Verkort Rapport 'Samenvatting Eindevaluatie van de Participatiewet' – SCP
Auteur Maroesjka Versantvoort
In Nederland wil de overheid graag dat zo veel mogelijk mensen meedoen aan het arbeidsproces.
Voordelen van werken (individueel + maatschappelijk): voldoening, ontwikkeling en sociaal contact
(voorkomen van belanden in isolement) + stelsel sociale zekerheid blijft dan ook betaalbaar als men
in staat is om te werken.
MAAR: meedoen aan het arbeidsproces is voor sommigen niet vanzelfsprekend.
o Mensen met een arbeidsbeperking of mensen die moeilijk aan werk kunnen komen.
Deze mensen hebben ondersteuning nodig bij het vinden van werk of bij het verkrijgen van een
inkomen. De overheid draagt de verantwoordelijkheid om deze mensen op weg te helpen.
Het gaat hierbij om mensen met arbeidsvermogen: mensen die, soms onder aangepaste
omstandigheden, in staat zijn te werken.
Verschillende regelingen zijn vervangen door één wet: de Participatiewet.
Wat is de Participatiewet? (2015)
Doel om zo veel mogelijk mensen – ook degenen met weinig arbeidsvermogen – aan het
werk te helpen, bij voorkeur bij een gewone werkgever. Daarnaast is het doel van de wet om
de afhankelijkheid van uitkeringen zo klein mogelijk te maken. > activeren van mensen (wat
kan men wél, hoe kunnen die kwaliteiten op een werkplek benut worden en hoe kan
iemand gestimuleerd worden om te werken?).
De Participatiewet moet de regelgeving en ondersteuning voor mensen met een arbeidsbeperking of
afstand tot de arbeidsmarkt zo uniform mogelijk maken.
Met één duidelijke regeling zou het voor werkgevers bovendien makkelijker moeten zijn
om mensen met een uitkering in dienst te nemen. > Uitvoering Participatiewet ligt in
handen van gemeenten (zij hebben de taak om mensen te ondersteunen).
Als het niet lukt om mensen aan het werk te krijgen, komen deze mensen (onder
voorwaarden) in aanmerking voor een bijstandsuitkering.
Gemeenten hebben verschillenden instrumenten tot hun beschikking om mensen naar werk
te begeleiden > proefplaatsing, jobcoaching en aanpassingen aan de werkplek.
o In de Participatiewet zijn ook twee nieuwe instrumenten opgenomen:
loonkostensubsidie en beschut werk.
o Loonkostensubsidie is een subsidie die werkgevers kunnen ontvangen als zij mensen
in dienst nemen die niet het wettelijk minimumloon kunnen verdienen.
o Beschut werk is bedoeld voor mensen die door hun beperking niet bij een gewone
werkgever aan de slag kunnen.
Het Sociaal en Cultureel Planbureau (SCP) is gevraagd de Participatiewet te evalueren.
Uitgebreid onderzoek > De hoofdvraag daarbij was: in welke mate en op welke wijze leidt de
Participatiewet mensen met arbeidsvermogen naar, bij voorkeur regulier, werk
Doelgroepen van de Participatiewet
De Participatiewet van 2015 vervangt een aantal oude regelingen voor verschillende doelgroepen:
Mensen die bijstand krijgen, voorheen op grond van de Wet werk en bijstand (WWB). Deze
groep viel vóór de invoering van de Participatiewet ook onder verantwoordelijkheid van de
gemeenten.
Jonggehandicapten met arbeidsvermogen.
o Sinds 1 januari 2015 vallen nieuwe jonggehandicapten met arbeidsvermogen onder
de Participatiewet. Voorheen: de Wajong (uitkering van UWV). De groep die vóór 1
, januari 2015 een Wajong-uitkering ontving, blijft onder de verantwoordelijkheid van
UWV vallen. Jonggehandicapten zonder arbeidsvermogen > wél de Wajong-regeling.
Mensen met lichamelijke, verstandelijke of psychische beperkingen die ondersteuning
nodig hebben bij het vinden en houden van werk en alleen onder aangepaste
omstandigheden kunnen werken.
o Voorheen: mensen die recht hebben op een plek in de sociale werkvoorziening (Wet
sociale werkvoorziening). Vóór 2015 werkzaam in de sociale werkplaats? > valt onder
Wsw. Nog op wachtlijst 31-12-2014? > valt onder nieuwe Participatiewet. Ook
nieuwe instroom valt onder de Participatiewet.
Niet-uitkeringsgerechtigden (‘nuggers’).
o Mensne die zonder werk bij UWV zijn ingeschreven als werkzoekende. Zij voldoen
niet aan de voorwaarden voor een bijstandsuitkering, bijvoorbeeld omdat ze te veel
eigen vermogen hebben. Daarbij gaat het zowel om ‘klassieke’ niet-
uitkeringsgerechtigden (zoals mensen zonder uitkering die graag (weer) aan de slag
zouden willen op de arbeidsmarkt) als om jonggehandicapte niet-
uitkeringsgerechtigden die voorheen onder de Wajong vielen. De gemeente kan hen
helpen bij het zoeken naar werk.
