Samenvatting IPR
WEEK 1
Hoofdstuk 1
Par. 1.1
Bestaan IPR:
1. Privaatrecht verschilt tussen landen
2. Rechtshandelingen en rechtsfeiten zijn vaak grensoverschrijdend
Drie hoofdonderdelen IPR:
1. Internationale bevoegdhedenrecht
Bakent de internationale bevoegdheid van de nationale rechter af
2. Conflictenrecht
Welke rechtsregels beheersen een internationale rechtsverhouding
3. Recht inzake de erkenning en tenuitvoerlegging buitenlandse rechterlijke
beslissingen
4. Nieuw internationale rechtshulp
Regelingen waarbij staten zich over en weer verplichten elkaar hulp en bijstand
te verlenen op bepaalde terreinen van het internationale privaatrechtelijke
rechtsverkeer
Bevoegdhedenrecht + recht inzake erkenning en tenuitvoerlegging = formeel IPR
Conflictenrecht = materieel IPR
Niet IPR:
- Privaatrechtelijke rechtsvergelijking
o Wel een belangrijk hulpmiddel
- Privaatrechtelijk vreemdelingenrecht
o Rechtspositie vreemdelingen
- Eenvormig privaatrecht
- Interregionaal of interpersoneel privaatrecht
o Staat met een meervoudig rechtsstelsel
Interregionaal = per regio
Interpersoneel = per bevolkingsgroep
o Leemten worden doorgaans ingevuld door analogische toepassing IPR
IPR is nationaal recht
- Over de inrichting van IRP zegt het volkenrecht niets
- Wel kan er strijd met volkenrecht zijn (eigen rechter en recht altijd bevoegd,
buitenlands vonnis nooit rechtskracht)
- Wel van belang bij sluiten verdragen over IPR (Verdrag van Wenen inzake
verdragenrecht)
- Zijdelings van belang bij het begrip openbare orde. Toepassing van vreemd recht dat
strijdig is met volkenrecht levert een schending van volkenrecht op – en moet
achterwege gelaten worden (met een beroep op de openbare orde)
,- Enige betekenis voor leerstuk van voorrangsregels. Volkenrecht stelt grenzen aan de
wetgevende bevoegdheid van staten, deze moeten ook bij de toepassing van
voorrangsregels in acht genomen worden
IPR is een autonoom rechtsgebied binnen het privaatrecht in ruime zin.
Doel: een doelmatige en rechtvaardige regeling van het door rechtsverscheidenheid
gecompliceerde internationale rechtsverkeer
Wanneer internationaal karakter?
- Geografische benadering
o Wijzen alle feitelijke geografische aspecten in de richting van één land, dan is de
rechtsverhouding nationaal van karakter.
- Juridische benadering
o Niet de feitelijke, maar vooral de geldingspretenties en toepassingsaanspraken
van rechtsregels zijn bepalend. Vraag: zouden rechters van meer dan één land
bevoegdheid kunnen pretenderen en toepassing van meer dan één rechtsstelsel
kunnen verlangen?
Belang:
- Rechtskeuzebevoegdheid en forumkeuzebevoegdheid
- Heersende opvatting: alleen mogelijk indien de rechtsverhouding een internationaal
karakter heeft
Par. 1.2
Commuun IPR: IPR-regels voortvloeiend uit nationale bron
Grote bronnenverscheidenheid in IPR:
- Ongeschreven recht
- Wettelijke regelingen
- Verdragen
- EU-verordeningen
Bij uitleg IPR-regel uit een internationale bron komt in het bijzonder betekenis toe aan de
rechtsvergelijkende interpretatiemethode.
