Aandachtspunten
AO-BIV
Open boek examen
Aanpak:
Fase 1: doorlezen 15 minuten: visualiseer
• Hoe luidt de vraagstelling?
• Check de puntenverdeling
• Met wat voor soort organisatie hebben we te maken en wat is in
hoofdlijnen de problematiek?
• Onderstreep alle opbrengststromen en belangrijkste kostenposten
Fase 2: grove uitwerking 15 minuten:
• typologie per opbrengstenstroom
• randvoorwaarden (normen/richtlijnen/ctfs)
• risico’s – heb je de P goed, heb je de Q goed?
• ballonnen met hoofdprocessen op basis van waardekringloop
(inkopen/verkopen/ontvangsten/betalingen)
• verantwoordelijkheidsstructuur
Fase 3: uitwerking 130 minuten:
• plan van aanpak tijd per onderdeel bepalen op basis van punten per vraag.
13 minuten per 10 punten
• uitwerken
Fase 4: controle en aanvullen 20 minuten.
,Inhoudsopgave
1 Algemeen............................................................................................................................. 7
2 Typologie.............................................................................................................................. 7
3 Probleemanalyse / aandachtspunten................................................................................13
4 Randvoorwaarden.............................................................................................................. 13
4.1 Normen........................................................................................................................ 13
4.2 Richtlijnen (directie).....................................................................................................14
4.3 Controle technische functiescheiding...........................................................................15
4.4 Controles door administratie........................................................................................16
4.5 Voorbeelden uitgewerkte risico’s.................................................................................19
5 Uitwerking processen......................................................................................................... 25
5.1 Inkoop.......................................................................................................................... 26
5.1.1 Voorraden.............................................................................................................27
5.2 Aanschaf duurzame productiemiddelen.......................................................................27
5.3 Personeel.................................................................................................................... 27
5.4 Productie..................................................................................................................... 28
5.5 Massaproductie...........................................................................................................29
5.6 Stukproductie...............................................................................................................31
5.7 Verkoop....................................................................................................................... 34
5.8 Betalen........................................................................................................................ 39
5.9 Dienstverlening met ter beschikking stellen van personeel/arbeid...............................39
5.10 dienstverlening met ter beschikking stellen van ruimte..............................................40
6 Handelsbedrijven................................................................................................................ 40
6.1 Typologie..................................................................................................................... 41
6.2 Specifieke risico’s........................................................................................................ 41
6.2.1 Normen................................................................................................................. 43
6.2.2 Richtlijnen
....................................................................................................................................... 43
, 6.2.3 Functiescheidingen...............................................................................................44
6.2.4 Controles door administratie..................................................................................44
6.3 Elementen in procesbeschrijving handelsbedrijven......................................................45
7 Industriële bedrijven...........................................................................................................45
7.1 Typologie..................................................................................................................... 45
7.2 Specifieke risico’s........................................................................................................ 46
Heterogene massaproductie.................................................................................................48
Stukproductie........................................................................................................................ 48
7.2.1 Normen................................................................................................................. 48
7.2.2 Richtlijnen.............................................................................................................. 48
7.2.3 Functiescheidingen...............................................................................................49
7.2.4 Controles in administratie......................................................................................50
7.2.5 Elementen in procesbeschrijving industriële bedrijven..........................................51
8 Agrarische en extractieve bedrijven...................................................................................53
8.1 Typologie..................................................................................................................... 53
8.2 Specifieke risico’s........................................................................................................ 54
8.2.1 Normen................................................................................................................. 54
8.2.2 Richtlijnen.............................................................................................................. 55
8.2.3 CTFS..................................................................................................................... 56
8.2.4 Controles in administratie......................................................................................56
8.3 Elementen in procesbeschrijving agrarische en extractieve bedrijven.........................57
9 Dienstverlening met doorstroming van goederen eigendom v/h bedrijf..............................57
9.1 Typologie..................................................................................................................... 57
9.2 Specifieke risico’s........................................................................................................ 58
9.2.1 Normen................................................................................................................. 59
9.2.2 Richtlijnen.............................................................................................................. 59
9.2.3 Functiescheidingen...............................................................................................60
9.2.4 Controles door administratie..................................................................................60
10 Dienstverlening met doorstroming van goederen eigendom van derden..........................62
, 10.1 Typologie................................................................................................................... 62
10.2 Specifieke risico’s......................................................................................................62
10.2.1 Normen .............................................................................................................63
10.2.2 Richtlijnen............................................................................................................63
10.2.3 Functiescheidingen.............................................................................................63
10.2.4 Controles door de administratie...........................................................................63
11 Bedrijven die via vaste leidingen diensten, energie of stoffen leveren..............................64
11.1 Typologie................................................................................................................... 64
11.2 Specifieke risico’s......................................................................................................65
