Psychopathologie – Literatuur
Inhoudsopgave
Inhoudsopgave.....................................................................................................................................................1
Hoofdstuk 1. Introductie................................................................................................................................ 4
1.1 Wat is ontwikkelingspsychopathologie?........................................................................................................4
1.2 Opbouw van het boek.....................................................................................................................................4
1.3 Opbouw van de hoofdstukken........................................................................................................................4
Hoofdstuk 2. Classificatie, diagnostiek en epidemiologie................................................................................5
2.1 Inleiding..........................................................................................................................................................5
2.2 Classificatie.....................................................................................................................................................5
2.3 Diagnostiek.....................................................................................................................................................6
2.4 Diagnostische methoden en instrumenten.....................................................................................................6
2.5 Epidemiologie.................................................................................................................................................7
Hoofdstuk 9. Zindelijk worden en zindelijkheidsstoornissen...........................................................................8
9.1 Inleiding..........................................................................................................................................................8
9.2 Normale ontwikkeling van zindelijkheid.........................................................................................................8
9.3 Zindelijkheidsstoornissen................................................................................................................................8
9.4 Culturele en maatschappelijke invloeden.......................................................................................................9
9.5 Risico- en beschermingsfactoren..................................................................................................................10
9.6 Preventie en behandeling van zindelijkheidsstoornissen.............................................................................11
Hoofdstuk 5. Slaapstoornissen en slaapproblemen.......................................................................................13
5.1 Inleiding........................................................................................................................................................13
5.2 Wat is slaap?................................................................................................................................................13
5.3 Normale ontwikkeling van slaap..................................................................................................................13
5.4 Slaapstoornissen...........................................................................................................................................14
5.5 Culturele en maatschappelijke invloeden.....................................................................................................16
5.6 Risico- en beschermingsfactoren..................................................................................................................17
5.7 Preventie en behandeling.............................................................................................................................17
Hoofdstuk 8. Autismespectrumstoornissen..................................................................................................19
8.1 Inleiding........................................................................................................................................................19
8.2 De normale ontwikkeling van sociale interactie in de eerste vijf jaren........................................................19
8.3 Autismespectrumstoornissen.......................................................................................................................19
8.4 Culturele en maatschappelijke invloeden.....................................................................................................22
8.5 Risico- en beschermingsfactoren..................................................................................................................22
8.6 Ondersteuning en begeleiding van kinderen met autisme...........................................................................23
1
,Hoofdstuk 7. Gehechtheid en hechtingsstoornissen.....................................................................................25
7.1 Inleiding........................................................................................................................................................25
7.2 De normale ontwikkeling van gehechtheid..................................................................................................25
7.3 Indelingen van gehechtheid en hechtingsstoornissen..................................................................................26
7.4 Culturele en maatschappelijke invloeden.....................................................................................................28
7.5 Risico- en beschermingsfactoren..................................................................................................................29
7.6 Preventie en behandeling van onveilige gehechtheid en hechtingsstoornissen..........................................30
Hoofdstuk 14. Stemming en stemmingsstoornissen......................................................................................31
14.1 Inleiding......................................................................................................................................................31
14.2 Normale ontwikkeling van stemming en emotie........................................................................................31
14.3 Stemmingsstoornissen................................................................................................................................32
14.4 Culturele en maatschappelijke invloeden...................................................................................................34
14.5 Risico- en beschermingsfactoren................................................................................................................35
14.6 Preventie en behandeling van depressie....................................................................................................36
Hoofdstuk 11. Zelfregulatie en de aandachtstekortstoornis met hyperactiviteit (ADHD)...............................38
11.1 Inleiding......................................................................................................................................................38
