Inhoudsopgave
Fasen in groepsontwikkeling volgens Bruce Tuckman (1965) ............................................................................ 3
Fase 0: voorbereidingen ..................................................................................................................................... 3
Fase 1: de beginnende groep (forming) .............................................................................................................. 3
Fase 2: op zoek naar gelijkheid (storming) ......................................................................................................... 3
Fase 3: streven naar veiligheid (norming) .......................................................................................................... 4
Fase 4: verkenning en aanvaarding van het anders zijn (performing) (de (h)echte groep) ................................ 5
Periodes .............................................................................................................................................................. 5
Fase 5: ontbinding (adjourning) ......................................................................................................................... 6
Hoe dragen we bij tot een positief klasklimaat? ................................................................................................ 6
Plaats en rol van de leerkracht ...................................................................................................................... 6
Samenhang van de groep .............................................................................................................................. 7
Veerkracht en zelfzorg ...................................................................................................................................... 8
Wat is stress? ...................................................................................................................................................... 8
Draagkracht........................................................................................................................................................ 8
Differentiëren...................................................................................................................................................... 9
Wat is veerkracht? .............................................................................................................................................. 9
Klasmanagement............................................................................................................................................ 10
Sleutels tot een goed klasmanagement: preventief ......................................................................................... 10
Didactisch sterk staan .................................................................................................................................. 10
Communicatief sterk staan .......................................................................................................................... 11
Grenzen stellen ............................................................................................................................................ 11
Regels, afspraken en routines ........................................................................................................................... 11
Routines ....................................................................................................................................................... 12
Regels........................................................................................................................................................... 12
‘Scripts’ om in te oefenen ............................................................................................................................ 13
Nieuwe autoriteit ........................................................................................................................................... 14
Autoriteitsvalkuil............................................................................................................................................... 14
Klasmanagement curatief ............................................................................................................................... 17
Grenzen stellen ................................................................................................................................................. 17
Maatregelenladder........................................................................................................................................... 17
Sanctiebeleid op school: het 4-lademodel ........................................................................................................ 18
Inoefenen van remediëringstechnieken ............................................................................................................ 18
Omgaan met agressie ..................................................................................................................................... 20
Reageren op agressie ....................................................................................................................................... 20
Gesprekken met jongeren .............................................................................................................................. 25
Luistervaardigheden: actief luisteren ............................................................................................................... 25
, Aandachtgevend gedrag .............................................................................................................................. 25
Parafraseren................................................................................................................................................. 25
Spiegelen/gevoelsreflectie........................................................................................................................... 26
Vragen stellen .............................................................................................................................................. 26
Zendervaardigheden ........................................................................................................................................ 28
Aandachtspunten voor een gesprek met jongeren ........................................................................................... 30
Metacommunicatie .......................................................................................................................................... 31
Opbouw van een gesprek ................................................................................................................................. 32
Vergadertechnieken ....................................................................................................................................... 34
Richtlijnen voor een vergadering ...................................................................................................................... 34
Soorten vergaderingen ..................................................................................................................................... 34
Informatieve vergadering ............................................................................................................................ 34
Probleemoplossnde vergadering (POV) ....................................................................................................... 34
Deelnemers van een vergadering ..................................................................................................................... 35
Voorzitter ..................................................................................................................................................... 35
Verslaggever ................................................................................................................................................ 35
Andere teamleden ....................................................................................................................................... 35
Rollen van Belbin .............................................................................................................................................. 35
Denkhoeden van de Bono ................................................................................................................................. 37
Agenda ............................................................................................................................................................. 37
Nabespreking ................................................................................................................................................... 38
Fasen in een vergadering.................................................................................................................................. 38
Roos van Leary.................................................................................................................................................. 38
,Fasen in groepsontwikkeling volgens Bruce Tuckman (1965)
Fase 0: voorbereidingen
School vormt de groepen en leerkracht bereidt de eerste ontmoetingen voor
Fase 1: de beginnende groep (forming)
Kennismaking, oriëntatie
Sfeer in groep is onzeker, aarzelend, afwachtend
Men wordt pas een groep als er sprake is van een ‘groepsgeschiedenis’ → samen ervaringen
opdoen, verbinding leggen met de ander: delen met elkaar, vertrouwen hebben in elkaar,
emotionele vrijheid van de groep
Lln komen samen in de groep en leren elkaar kennen → er ontstaan interactiepatronen bv.
- Wie wil direct starten en wie wacht even af
- Wie zegt veel en wie weinig
- Wie stelt vooral vragen en wie geeft antwoorden
In deze fase lijkt het alsof men bezig is met het groepsdoel, maar "hoe men iets zegt" is veel
belangrijker dan "wat men zegt"
Wat doen als leraar?