11.2.1 Normen .............................................................................................................66
11.2.2 Richtlijnen............................................................................................................66
11.2.3 Functiescheidingen.............................................................................................66
11.2.4 Controles door de administratie...........................................................................66
11.3 Elementen in procesbeschrijving...............................................................................67
11.4 bedrijven die informatie of informatiediensten leveren...............................................67
Bedrijven die informatie of informatiediensten leveren 121.14 ***Exploitatie intellectueel
eigendom (121.14 info en infodiensten en 121.3 overige dienstverlening) (verkopen digitale
bestanden – muziek, adressen, (kennis)database-, applicaties via internet –databases,
boekhouden- nieuwsbrireven, actuele info zoals tomtom).....................................................67
12 Dienstverlening met beschikbaarstelling van ruimten.......................................................68
Dienstverlenende bedrijven met specifiek gereserveerde ruimte (hotel, woningexploitant,
luchtvaartmaatschappij, theater, transportbedrijf, NB: pakketdienst is niet-specifieke
ruimtelijke capaciteit )............................................................................................................ 68
Dienstverlenende bedrijven met niet-specifiek gereserveerde ruimte (attractiepark, museum,
bioscoop, zwembad, camping, voetbalvereniging, openbaar vervoersbedrijf (bus, trein, taxi),
parkeergarage)...................................................................................................................... 68
12.1 Typologie................................................................................................................... 69
12.2 Specifieke risico’s......................................................................................................70
12.2.1 Normen .............................................................................................................71
12.2.2 Richtlijnen............................................................................................................71
12.2.3 Functiescheidingen.............................................................................................72
, 12.2.4 Controles door de administratie...........................................................................73
12.2.5 Elementen in procesbeschrijving.........................................................................74
13 Overige dienstverlening....................................................................................................75
13.1 Typologie................................................................................................................... 75
13.2 Specifieke risico’s......................................................................................................76
13.2.1 Normen .............................................................................................................76
13.2.2 Richtlijnen............................................................................................................77
13.2.3 Functiescheidingen.............................................................................................77
13.2.4 Controles door de administratie...........................................................................77
13.2.5 Elementen in procesbeschrijving overige dienstverlening...................................78
14 Verzekeringsbedrijven......................................................................................................79
14.1 Typologie................................................................................................................... 79
14.2 Specifieke risico’s......................................................................................................79
14.2.1 Normen .............................................................................................................79
14.2.2 Richtlijnen............................................................................................................79
14.2.3 Functiescheidingen.............................................................................................79
14.2.4 Controles door de administratie...........................................................................79
14.2.5 Elementen in procesbeschrijving (schadeverzekeringsbedrijven)........................79
14.3 Levensverzekeringsbedrijven zie bundel AIV..........................................................80
15 Banken............................................................................................................................. 80
15.1 Typologie................................................................................................................... 80
15.2 Specifieke risico’s......................................................................................................80
15.2.1 Normen .............................................................................................................82
15.2.2 Richtlijnen............................................................................................................82
15.2.3 Functiescheidingen.............................................................................................83
15.2.4 Controles door de administratie...........................................................................83
15.2.5 Elementen in procesbeschrijving banken............................................................86
16 Overheidshuishoudingen, publiekrechtelijke lichamen.....................................................86
16.1 Typologie................................................................................................................... 86
, 16.2 Specifieke risico’s......................................................................................................86
16.2.1 Normen .............................................................................................................87
16.2.2 Richtlijnen............................................................................................................87
16.2.3 Functiescheidingen.............................................................................................87
16.2.4 Controles door de administratie...........................................................................87
16.2.5 Elementen in procesbeschrijving overheidshuishoudingen.................................88
16.2.6 Begroting van essentieel belang!......................................................................88
17 Huishoudingen van privaatrechtelijke gemeenschappen .................................................88
17.1 Typologie................................................................................................................... 89
17.2 Specifieke risico’s......................................................................................................89
17.2.1 Normen .............................................................................................................. 89
17.2.2 Richtlijnen............................................................................................................89
17.2.3 Functiescheidingen ............................................................................................89
17.2.4 Begroting! ........................................................................................................... 89
17.2.5 Controles door de administratie ..........................................................................89
17.3 Elementen in procesbeschrijving verenigingen en stichtingen...................................89
18 EDI .................................................................................................................................. 90
19 IT...................................................................................................................................... 92
20 Standenregister................................................................................................................ 94
,1 Algemeen
FORMAT VOORBEELD:
1a) Typologie
Om de volledigheid van de opbrengstenverantwoording te kunnen beschrijven typeer ik …. als een
bedrijf waarbij ……
1b) Essentiële randvoorwaarden gegeven de typologie
Normen
Voor het kunnen monitoren, sturen en bijsturen worden er normen vastgesteld:
De directie autoriseert de plannen, begrotingen, abonnementsprijzen (tarieven), vergoedingen per uur
en de investeringen.