11.2 Normale ontwikkeling van zelfregulatie en executieve functies................................................................38
11.3 Aandachtstekortstoornis met hyperactiviteit.............................................................................................39
11.4 Culturele en maatschappelijke invloeden...................................................................................................41
11.5 Risico- en beschermingsfactoren................................................................................................................41
11.6 Preventie en behandeling van ADHD..........................................................................................................42
Hoofdstuk 12. Agressie en gedragsstoornissen............................................................................................. 44
12.1 Inleiding......................................................................................................................................................44
12.2 Normale ontwikkeling: agressie, gehoorzaamheid en moraliteit..............................................................44
12.3 Gedragsstoornissen....................................................................................................................................45
12.4 Culturele en maatschappelijke invloeden...................................................................................................47
12.5 Risico- en beschermende factoren..............................................................................................................48
12.6 Preventie en behandeling van gedragsstoornissen....................................................................................49
Hoofdstuk 17. Psychotische stoornissen bij jongeren....................................................................................51
17.1 Inleiding......................................................................................................................................................51
17.2 Normale ontwikkeling: logisch redeneren en stemmen horen...................................................................51
17.3 Psychotische stoornissen............................................................................................................................51
17.4 Culturele en maatschappelijke invloeden...................................................................................................54
17.5 Risico- en beschermingsfactoren................................................................................................................54
17.6 Preventie en behandeling van schizofrenie................................................................................................55
Hoofdstuk 15. Eten en eetstoornissen.......................................................................................................... 56
15.1 Inleiding......................................................................................................................................................56
2
, 15.2 Normale ontwikkeling van gewichtsgroei en lichaamsbeeld.....................................................................56
15.3 Eetstoornissen............................................................................................................................................56
15.4 Culturele en maatschappelijke invloeden...................................................................................................59
15.5 Risico- en beschermingsfactoren................................................................................................................59
15.6 Preventie en behandeling van eetstoornissen............................................................................................61
Hoofdstuk 13. Angst en angststoornissen..................................................................................................... 63
13.1 Inleiding......................................................................................................................................................63
13.2 Normale ontwikkeling van angst................................................................................................................63
13.3 Angststoornissen........................................................................................................................................63
13.4 Culturele en maatschappelijke invloeden...................................................................................................67
13.5 Risico- en beschermingsfactoren................................................................................................................67
13.6 Preventie en behandeling van angststoornissen........................................................................................68
Hoofdstuk 16. Middelengebruik en middelenmisbruik..................................................................................69
16.1 Inleiding......................................................................................................................................................69
16.2 Normale ontwikkeling van middelengebruik..............................................................................................69
16.3 Stoornis in middelengebruik en gokverslaving...........................................................................................69
16.4 Culturele en maatschappelijke invloeden...................................................................................................71
16.5 Risico- en beschermingsfactoren................................................................................................................71
16.6 Preventie en behandeling van middelenmisbruik en verslaving................................................................72
Literatuur college 12 PTSS............................................................................................................................ 73
Hoofdstuk 2. Schokkende gebeurtenissen en risicofactoren..............................................................................73
Hoofdstuk 3. Trauma, posttraumatische stress-stoornis en behandeling..........................................................74
Hoofdstuk 4. Trauma bij kinderen en jongeren..................................................................................................76
3
, Hoofdstuk 1. Introductie
1.1 Wat is ontwikkelingspsychopathologie?
Psychopathologie is de wetenschap waarin psychische stoornissen worden bestudeerd, houdt zich
bezig met de theorie over psychische stoornissen.
Psychiatrie is de hulpverlening aan mensen die psychisch lijden. Psychiatrie houdt zich bezig met de
hulpverlenerspraktijk aan mensen met een psychische stoornis.
In ontwikkelingspsychopathologie wordt het ontstaan en beloop van psychische stoornissen
onderzocht. Het gaat om het begrijpen van het proces: hoe is bepaald gedrag bij een kind ontstaan?
1.1.1 Vroeger en nu
Er wordt vanuit gegaan dat gedrag in de loop van iemands leven verandert en complexer wordt.
Hierbij speelt de wisselwerking tussen vroegere ervaringen en de kenmerken/eisen van de huidige
situatie een rol. Een psychische stoornis kan worden opgevat als een ontwikkeling die is vastgelopen
of scheefgegroeid.