- Rekening houden met opvattingen in buitenlandse rechtspraak
- Zie art. 31 lid 1 (verdragsautonome interpretatie) en art. 31 lid 3 sub b
(rechtsvergelijkende interpretatie) Verdrag van Wenen
- HR Gabriële Wehr
o Interpretatieregels van het verdrag (van Wenen) gelden ook voor de uitleg van
verdragen waarin regels van privaatrecht of IRP zijn opgenomen
- HvJ Falco/Weller-Lindhorst
o Uitgangspunt bij EU IPR-verordeningen is een verdragsautonome uitleg door het
HvJ in het licht van de ontstaansgeschiedenis, doelstellingen en systeem
Vroeger met name ongeschreven recht
- Niet voor cassatie vatbaar tot 1963
- Tegenwoordig nog slechts op het gebied van de erkenning en tenuitvoerlegging van
buitenlandse vonnissen een grote rol
Nationale codificaties (boek 10 BW en boek 1 Rv):
- Bevoegdheidsrecht 2002
- Conflictenrecht 2012
- Erkenning en tenuitvoerlegging (in voorbereiding)
Belangrijker (op grond van 93 en 94 Grondwet):
,- NL bindende verdragen, en;
- EU verordeningen
Nationale regeling heeft een subsidiair karakter: komt alleen tot gelding indien en voor
zover verdragen/EU-recht niet van toepassing zijn
- Van belang bij conflictenrecht: afstamming en goederenrecht
- Formele IPR: aanvullende werking nationaal recht heeft een ander karakter:
verdragen/EU-recht op het terrein van het formele IPR berusten meestal op
reciprociteit en zijn dus alleen van toepassing in het rechtsverkeer tussen staten die
daarbij partij zijn – in het rechtsverkeer met derde staten is de nationale regeling
doorgaans van toepassing
Verdragen
Organisaties
- Haagse Conferentie voor Internationaal Privaatrecht
o Belangrijkste internationale organisatie
- Internationale commissie van de Burgerlijke Stand
- Raad van Europa
- Europese Unie
o Verdrag betreffende rechtelijke bevoegdheid en tenuitvoerlegging in burgerlijke
en handelszaken (EEX-Verdrag of Verdrag van Brussel)
o Verdrag tot inzake het recht dat van toepassing is op verbintenissen uit
overeenkomst (EVO of Verdrag van Rome = conflictenrecht)
o Sinds Verdrag van Lissabon (2007) meer invloed EU
Art. 81 VWEU: mogelijkheid verordeningen gehele terrein IPR (materieel
en formeel)
Voortschrijdende Europeanisering
NB: Denemarken, Ierland en Verenigd Koninkrijk niet gebonden (!)
NB: soms optioneel, tot stand gekomen obv art. 326 VWEU
o Uitleg via prejudiciële procedure in handen van HvJ (art. 267 VWEU)
Rangorde regels:
- Internationaal IPR > nationaal IPR
- Internationaal vs. internationaal
o Voorziening in verdrag zelf (bijv. art. 28 Rome-II)
o Indien geen regeling – algemene regel volkenrecht (art. 30 Verdrag van Wenen)
Is er wel samenloop?
Onderscheid:
- Materiele toepassingsbereik
o Onderwerpen, afbakening regeling ratione materiae
- Formele toepassingsbereik
o Het naar personele en/of territoriale criteria bepaalde ruimtelijke
toepassingsgebied
- Temporele toepassingsbereik
o Overgangsrechtelijke voorzieningen van de regeling
Er is enkel samenloop indien de casus valt binnen zowel het materiele, formele als
temporele toepassingsbereik van twee of meer internationale regelingen
- Zie NJ 2000/100
, Par. 1.3 – Hoofdlijnen geschiedenis
Focus lag in het verleden op conflictenrecht
- Formeel IPR kreeg minder aandacht
Twee centrale vragen:
1. Grondslag van het conflictenrecht
o Wat is de rechtsgrond die ertoe dwingt dat onder omstandigheden
rekening wordt gehouden met vreemde rechtsvoorzieningen
2. Methode van conflictenrecht
o Onder welke voorwaarden en in welke vorm heeft het eigen recht te wijken
voor vreemd recht
Vanuit Bologna vanaf de twaalfde eeuw ontwikkelt statutenleer
- Statutenleer bepaalde continentale IPR tot in de negentiende eeuw
- Bartolus de Saxoferrato (1314-1357)
o Kan eigen wetgeving gelding hebben ten aanzien van in de eigen staat
verblijvende vreemdelingen? & Kan eigen wetgeving buiten het territoir van de
eigen staat gelding hebben?