Periodiek stemt de financiële administratie de werkelijke cijfers af met de begroting en analyseert de
verschillen. Uitkomsten van de verschillenanalyse worden aan de directie gerapporteerd.
Richtlijnen
In het kader van interne beheersing dient de directie kaders te scheppen waarbinnen functionarissen
mogen handelen. De directie dient richtlijnen uit te vaardigen ten aanzien van:
Controle technische functiescheiding
Vanuit het oogpunt van interne beheersing is het gewenst om verschillende functies van elkaar te
scheiden:
1c) Controles en analyses door de administratie
Periodiek zal de administratie een aantal verbanden en grootheden controleren met als doel de
volledigheid van de opbrengsten vast te stellen en de juistheid en de volledigheid van de
gerapporteerde gegevens te controleren.
2) Risicoanalyse
Onderstaand de risico’s en bijbehorende maatregelen om deze risico’s te mitigeren:
3. Uitwerking administratieve processen
Hieronder volgt een gedetailleerde procesbeschrijving van …….:
2 Typologie
De activiteiten van … zijn te typeren als ….
Aanknopingspunten bij de controle op de volledigheid van de opbrengstenverantwoording
zijn…
, 1. Handelsbedrijven
Bij handelsbedrijven worden goederen ingekocht (inkoop), veelal tijdelijk opgeslagen
(voorraad) en weer doorverkocht (verkoop) zonder technisch omzettingsproces. Onderscheid
wordt gemaakt tussen handelsbedrijven die in hoofdzaak op rekening leveren en die in
hoofdzaak tegen contante betaling leveren. De goederenbeweging is het belangrijkste
houvast voor de controle op de volledige opbrengstverantwoording. Een controlerend
functionaris zal periodiek de volgende verbandscontrole uitvoeren (in aantallen): BV + I – V
= EV. De begin- en eindvoorraad worden geïnventariseerd. Administratieve voorraad wordt
vervolgens geconfronteerd met de geïnventariseerde voorraad. Verder is een kritische
beoordeling van de brutowinstmarge van belang i.v.m. de waarde sprong, tussen kostprijs
en verkoopprijs. Bij contante betaling vormt het beheer van kasgeld een aandachtspunt.
a. Levering op rekening
• CTFS: orderbehandeling (beschikkend) – magazijn (bewarend) – expeditie (uitvoerend) –
geldontvangst (beschikkend)
b. Levering tegen contante betaling
• bovenstaande functiescheiding vaak niet aanwezig + evenmin fysieke afscherming goederen
in magazijn
• kasprocedures en richtlijnen contant-geldverkeer
• POS, registratie per artikelsoort
2. Productiebedrijven
Bij productiebedrijven worden grondstoffen, manuren en machine-uren ingekocht en omgezet
in gereed product d.m.v. een technisch omzettingsproces. Aldus ontstaan voorraden
grondstoffen en voorraden gereed product. Onderscheid wordt gemaakt tussen huishoudingen
die voor de markt produceren (zowel homogene als heterogene massaproductie) en
huishoudingen met (serie-) stukproductie. Deze verschillen onderling m.n. wat betreft de
bereikbare hardheid van de normen. Bij bedrijven met stukproductie zijn normen over het
algemeen minder hard dan bij massaproductie. Bij massaproductie wordt op voorraad
geproduceerd en bij stukproductie niet. Het bedrijfsbureau speelt een belangrijke rol bij
productieorganisaties en zorgt voor de productieplanning, werkuitgifte, technische voor- en
nacalculatie en productievoortgangsbewaking. Belangrijke beheersingsmaatregelen bij
productie zijn betrouwbare informatieverzorging over werkelijke verbruiken, procedures voor
AO-BIV
Open boek examen
Aanpak:
Fase 1: doorlezen 15 minuten: visualiseer
• Hoe luidt de vraagstelling?