1.1.2 Een dynamisch gezichtspunt
Afwijkend gedrag of een psychische stoornis worden niet als statisch gezien, niet als iets wat je wel of
niet hebt, maar als dynamisch: je kunt er soms last van hebben en soms niet/een beetje/heel veel.
Het dynamische gezichtspunt uit de ontwikkelingspsychopathologie houdt in dat gedrag dat in de
ene levensfase normaal/wenselijk kan zijn, in een andere levensfase als abnormaal/ongewenst kan
worden gezien.
1.1.3 Een uniek individu met unieke ervaringen
Een hulpverlener die de ontwikkeling als uitgangspunt neemt, stelt zichzelf als taak om de
verschillende invloeden tijdens een ontwikkelingsproces in ogenschouw te nemen. Vaak zijn de
factoren die het ontstaan van gedrag beïnvloeden andere facetoren dan die welke later het gedrag in
stand houden, en die kunnen weer verschillen van de factoren die het gedrag verergeren.
1.2 Opbouw van het boek
n.v.t.
1.3 Opbouw van de hoofdstukken
Elk hoofdstuk heeft een vaste opbouw (m.u.v. de eerste twee hoofdstukken). Aantal begrippen:
- Differentiaaldiagnose: op welke andere stoornissen kunnen de besproken stoornissen lijken?
- Comorbiditeit: met welke andere problematiek en stoornissen kunnen ze samengaan?
- Prevalentie: hoe vaak komt een stoornis voor?
In elk hoofdstuk wordt ook de invloed van cultuur besproken. Cultuur kan op twee manieren invloed
hebben op psychpathologie:
1. Cultuur kan de kans op bepaald gedrag vergroten of verkleinen
2. De wijze waarop normen en waarden uit een cultuur de opvattingen van volwassenen over
het gedrag van kinderen hebben invloed op wat je als ‘normaal’ en ‘abnormaal’ beschouwd.
4
Inhoudsopgave
Inhoudsopgave.....................................................................................................................................................1
Hoofdstuk 1. Introductie................................................................................................................................ 4
1.1 Wat is ontwikkelingspsychopathologie?........................................................................................................4
1.2 Opbouw van het boek.....................................................................................................................................4
1.3 Opbouw van de hoofdstukken........................................................................................................................4
Hoofdstuk 2. Classificatie, diagnostiek en epidemiologie................................................................................5
2.1 Inleiding..........................................................................................................................................................5
2.2 Classificatie.....................................................................................................................................................5
2.3 Diagnostiek.....................................................................................................................................................6
2.4 Diagnostische methoden en instrumenten.....................................................................................................6
2.5 Epidemiologie.................................................................................................................................................7
Hoofdstuk 9. Zindelijk worden en zindelijkheidsstoornissen...........................................................................8
9.1 Inleiding..........................................................................................................................................................8
9.2 Normale ontwikkeling van zindelijkheid.........................................................................................................8
9.3 Zindelijkheidsstoornissen................................................................................................................................8
9.4 Culturele en maatschappelijke invloeden.......................................................................................................9
9.5 Risico- en beschermingsfactoren..................................................................................................................10
9.6 Preventie en behandeling van zindelijkheidsstoornissen.............................................................................11
Hoofdstuk 5. Slaapstoornissen en slaapproblemen.......................................................................................13
5.1 Inleiding........................................................................................................................................................13
5.2 Wat is slaap?................................................................................................................................................13
5.3 Normale ontwikkeling van slaap..................................................................................................................13
5.4 Slaapstoornissen...........................................................................................................................................14
5.5 Culturele en maatschappelijke invloeden.....................................................................................................16
5.6 Risico- en beschermingsfactoren..................................................................................................................17
5.7 Preventie en behandeling.............................................................................................................................17
Hoofdstuk 8. Autismespectrumstoornissen..................................................................................................19
8.1 Inleiding........................................................................................................................................................19
8.2 De normale ontwikkeling van sociale interactie in de eerste vijf jaren........................................................19
8.3 Autismespectrumstoornissen.......................................................................................................................19
8.4 Culturele en maatschappelijke invloeden.....................................................................................................22
8.5 Risico- en beschermingsfactoren..................................................................................................................22
8.6 Ondersteuning en begeleiding van kinderen met autisme...........................................................................23
1
,Hoofdstuk 7. Gehechtheid en hechtingsstoornissen.....................................................................................25
7.1 Inleiding........................................................................................................................................................25
7.2 De normale ontwikkeling van gehechtheid..................................................................................................25
7.3 Indelingen van gehechtheid en hechtingsstoornissen..................................................................................26
7.4 Culturele en maatschappelijke invloeden.....................................................................................................28
7.5 Risico- en beschermingsfactoren..................................................................................................................29
7.6 Preventie en behandeling van onveilige gehechtheid en hechtingsstoornissen..........................................30