Mensen met een uitkering op grond van de Algemene nabestaandenwet (Anw), het Besluit
bijstandsverlening zelfstandigen (Bbz), de Wet inkomensvoorziening oudere en gedeeltelijk
arbeidsongeschikte werkloze werknemers (IOAW) of de Wet inkomensvoorziening oudere en
gedeeltelijk arbeidsongeschikte gewezen zelfstandigen (IOAZ). Deze groepen vielen voorheen
al onder verantwoordelijkheid van de gemeente, en nu dus nog steeds.
De eerste en de laatste doelgroep worden samen beschouwd als de ‘klassieke’
bijstandsgerechtigden.
Daarmee zijn de vijf doelgroepen onder te verdelen in vier hoofdcategorieën:
jonggehandicapten met arbeidsvermogen;
de Wsw-doelgroep;
klassieke bijstandsgerechtigden;
nuggers.
‘Als ik uit de bijstand ben, hoef ik me niet meer te verantwoorden’
Toen haar relatie uitging, kwam Froukje in de bijstand terecht. Ze werkt met behoud van uitkering bij
een zorginstelling en heeft een dochter. Ze wilde al een tijdje de studie pedagogiek doen. Gemeente
gaf haar geen toestemming om te starten. De opleiding zou twee jaar duren met baangarantie na het
afronden van de opleiding. Gemeente wilde liever dat ze meteen aan het werk zou gaan om haar
eigen inkomen op te bouwen. Froukje wilde zich graag ontwikkelen. Via het wbu-traject, werken met
behoud van uitkering, ging ze bij een zorginstelling aan de slag. Ze begon bij de facilitaire dienst,
daarna werd zij zorg-assistent en nu doet ze hulp bij huishouden.
Nu vier jaar verder, hoopt ze dat ze binnenkort een nieuw contract krijgt met meer uren,
zodat ze de bijstand uit kan. Ze wilt uiteindelijk zelf de opleiding bekostigen, dan hoeft ze zich
ook aan niemand meer te verantwoorden (over haar uitgaven en inkomsten).
De uitwerking van de Participatie wet verschilt per doelgroep. De belangrijkste resultaten zijn:
Jonggehandicapten met arbeidsvermogen: grotere kans op werk. Voor 18-jarige
jonggehandicapten met arbeidsvermogen is de kans op werk sinds de invoering van de
Participatiewet toegenomen.
Auteur Maroesjka Versantvoort
In Nederland wil de overheid graag dat zo veel mogelijk mensen meedoen aan het arbeidsproces.
Voordelen van werken (individueel + maatschappelijk): voldoening, ontwikkeling en sociaal contact
(voorkomen van belanden in isolement) + stelsel sociale zekerheid blijft dan ook betaalbaar als men
in staat is om te werken.
MAAR: meedoen aan het arbeidsproces is voor sommigen niet vanzelfsprekend.
o Mensen met een arbeidsbeperking of mensen die moeilijk aan werk kunnen komen.
Deze mensen hebben ondersteuning nodig bij het vinden van werk of bij het verkrijgen van een
inkomen. De overheid draagt de verantwoordelijkheid om deze mensen op weg te helpen.
Het gaat hierbij om mensen met arbeidsvermogen: mensen die, soms onder aangepaste
omstandigheden, in staat zijn te werken.
Verschillende regelingen zijn vervangen door één wet: de Participatiewet.
Wat is de Participatiewet? (2015)
Doel om zo veel mogelijk mensen – ook degenen met weinig arbeidsvermogen – aan het
werk te helpen, bij voorkeur bij een gewone werkgever. Daarnaast is het doel van de wet om
de afhankelijkheid van uitkeringen zo klein mogelijk te maken. > activeren van mensen (wat
kan men wél, hoe kunnen die kwaliteiten op een werkplek benut worden en hoe kan
iemand gestimuleerd worden om te werken?).
De Participatiewet moet de regelgeving en ondersteuning voor mensen met een arbeidsbeperking of
afstand tot de arbeidsmarkt zo uniform mogelijk maken.
Met één duidelijke regeling zou het voor werkgevers bovendien makkelijker moeten zijn
om mensen met een uitkering in dienst te nemen. > Uitvoering Participatiewet ligt in
handen van gemeenten (zij hebben de taak om mensen te ondersteunen).
Als het niet lukt om mensen aan het werk te krijgen, komen deze mensen (onder
voorwaarden) in aanmerking voor een bijstandsuitkering.
Gemeenten hebben verschillenden instrumenten tot hun beschikking om mensen naar werk
te begeleiden > proefplaatsing, jobcoaching en aanpassingen aan de werkplek.
o In de Participatiewet zijn ook twee nieuwe instrumenten opgenomen:
loonkostensubsidie en beschut werk.
o Loonkostensubsidie is een subsidie die werkgevers kunnen ontvangen als zij mensen
in dienst nemen die niet het wettelijk minimumloon kunnen verdienen.
o Beschut werk is bedoeld voor mensen die door hun beperking niet bij een gewone
werkgever aan de slag kunnen.