• Check de puntenverdeling
• Met wat voor soort organisatie hebben we te maken en wat is in
hoofdlijnen de problematiek?
• Onderstreep alle opbrengststromen en belangrijkste kostenposten
Fase 2: grove uitwerking 15 minuten:
• typologie per opbrengstenstroom
• randvoorwaarden (normen/richtlijnen/ctfs)
• risico’s – heb je de P goed, heb je de Q goed?
• ballonnen met hoofdprocessen op basis van waardekringloop
(inkopen/verkopen/ontvangsten/betalingen)
• verantwoordelijkheidsstructuur
Fase 3: uitwerking 130 minuten:
• plan van aanpak tijd per onderdeel bepalen op basis van punten per vraag.
13 minuten per 10 punten
• uitwerken
Fase 4: controle en aanvullen 20 minuten.
,Inhoudsopgave
1 Algemeen............................................................................................................................. 7
2 Typologie.............................................................................................................................. 7
3 Probleemanalyse / aandachtspunten................................................................................13
4 Randvoorwaarden.............................................................................................................. 13
4.1 Normen........................................................................................................................ 13
4.2 Richtlijnen (directie).....................................................................................................14
4.3 Controle technische functiescheiding...........................................................................15
4.4 Controles door administratie........................................................................................16
4.5 Voorbeelden uitgewerkte risico’s.................................................................................19
5 Uitwerking processen......................................................................................................... 25
5.1 Inkoop.......................................................................................................................... 26
5.1.1 Voorraden.............................................................................................................27
5.2 Aanschaf duurzame productiemiddelen.......................................................................27
5.3 Personeel.................................................................................................................... 27
5.4 Productie..................................................................................................................... 28
5.5 Massaproductie...........................................................................................................29
5.6 Stukproductie...............................................................................................................31
5.7 Verkoop....................................................................................................................... 34
5.8 Betalen........................................................................................................................ 39
5.9 Dienstverlening met ter beschikking stellen van personeel/arbeid...............................39
5.10 dienstverlening met ter beschikking stellen van ruimte..............................................40
6 Handelsbedrijven................................................................................................................ 40
6.1 Typologie..................................................................................................................... 41
6.2 Specifieke risico’s........................................................................................................ 41
6.2.1 Normen................................................................................................................. 43
6.2.2 Richtlijnen
....................................................................................................................................... 43
, 6.2.3 Functiescheidingen...............................................................................................44
6.2.4 Controles door administratie..................................................................................44
6.3 Elementen in procesbeschrijving handelsbedrijven......................................................45
7 Industriële bedrijven...........................................................................................................45
7.1 Typologie..................................................................................................................... 45
7.2 Specifieke risico’s........................................................................................................ 46
Heterogene massaproductie.................................................................................................48
Stukproductie........................................................................................................................ 48
7.2.1 Normen................................................................................................................. 48
7.2.2 Richtlijnen.............................................................................................................. 48
7.2.3 Functiescheidingen...............................................................................................49
7.2.4 Controles in administratie......................................................................................50
7.2.5 Elementen in procesbeschrijving industriële bedrijven..........................................51
8 Agrarische en extractieve bedrijven...................................................................................53
8.1 Typologie..................................................................................................................... 53
8.2 Specifieke risico’s........................................................................................................ 54
8.2.1 Normen................................................................................................................. 54
8.2.2 Richtlijnen.............................................................................................................. 55
8.2.3 CTFS..................................................................................................................... 56
8.2.4 Controles in administratie......................................................................................56
8.3 Elementen in procesbeschrijving agrarische en extractieve bedrijven.........................57
9 Dienstverlening met doorstroming van goederen eigendom v/h bedrijf..............................57
9.1 Typologie..................................................................................................................... 57
9.2 Specifieke risico’s........................................................................................................ 58
9.2.1 Normen................................................................................................................. 59
9.2.2 Richtlijnen.............................................................................................................. 59
9.2.3 Functiescheidingen...............................................................................................60
9.2.4 Controles door administratie..................................................................................60
10 Dienstverlening met doorstroming van goederen eigendom van derden..........................62
, 10.1 Typologie................................................................................................................... 62
10.2 Specifieke risico’s......................................................................................................62
10.2.1 Normen .............................................................................................................63
10.2.2 Richtlijnen............................................................................................................63
10.2.3 Functiescheidingen.............................................................................................63
10.2.4 Controles door de administratie...........................................................................63
11 Bedrijven die via vaste leidingen diensten, energie of stoffen leveren..............................64
11.1 Typologie................................................................................................................... 64
11.2 Specifieke risico’s......................................................................................................65