Hoofdstuk 14. Stemming en stemmingsstoornissen......................................................................................31
14.1 Inleiding......................................................................................................................................................31
14.2 Normale ontwikkeling van stemming en emotie........................................................................................31
14.3 Stemmingsstoornissen................................................................................................................................32
14.4 Culturele en maatschappelijke invloeden...................................................................................................34
14.5 Risico- en beschermingsfactoren................................................................................................................35
14.6 Preventie en behandeling van depressie....................................................................................................36
Hoofdstuk 11. Zelfregulatie en de aandachtstekortstoornis met hyperactiviteit (ADHD)...............................38
11.1 Inleiding......................................................................................................................................................38
11.2 Normale ontwikkeling van zelfregulatie en executieve functies................................................................38
11.3 Aandachtstekortstoornis met hyperactiviteit.............................................................................................39
11.4 Culturele en maatschappelijke invloeden...................................................................................................41
11.5 Risico- en beschermingsfactoren................................................................................................................41
11.6 Preventie en behandeling van ADHD..........................................................................................................42
Hoofdstuk 12. Agressie en gedragsstoornissen............................................................................................. 44
12.1 Inleiding......................................................................................................................................................44
12.2 Normale ontwikkeling: agressie, gehoorzaamheid en moraliteit..............................................................44
12.3 Gedragsstoornissen....................................................................................................................................45
12.4 Culturele en maatschappelijke invloeden...................................................................................................47
12.5 Risico- en beschermende factoren..............................................................................................................48
12.6 Preventie en behandeling van gedragsstoornissen....................................................................................49
Hoofdstuk 17. Psychotische stoornissen bij jongeren....................................................................................51
17.1 Inleiding......................................................................................................................................................51
17.2 Normale ontwikkeling: logisch redeneren en stemmen horen...................................................................51
17.3 Psychotische stoornissen............................................................................................................................51
17.4 Culturele en maatschappelijke invloeden...................................................................................................54
17.5 Risico- en beschermingsfactoren................................................................................................................54
17.6 Preventie en behandeling van schizofrenie................................................................................................55
Hoofdstuk 15. Eten en eetstoornissen.......................................................................................................... 56
15.1 Inleiding......................................................................................................................................................56
2
, 15.2 Normale ontwikkeling van gewichtsgroei en lichaamsbeeld.....................................................................56
15.3 Eetstoornissen............................................................................................................................................56
15.4 Culturele en maatschappelijke invloeden...................................................................................................59
15.5 Risico- en beschermingsfactoren................................................................................................................59
15.6 Preventie en behandeling van eetstoornissen............................................................................................61
Hoofdstuk 13. Angst en angststoornissen..................................................................................................... 63
13.1 Inleiding......................................................................................................................................................63
13.2 Normale ontwikkeling van angst................................................................................................................63
13.3 Angststoornissen........................................................................................................................................63
13.4 Culturele en maatschappelijke invloeden...................................................................................................67
13.5 Risico- en beschermingsfactoren................................................................................................................67
13.6 Preventie en behandeling van angststoornissen........................................................................................68
Hoofdstuk 16. Middelengebruik en middelenmisbruik..................................................................................69
16.1 Inleiding......................................................................................................................................................69
16.2 Normale ontwikkeling van middelengebruik..............................................................................................69
16.3 Stoornis in middelengebruik en gokverslaving...........................................................................................69
16.4 Culturele en maatschappelijke invloeden...................................................................................................71
16.5 Risico- en beschermingsfactoren................................................................................................................71
16.6 Preventie en behandeling van middelenmisbruik en verslaving................................................................72
Literatuur college 12 PTSS............................................................................................................................ 73
Hoofdstuk 2. Schokkende gebeurtenissen en risicofactoren..............................................................................73
Hoofdstuk 3. Trauma, posttraumatische stress-stoornis en behandeling..........................................................74
Hoofdstuk 4. Trauma bij kinderen en jongeren..................................................................................................76
