Samenvatting Externe Privaatrechtsgeschiedenis

Europees en Belgische Privaatrechtsgeschiedenis

Extern recht

Inleiding

(oud) Burgerlijk Wetboek 1804: BW van 1804

(Belgisch) Burgerlijk Wetboek: BBW

Intern – externe rechtsgeschiedenis

Intern

- Hoe zat het vroeger met dwaling/ aansprakelijkheid
- Belangrijkste deel van de cursus

Extern

- Nodig om het interne recht te begrijpen
- Hoe zijn die regels van het interne recht er gekomen?

Bronnen zijn nodig om extern recht te begrijpen en vormen

- = de materiële bronnen van het recht
o Recht komt er door MS’ke veranderingen (reden tot ontstaan recht)
 Computer°  recht omtrent computer
 Wagens°  verkeersregels
- Formele bronnen (manier waarop recht tot stand komt)
o Wie of wat recht verandert
o Soorten formele bronnen
 Wetgeving door machthebbers
 Rechtspraak door rechters (bomen niet te hoog laten groeien)
 Vroeger waren rechters geen professionals
 Rechtsleer door geleerden
 Vroeger waren dit niet steeds geleerden aan universiteiten
 Gewoonte door de MS
 Meest spontane vorm van rechtscreatie
o Deze zijn de meest voorkomende, vroeger waren er nog andere bronnen
 Keizersrecht
- Kenbronnen van recht
o Dingen die je informeren over de inhoud van rechtsregels
 Vandaag: internet
 Vroeger: minder gemakkelijk
o Hij zal hier niet over ingaan; is iets voor historici

Publiekrecht – privaatrecht

OH-tussenkomst = publiekrecht

Problemen onderscheid

- OH zit in bijna alles tussen: te simplistisch onderscheid
o Nu: arbeidsrecht
o Vroeger: leenrecht: graaf van Vlaanderen = vazal van Koning van Frankrijk
- Strafrecht?
o Vroeger was strafrecht privaatrecht: eigenrichting
o Nu: publiekrecht

,  Burgerlijke partijstelling is overblijfsel van verleden

Waarom gebruiken we het onderscheid?

- Om praktische redenen
o Vakken in te delen

Nadruk bij extern recht ligt op West-Europa, omdat overige delen van de wereld onmogelijk zijn om te vertellen

Nadruk bij intern recht

- Romeins – canoniek – costumier (inheemse gewoonterecht)
o Zonder wereldschokkende verschillen

‘jongere’ delen van privaatrecht

- Intellectuele eigendomsrechten
- Verzekeringen
o Zeeverzekering bestaat al lang
o Overige verzekeringen bestaan sinds kort
 Napoleon had nog niks gemaakt omtrent verzekeringen (uitz. Zeeverzekering)

(concilium – consilium: concilium = concilie; consilium = advies/raad/plan)

Waarom krijgen we deze cursus?

Ons recht begrijpen: niet altijd logisch

Ons recht relativeren

- Belgisch recht is niet de universele waarheid
- GwH is misschien niet de goeie beslissing
o In sommige landen waar ze dit niet hebben, denken ze er anders over
- Gelijkheidsbeginsel is in het Belgisch recht een centraal punt, maar dat is geen universele waarheid
o Zie vrouwendiscriminatie in recht

Ons recht verbeteren

Voorbeeld om vanuit de rechtsgeschiedenis het recht te verbeteren

- In de na-klassieke periode (RR) verliepen de procedures erg vlot
o Hoe kan dit?
 Advocaten doen alles om zaken te vertragen, terwijl het verloop toen in handen van
de rechter lag
- François Laurents ontwerp van BW
o Zijn zin stond hierin, zonder overleg met anderen
o Les hieruit: voortdurend overleg plegen met het parlement en het volk

Belang rechtsgeschiedenis bij nieuwe fenomenen (computers)

- Hacking plaatsten ze met gebruik van oude rechtsregels onder ‘diefstal van elektriciteit’

Hoe bestuderen we privaatrechtsgeschiedenis

Historisch bestuderen

- Wat gebeurde er vroeger en hoe

Juridisch bestuderen

- Accent op recht van vandaag en de historische wortels vinden

,Gevolgen van verschillende benaderingen

- Slavernij was alomtegenwoordig in RR  in privaatrechtsgeschiedenis zal slavernij amper een plekje
krijgen, omdat het vandaag de dag niet relevant is