- Touwtjes in handen nemen, de leiding nemen bij wat er gebeurt en hoe het gebeurt bv.
voldoende tijd maken voor kennismaking, lln begroeten, klasindeling, lln het gevoel
geven erbij te horen, weetjes over elkaar, namen leren kennen…
- Veel structuur aanbieden → duidelijkheid is zeer belangrijk en beidt veiligheid
Fase 2: op zoek naar gelijkheid (storming)
Bondjes sluiten en positie verwerven
Bondjes sluiten
, - In een groep voelt iedereen de behoefte om erbij te horen
- Op zoek naar gelijkheid: wat heb ik gemeen met anderen?
- Vorming subgroepen: biedt veiligheid in grote groep
- Op zoek naar eigen positie in de groep
Positie verwerven
- Vaak zijn mensen geneigd om positie te verwerven die ze in andere groepen ook hebben
- Belangrijk voor groepsproces dat een leider zich kenbaar maakt (groepen zonder leider
blijven vaak erg lang hangen in deze fase voordat ze kunnen doorgroeien)
- Zorgt soms voor ‘storming’ bv. 2 lln die beide graag leiderspositie willen innemen (strijd
om de macht)
Wat doen als leraar?
- Helpen in zoeken naar gelijkheid door activiteiten aan te bieden om gemeenschappelijke
zaken over elkaar te ontdekken
- Helpen bij innemen van posities door heel uiteenlopende activiteiten organiseren zodat
ieder zich eens in zijn kracht kan tonen
- In kleine groepjes werken en variëren in samenstelling: soms zelf kiezen, soms niet
- Duidelijk aanwezig blijven als groepsbegeleider en als rolmodel: aangeven hoe je
verwacht dat lln met elkaar omgaan en lln aanspreken op gedrag
- Aandacht besteden aan omgaan met conflicten, samenwerken en samen beslissen
Negatieve ontwikkeling (geen eenheid, nauwelijks performing, vooral terugkerende cycli van
de fasen norming en storming) leidt tot ruzie, concurrentie, negatieve communicatie, groep
valt uiteen, meerdere negatieve leiders, machtsstrijd, pestgedrag
Fase 3: streven naar veiligheid (norming)
Waarden, normen, regels, gedragsverwachtingen
Ongeschreven regels vastleggen van de groep → weten wat die regels zijn en je eraan
kunnen houden, biedt veiligheid in de groep
Soms ook negatieve ongeschreven regels bv. geen huiswerk maken is cool
Voorbeeldfunctie en corrigerende houding van leerkracht is belangrijk bv. zelf op tijd komen
Echt zichzelf kunnen zijn, meer in ik-vorm spreken
Succeservaringen als groep → samenwerking verloopt vlotter en groep wordt gezien als
meer dan de som van de delen
Fasen in groepsontwikkeling volgens Bruce Tuckman (1965) ............................................................................ 3
Fase 0: voorbereidingen ..................................................................................................................................... 3
Fase 1: de beginnende groep (forming) .............................................................................................................. 3
Fase 2: op zoek naar gelijkheid (storming) ......................................................................................................... 3
Fase 3: streven naar veiligheid (norming) .......................................................................................................... 4
Fase 4: verkenning en aanvaarding van het anders zijn (performing) (de (h)echte groep) ................................ 5
Periodes .............................................................................................................................................................. 5
Fase 5: ontbinding (adjourning) ......................................................................................................................... 6
Hoe dragen we bij tot een positief klasklimaat? ................................................................................................ 6
Plaats en rol van de leerkracht ...................................................................................................................... 6
Samenhang van de groep .............................................................................................................................. 7
Veerkracht en zelfzorg ...................................................................................................................................... 8
Wat is stress? ...................................................................................................................................................... 8
Draagkracht........................................................................................................................................................ 8
Differentiëren...................................................................................................................................................... 9
Wat is veerkracht? .............................................................................................................................................. 9
Klasmanagement............................................................................................................................................ 10
Sleutels tot een goed klasmanagement: preventief ......................................................................................... 10
Didactisch sterk staan .................................................................................................................................. 10
Communicatief sterk staan .......................................................................................................................... 11
Grenzen stellen ............................................................................................................................................ 11
Regels, afspraken en routines ........................................................................................................................... 11
Routines ....................................................................................................................................................... 12
Regels........................................................................................................................................................... 12
‘Scripts’ om in te oefenen ............................................................................................................................ 13
Nieuwe autoriteit ........................................................................................................................................... 14
Autoriteitsvalkuil............................................................................................................................................... 14
Klasmanagement curatief ............................................................................................................................... 17
Grenzen stellen ................................................................................................................................................. 17
Maatregelenladder........................................................................................................................................... 17
Sanctiebeleid op school: het 4-lademodel ........................................................................................................ 18
Inoefenen van remediëringstechnieken ............................................................................................................ 18