11.2.1 Normen .............................................................................................................66
11.2.2 Richtlijnen............................................................................................................66
11.2.3 Functiescheidingen.............................................................................................66
11.2.4 Controles door de administratie...........................................................................66
11.3 Elementen in procesbeschrijving...............................................................................67
11.4 bedrijven die informatie of informatiediensten leveren...............................................67
Bedrijven die informatie of informatiediensten leveren 121.14 ***Exploitatie intellectueel
eigendom (121.14 info en infodiensten en 121.3 overige dienstverlening) (verkopen digitale
bestanden – muziek, adressen, (kennis)database-, applicaties via internet –databases,
boekhouden- nieuwsbrireven, actuele info zoals tomtom).....................................................67
12 Dienstverlening met beschikbaarstelling van ruimten.......................................................68
Dienstverlenende bedrijven met specifiek gereserveerde ruimte (hotel, woningexploitant,
luchtvaartmaatschappij, theater, transportbedrijf, NB: pakketdienst is niet-specifieke
ruimtelijke capaciteit )............................................................................................................ 68
Dienstverlenende bedrijven met niet-specifiek gereserveerde ruimte (attractiepark, museum,
bioscoop, zwembad, camping, voetbalvereniging, openbaar vervoersbedrijf (bus, trein, taxi),
parkeergarage)...................................................................................................................... 68
12.1 Typologie................................................................................................................... 69
12.2 Specifieke risico’s......................................................................................................70
12.2.1 Normen .............................................................................................................71
12.2.2 Richtlijnen............................................................................................................71
12.2.3 Functiescheidingen.............................................................................................72
, 12.2.4 Controles door de administratie...........................................................................73
12.2.5 Elementen in procesbeschrijving.........................................................................74
13 Overige dienstverlening....................................................................................................75
13.1 Typologie................................................................................................................... 75
13.2 Specifieke risico’s......................................................................................................76
13.2.1 Normen .............................................................................................................76
13.2.2 Richtlijnen............................................................................................................77
13.2.3 Functiescheidingen.............................................................................................77
13.2.4 Controles door de administratie...........................................................................77
13.2.5 Elementen in procesbeschrijving overige dienstverlening...................................78
14 Verzekeringsbedrijven......................................................................................................79
14.1 Typologie................................................................................................................... 79
14.2 Specifieke risico’s......................................................................................................79
14.2.1 Normen .............................................................................................................79
14.2.2 Richtlijnen............................................................................................................79
14.2.3 Functiescheidingen.............................................................................................79
14.2.4 Controles door de administratie...........................................................................79
14.2.5 Elementen in procesbeschrijving (schadeverzekeringsbedrijven)........................79
14.3 Levensverzekeringsbedrijven zie bundel AIV..........................................................80
15 Banken............................................................................................................................. 80
15.1 Typologie................................................................................................................... 80
15.2 Specifieke risico’s......................................................................................................80
15.2.1 Normen .............................................................................................................82
15.2.2 Richtlijnen............................................................................................................82
15.2.3 Functiescheidingen.............................................................................................83
15.2.4 Controles door de administratie...........................................................................83
15.2.5 Elementen in procesbeschrijving banken............................................................86
16 Overheidshuishoudingen, publiekrechtelijke lichamen.....................................................86
16.1 Typologie................................................................................................................... 86
, 16.2 Specifieke risico’s......................................................................................................86
16.2.1 Normen .............................................................................................................87
16.2.2 Richtlijnen............................................................................................................87
16.2.3 Functiescheidingen.............................................................................................87
16.2.4 Controles door de administratie...........................................................................87
16.2.5 Elementen in procesbeschrijving overheidshuishoudingen.................................88
16.2.6 Begroting van essentieel belang!......................................................................88
17 Huishoudingen van privaatrechtelijke gemeenschappen .................................................88
17.1 Typologie................................................................................................................... 89
17.2 Specifieke risico’s......................................................................................................89
17.2.1 Normen .............................................................................................................. 89
17.2.2 Richtlijnen............................................................................................................89
17.2.3 Functiescheidingen ............................................................................................89
17.2.4 Begroting! ........................................................................................................... 89
17.2.5 Controles door de administratie ..........................................................................89
17.3 Elementen in procesbeschrijving verenigingen en stichtingen...................................89
18 EDI .................................................................................................................................. 90
19 IT...................................................................................................................................... 92
20 Standenregister................................................................................................................ 94
,1 Algemeen
FORMAT VOORBEELD:
1a) Typologie
Om de volledigheid van de opbrengstenverantwoording te kunnen beschrijven typeer ik …. als een
bedrijf waarbij ……
1b) Essentiële randvoorwaarden gegeven de typologie
Normen
Voor het kunnen monitoren, sturen en bijsturen worden er normen vastgesteld:
De directie autoriseert de plannen, begrotingen, abonnementsprijzen (tarieven), vergoedingen per uur
en de investeringen.