Periodisering extern recht

Romeinse periode

Oud-Romeins recht (753-250): begin

Voor-klassiek recht (250-0): take-off

Klassiek recht (0-250): hoogtepunt

Na-klassiek recht (250-527): verval

Justinianus (527-565): kort herstel

Na de Romeinen

Costumier recht (476-1100)

Ius commune (1100-1800)

- Ius commune (gemeenschappelijk recht): Romeins + Romano-canoniek recht
o Gemeenschappelijk recht van Europa
- Gewoonte
o Lokale gewoonterecht

Verlichting (Vernuftrecht): ca. 1800: revolutie

Nationaal recht: nationaal wetboek

- 19e eeuw
- 20ste eeuw

Toekomst…

Problemen met de periodisering

Gebrekkige periodisering (1)

- Veranderingen gebeurden geleidelijk
- Niet steeds gelijktijdig
o Niet overal even snel (in Italië sneller dan in Schotland)
- Oude blijft soms voortbestaan

Chronologie wijkt af van de normale (2)

- Verschil is een verschil op vlak van rechtsgeschiedenis (niet algemene geschiedenis)
o Grote breuk deed zich niet omstreeks 1500, maar rond 1100
o Omstreeks 1500 waren er vrij weinig veranderingen
- In de algemene geschiedenis
o Omstreeks 1100 waren er ook heel wat verschillen, bv. Op economisch-institutioneel vlak
 Landbouwproductiviteit stijgt met een bevolkingstoename als gevolg (Gent enkele
decennia voor 1100/1200 een amalgaam van kleine dorpen)
 Europa maakt een grote sprong voorwaarts
o Omstreeks 1500 bleef alles ietwat hetzelfde
 Ontdekking van Amerika is te relativeren; louter de weg naar Amerika werd ontdekt

,  1492 niet enkel ‘ontdekking’ van Amerika, maar ook de volledige verovering van het
Spaanse gebied (Granada van de Islam)
 Expansies van Europa bestonden reeds voordien
 Vernieuwingen door de boekdrukkunst ook te relativeren
 Er werden geen nieuwe geschriften geschreven, vooral Bijbels werden
gedrukt
 Absolutisme ook te relativeren
 Renaissance ook te relativeren: niet de eerste, maar de vierde herontdekking
 Conclusie: de breuk ligt eerder in de 12e eeuw, dan in de 16e eeuw

Chronologie is West-Europees (3)

Chronologie is algemeen, eventueel andere chronologie voor een bepaald thema (4)




- OUD-ROMEINSE PERIODE
o ROME IS PRIMITIEF
o DE INSTELLINGEN
o PRIMITIEVE RECHTSBRONNEN
o PRIMITIEVE PROCEDURE
- VOOR-KLASSIEKE PERIODE
o ROME WORDT WERELDRIJK
o GEVOLG 1: AANPASSING INSTELLINGEN
o GEVOLG 2: AANPASSING RECHTSBRONNEN DOOR PRAETOR
o GEVOLG 3: AANPASSING PROCEDURE
- KLASSIEKE PERIODE *
o ROME KRIJGT EEN KEIZER
o GEVOLGEN VOOR DE INSTELLINGEN
o GEVOLGEN VOOR DE RECHTSBRONNEN
o GEVOLGEN VOOR DE PROCEDURE
- NA-KLASSIEKE PERIODE
o VERVAL ROME+GROTERE MACHT KEIZER
o GEVOLGEN VOOR DE INSTELLINGEN
o GEVOLGEN VOOR DE RECHTSBRONNEN
o GEVOLGEN VOOR DE PROCEDURE
- JUSTINIANUS



Oud Romeinse periode (753-250)

Ontstaan van Rome

Aanvankelijk volgens de mythologie  klopt niet helemaal (zou een honderdtal jaar later zijn)

Rome was primitief, maar boekten al heel wat veroveringen

- Het grootste deel van Italië hadden ze reeds verworven

Grote vooruitgang op grondgebied, maar op MS’k vlak zijn ze ‘onderontwikkeld’ =
een primitieve maatschappij

- De familia stond centraal in de MS
o = Alle bezittingen, leden, etc.
- Volledige familia onder gezag van de pater familias
o Had heel veel gezag over heel veel
o Over de volledige familia (zie hierboven)

(primitief) recht in de primitieve (oud Romeinse) periode