet mee eens
- Geloofsovertuigingen zijn niet het resultaat van experimenten, maar van
een goddelijke ingeving niet begrijpen maar aanvaarden
- Religie gaat vaak samen met intellectuele bescheidenheid. Geloof legt
grenzen op aan het weten
- In de late middelleeuwen ontstond de moderne wetenschap, en verloor de
filosofie zijn plaats
Hoofdstuk 2: René Descartes
- 17e eeuwse Franse filosoof, publiceerde over lichtbreking,
weersverschijnselen en wiskunde.
- In dit hoofdstuk focus op epistemologie
- ‘Niets bevat waarover men het niet oneens is en derhalve niet waaraan
men niet kan twijfelen’
- Hoe kan het dat wetenschap zo een ‘zekere’ kennis reproduceert
De wetenschappelijke revolutie
Sterre Theunis, schooljaar 23’-24’