Periodiek stemt de financiële administratie de werkelijke cijfers af met de begroting en analyseert de
verschillen. Uitkomsten van de verschillenanalyse worden aan de directie gerapporteerd.
Richtlijnen
In het kader van interne beheersing dient de directie kaders te scheppen waarbinnen functionarissen
mogen handelen. De directie dient richtlijnen uit te vaardigen ten aanzien van:
Controle technische functiescheiding
Vanuit het oogpunt van interne beheersing is het gewenst om verschillende functies van elkaar te
scheiden:
1c) Controles en analyses door de administratie
Periodiek zal de administratie een aantal verbanden en grootheden controleren met als doel de
volledigheid van de opbrengsten vast te stellen en de juistheid en de volledigheid van de
gerapporteerde gegevens te controleren.
2) Risicoanalyse
Onderstaand de risico’s en bijbehorende maatregelen om deze risico’s te mitigeren:
3. Uitwerking administratieve processen
Hieronder volgt een gedetailleerde procesbeschrijving van …….:
2 Typologie
De activiteiten van … zijn te typeren als ….
Aanknopingspunten bij de controle op de volledigheid van de opbrengstenverantwoording
zijn…
, 1. Handelsbedrijven
Bij handelsbedrijven worden goederen ingekocht (inkoop), veelal tijdelijk opgeslagen
(voorraad) en weer doorverkocht (verkoop) zonder technisch omzettingsproces. Onderscheid
wordt gemaakt tussen handelsbedrijven die in hoofdzaak op rekening leveren en die in
hoofdzaak tegen contante betaling leveren. De goederenbeweging is het belangrijkste
houvast voor de controle op de volledige opbrengstverantwoording. Een controlerend
functionaris zal periodiek de volgende verbandscontrole uitvoeren (in aantallen): BV + I – V
= EV. De begin- en eindvoorraad worden geïnventariseerd. Administratieve voorraad wordt
vervolgens geconfronteerd met de geïnventariseerde voorraad. Verder is een kritische
beoordeling van de brutowinstmarge van belang i.v.m. de waarde sprong, tussen kostprijs
en verkoopprijs. Bij contante betaling vormt het beheer van kasgeld een aandachtspunt.
a. Levering op rekening
• CTFS: orderbehandeling (beschikkend) – magazijn (bewarend) – expeditie (uitvoerend) –
geldontvangst (beschikkend)
b. Levering tegen contante betaling
• bovenstaande functiescheiding vaak niet aanwezig + evenmin fysieke afscherming goederen
in magazijn
• kasprocedures en richtlijnen contant-geldverkeer
• POS, registratie per artikelsoort
2. Productiebedrijven
Bij productiebedrijven worden grondstoffen, manuren en machine-uren ingekocht en omgezet
in gereed product d.m.v. een technisch omzettingsproces. Aldus ontstaan voorraden
grondstoffen en voorraden gereed product. Onderscheid wordt gemaakt tussen huishoudingen
die voor de markt produceren (zowel homogene als heterogene massaproductie) en
huishoudingen met (serie-) stukproductie. Deze verschillen onderling m.n. wat betreft de
bereikbare hardheid van de normen. Bij bedrijven met stukproductie zijn normen over het
algemeen minder hard dan bij massaproductie. Bij massaproductie wordt op voorraad
geproduceerd en bij stukproductie niet. Het bedrijfsbureau speelt een belangrijke rol bij
productieorganisaties en zorgt voor de productieplanning, werkuitgifte, technische voor- en
nacalculatie en productievoortgangsbewaking. Belangrijke beheersingsmaatregelen bij
productie zijn betrouwbare informatieverzorging over werkelijke verbruiken, procedures voor