3
, Hoofdstuk 1. Introductie
1.1 Wat is ontwikkelingspsychopathologie?
Psychopathologie is de wetenschap waarin psychische stoornissen worden bestudeerd, houdt zich
bezig met de theorie over psychische stoornissen.
Psychiatrie is de hulpverlening aan mensen die psychisch lijden. Psychiatrie houdt zich bezig met de
hulpverlenerspraktijk aan mensen met een psychische stoornis.
In ontwikkelingspsychopathologie wordt het ontstaan en beloop van psychische stoornissen
onderzocht. Het gaat om het begrijpen van het proces: hoe is bepaald gedrag bij een kind ontstaan?
1.1.1 Vroeger en nu
Er wordt vanuit gegaan dat gedrag in de loop van iemands leven verandert en complexer wordt.
Hierbij speelt de wisselwerking tussen vroegere ervaringen en de kenmerken/eisen van de huidige
situatie een rol. Een psychische stoornis kan worden opgevat als een ontwikkeling die is vastgelopen
of scheefgegroeid.
1.1.2 Een dynamisch gezichtspunt
Afwijkend gedrag of een psychische stoornis worden niet als statisch gezien, niet als iets wat je wel of
niet hebt, maar als dynamisch: je kunt er soms last van hebben en soms niet/een beetje/heel veel.
Het dynamische gezichtspunt uit de ontwikkelingspsychopathologie houdt in dat gedrag dat in de
ene levensfase normaal/wenselijk kan zijn, in een andere levensfase als abnormaal/ongewenst kan
worden gezien.
1.1.3 Een uniek individu met unieke ervaringen
Een hulpverlener die de ontwikkeling als uitgangspunt neemt, stelt zichzelf als taak om de
verschillende invloeden tijdens een ontwikkelingsproces in ogenschouw te nemen. Vaak zijn de
factoren die het ontstaan van gedrag beïnvloeden andere facetoren dan die welke later het gedrag in
stand houden, en die kunnen weer verschillen van de factoren die het gedrag verergeren.
1.2 Opbouw van het boek
n.v.t.
1.3 Opbouw van de hoofdstukken
Elk hoofdstuk heeft een vaste opbouw (m.u.v. de eerste twee hoofdstukken). Aantal begrippen:
- Differentiaaldiagnose: op welke andere stoornissen kunnen de besproken stoornissen lijken?
- Comorbiditeit: met welke andere problematiek en stoornissen kunnen ze samengaan?
- Prevalentie: hoe vaak komt een stoornis voor?
In elk hoofdstuk wordt ook de invloed van cultuur besproken. Cultuur kan op twee manieren invloed
hebben op psychpathologie:
1. Cultuur kan de kans op bepaald gedrag vergroten of verkleinen
2. De wijze waarop normen en waarden uit een cultuur de opvattingen van volwassenen over
het gedrag van kinderen hebben invloed op wat je als ‘normaal’ en ‘abnormaal’ beschouwd.
4