Het Sociaal en Cultureel Planbureau (SCP) is gevraagd de Participatiewet te evalueren.
Uitgebreid onderzoek > De hoofdvraag daarbij was: in welke mate en op welke wijze leidt de
Participatiewet mensen met arbeidsvermogen naar, bij voorkeur regulier, werk
Doelgroepen van de Participatiewet
De Participatiewet van 2015 vervangt een aantal oude regelingen voor verschillende doelgroepen:
Mensen die bijstand krijgen, voorheen op grond van de Wet werk en bijstand (WWB). Deze
groep viel vóór de invoering van de Participatiewet ook onder verantwoordelijkheid van de
gemeenten.
Jonggehandicapten met arbeidsvermogen.
o Sinds 1 januari 2015 vallen nieuwe jonggehandicapten met arbeidsvermogen onder
de Participatiewet. Voorheen: de Wajong (uitkering van UWV). De groep die vóór 1
, januari 2015 een Wajong-uitkering ontving, blijft onder de verantwoordelijkheid van
UWV vallen. Jonggehandicapten zonder arbeidsvermogen > wél de Wajong-regeling.
Mensen met lichamelijke, verstandelijke of psychische beperkingen die ondersteuning
nodig hebben bij het vinden en houden van werk en alleen onder aangepaste
omstandigheden kunnen werken.
o Voorheen: mensen die recht hebben op een plek in de sociale werkvoorziening (Wet
sociale werkvoorziening). Vóór 2015 werkzaam in de sociale werkplaats? > valt onder
Wsw. Nog op wachtlijst 31-12-2014? > valt onder nieuwe Participatiewet. Ook
nieuwe instroom valt onder de Participatiewet.
Niet-uitkeringsgerechtigden (‘nuggers’).
o Mensne die zonder werk bij UWV zijn ingeschreven als werkzoekende. Zij voldoen
niet aan de voorwaarden voor een bijstandsuitkering, bijvoorbeeld omdat ze te veel
eigen vermogen hebben. Daarbij gaat het zowel om ‘klassieke’ niet-
uitkeringsgerechtigden (zoals mensen zonder uitkering die graag (weer) aan de slag
zouden willen op de arbeidsmarkt) als om jonggehandicapte niet-
uitkeringsgerechtigden die voorheen onder de Wajong vielen. De gemeente kan hen
helpen bij het zoeken naar werk.
Mensen met een uitkering op grond van de Algemene nabestaandenwet (Anw), het Besluit
bijstandsverlening zelfstandigen (Bbz), de Wet inkomensvoorziening oudere en gedeeltelijk
arbeidsongeschikte werkloze werknemers (IOAW) of de Wet inkomensvoorziening oudere en
gedeeltelijk arbeidsongeschikte gewezen zelfstandigen (IOAZ). Deze groepen vielen voorheen
al onder verantwoordelijkheid van de gemeente, en nu dus nog steeds.
De eerste en de laatste doelgroep worden samen beschouwd als de ‘klassieke’
bijstandsgerechtigden.
Daarmee zijn de vijf doelgroepen onder te verdelen in vier hoofdcategorieën:
jonggehandicapten met arbeidsvermogen;
de Wsw-doelgroep;
klassieke bijstandsgerechtigden;
nuggers.
‘Als ik uit de bijstand ben, hoef ik me niet meer te verantwoorden’
Toen haar relatie uitging, kwam Froukje in de bijstand terecht. Ze werkt met behoud van uitkering bij
een zorginstelling en heeft een dochter. Ze wilde al een tijdje de studie pedagogiek doen. Gemeente
gaf haar geen toestemming om te starten. De opleiding zou twee jaar duren met baangarantie na het
afronden van de opleiding. Gemeente wilde liever dat ze meteen aan het werk zou gaan om haar
eigen inkomen op te bouwen. Froukje wilde zich graag ontwikkelen. Via het wbu-traject, werken met
behoud van uitkering, ging ze bij een zorginstelling aan de slag. Ze begon bij de facilitaire dienst,
daarna werd zij zorg-assistent en nu doet ze hulp bij huishouden.
Nu vier jaar verder, hoopt ze dat ze binnenkort een nieuw contract krijgt met meer uren,
zodat ze de bijstand uit kan. Ze wilt uiteindelijk zelf de opleiding bekostigen, dan hoeft ze zich
ook aan niemand meer te verantwoorden (over haar uitgaven en inkomsten).
De uitwerking van de Participatie wet verschilt per doelgroep. De belangrijkste resultaten zijn:
Jonggehandicapten met arbeidsvermogen: grotere kans op werk. Voor 18-jarige
jonggehandicapten met arbeidsvermogen is de kans op werk sinds de invoering van de
Participatiewet toegenomen.