Omgaan met agressie ..................................................................................................................................... 20
Reageren op agressie ....................................................................................................................................... 20
Gesprekken met jongeren .............................................................................................................................. 25
Luistervaardigheden: actief luisteren ............................................................................................................... 25
, Aandachtgevend gedrag .............................................................................................................................. 25
Parafraseren................................................................................................................................................. 25
Spiegelen/gevoelsreflectie........................................................................................................................... 26
Vragen stellen .............................................................................................................................................. 26
Zendervaardigheden ........................................................................................................................................ 28
Aandachtspunten voor een gesprek met jongeren ........................................................................................... 30
Metacommunicatie .......................................................................................................................................... 31
Opbouw van een gesprek ................................................................................................................................. 32
Vergadertechnieken ....................................................................................................................................... 34
Richtlijnen voor een vergadering ...................................................................................................................... 34
Soorten vergaderingen ..................................................................................................................................... 34
Informatieve vergadering ............................................................................................................................ 34
Probleemoplossnde vergadering (POV) ....................................................................................................... 34
Deelnemers van een vergadering ..................................................................................................................... 35
Voorzitter ..................................................................................................................................................... 35
Verslaggever ................................................................................................................................................ 35
Andere teamleden ....................................................................................................................................... 35
Rollen van Belbin .............................................................................................................................................. 35
Denkhoeden van de Bono ................................................................................................................................. 37
Agenda ............................................................................................................................................................. 37
Nabespreking ................................................................................................................................................... 38
Fasen in een vergadering.................................................................................................................................. 38
Roos van Leary.................................................................................................................................................. 38
,Fasen in groepsontwikkeling volgens Bruce Tuckman (1965)
Fase 0: voorbereidingen
School vormt de groepen en leerkracht bereidt de eerste ontmoetingen voor
Fase 1: de beginnende groep (forming)
Kennismaking, oriëntatie
Sfeer in groep is onzeker, aarzelend, afwachtend
Men wordt pas een groep als er sprake is van een ‘groepsgeschiedenis’ → samen ervaringen
opdoen, verbinding leggen met de ander: delen met elkaar, vertrouwen hebben in elkaar,
emotionele vrijheid van de groep
Lln komen samen in de groep en leren elkaar kennen → er ontstaan interactiepatronen bv.
- Wie wil direct starten en wie wacht even af
- Wie zegt veel en wie weinig
- Wie stelt vooral vragen en wie geeft antwoorden
In deze fase lijkt het alsof men bezig is met het groepsdoel, maar "hoe men iets zegt" is veel
belangrijker dan "wat men zegt"
Wat doen als leraar?
- Touwtjes in handen nemen, de leiding nemen bij wat er gebeurt en hoe het gebeurt bv.
voldoende tijd maken voor kennismaking, lln begroeten, klasindeling, lln het gevoel
geven erbij te horen, weetjes over elkaar, namen leren kennen…
- Veel structuur aanbieden → duidelijkheid is zeer belangrijk en beidt veiligheid
Fase 2: op zoek naar gelijkheid (storming)
Bondjes sluiten en positie verwerven
Bondjes sluiten
, - In een groep voelt iedereen de behoefte om erbij te horen
- Op zoek naar gelijkheid: wat heb ik gemeen met anderen?
- Vorming subgroepen: biedt veiligheid in grote groep
- Op zoek naar eigen positie in de groep
Positie verwerven
- Vaak zijn mensen geneigd om positie te verwerven die ze in andere groepen ook hebben
- Belangrijk voor groepsproces dat een leider zich kenbaar maakt (groepen zonder leider
blijven vaak erg lang hangen in deze fase voordat ze kunnen doorgroeien)
- Zorgt soms voor ‘storming’ bv. 2 lln die beide graag leiderspositie willen innemen (strijd
om de macht)
Wat doen als leraar?
- Helpen in zoeken naar gelijkheid door activiteiten aan te bieden om gemeenschappelijke
zaken over elkaar te ontdekken
- Helpen bij innemen van posities door heel uiteenlopende activiteiten organiseren zodat
ieder zich eens in zijn kracht kan tonen
- In kleine groepjes werken en variëren in samenstelling: soms zelf kiezen, soms niet
- Duidelijk aanwezig blijven als groepsbegeleider en als rolmodel: aangeven hoe je
verwacht dat lln met elkaar omgaan en lln aanspreken op gedrag
- Aandacht besteden aan omgaan met conflicten, samenwerken en samen beslissen
Negatieve ontwikkeling (geen eenheid, nauwelijks performing, vooral terugkerende cycli van
de fasen norming en storming) leidt tot ruzie, concurrentie, negatieve communicatie, groep
valt uiteen, meerdere negatieve leiders, machtsstrijd, pestgedrag
Fase 3: streven naar veiligheid (norming)
Waarden, normen, regels, gedragsverwachtingen
Ongeschreven regels vastleggen van de groep → weten wat die regels zijn en je eraan
kunnen houden, biedt veiligheid in de groep
Soms ook negatieve ongeschreven regels bv. geen huiswerk maken is cool
Voorbeeldfunctie en corrigerende houding van leerkracht is belangrijk bv. zelf op tijd komen
Echt zichzelf kunnen zijn, meer in ik-vorm spreken
Succeservaringen als groep → samenwerking verloopt vlotter en groep wordt gezien als
meer dan de som van de delen