o Beantwoording vanuit verschillen statuten – statuten zijn onder te verdelen in
klassen
De aard en strekking van de klassen rechtsregels bepaalt het ruimtelijk
toepassingsbereik van de rechtsregel
Voordelige regels gelden wel in het buitenland, nadelige regels niet
o Aan de geconstrueerde conflictregels wordt een universeel karakter toegekend,
wezenlijk aan conflictenrecht: bereidheid eigen recht achterwege te laten en
vreemd recht daarvoor in de plaats te laten gelden
Franse statutenleer
- Charles Dumoulin
o Samenvatten + introductie beginsel van partijautonomie
(rechtskeuzebevoegdheid)
- Bertrand d’Argentré
o Onderscheid
Statuta personalia
Voorschriften personenrecht, woonplaatsbeginsel
Statuta realia
Voorschriften onroerende goederen, territorialiteitsbeginsel
Statuta mixta
Restgroep, territorialiteitsbeginsel
Hollandse statutenleer
- Paulus Voet introductie comitasbegrip: niet omdat zij daartoe verplicht zijn, maar
‘ex comitate’, uit welwillendheid, dulden de staten over en weer de gelding van
elkaars wetgeving binnen de eigen grenzen
o Meer dan blote willekeur, maar geen geldend volkenrecht
Friedrich Carl von Savigny (1779-1861)
- Tot 19de eeuw was de statutenleer heersend
o Onderverdeling verschillende statuten + gebrek aan algemeen aanvaarde
grondslag
- Breekt met heersende methode en grondslag IPR
- Methode
WEEK 1
Hoofdstuk 1
Par. 1.1
Bestaan IPR:
1. Privaatrecht verschilt tussen landen
2. Rechtshandelingen en rechtsfeiten zijn vaak grensoverschrijdend
Drie hoofdonderdelen IPR:
1. Internationale bevoegdhedenrecht
Bakent de internationale bevoegdheid van de nationale rechter af
2. Conflictenrecht
Welke rechtsregels beheersen een internationale rechtsverhouding
3. Recht inzake de erkenning en tenuitvoerlegging buitenlandse rechterlijke
beslissingen
4. Nieuw internationale rechtshulp
Regelingen waarbij staten zich over en weer verplichten elkaar hulp en bijstand
te verlenen op bepaalde terreinen van het internationale privaatrechtelijke
rechtsverkeer
Bevoegdhedenrecht + recht inzake erkenning en tenuitvoerlegging = formeel IPR
Conflictenrecht = materieel IPR
Niet IPR:
- Privaatrechtelijke rechtsvergelijking
o Wel een belangrijk hulpmiddel
- Privaatrechtelijk vreemdelingenrecht
o Rechtspositie vreemdelingen
- Eenvormig privaatrecht
- Interregionaal of interpersoneel privaatrecht
o Staat met een meervoudig rechtsstelsel
Interregionaal = per regio
Interpersoneel = per bevolkingsgroep
o Leemten worden doorgaans ingevuld door analogische toepassing IPR
IPR is nationaal recht
- Over de inrichting van IRP zegt het volkenrecht niets
- Wel kan er strijd met volkenrecht zijn (eigen rechter en recht altijd bevoegd,
buitenlands vonnis nooit rechtskracht)
- Wel van belang bij sluiten verdragen over IPR (Verdrag van Wenen inzake
verdragenrecht)
- Zijdelings van belang bij het begrip openbare orde. Toepassing van vreemd recht dat
strijdig is met volkenrecht levert een schending van volkenrecht op – en moet
achterwege gelaten worden (met een beroep op de openbare orde)
,- Enige betekenis voor leerstuk van voorrangsregels. Volkenrecht stelt grenzen aan de
wetgevende bevoegdheid van staten, deze moeten ook bij de toepassing van
voorrangsregels in acht genomen worden
IPR is een autonoom rechtsgebied binnen het privaatrecht in ruime zin.
Doel: een doelmatige en rechtvaardige regeling van het door rechtsverscheidenheid
gecompliceerde internationale rechtsverkeer
Wanneer internationaal karakter?
- Geografische benadering
o Wijzen alle feitelijke geografische aspecten in de richting van één land, dan is de
rechtsverhouding nationaal van karakter.
- Juridische benadering
o Niet de feitelijke, maar vooral de geldingspretenties en toepassingsaanspraken
van rechtsregels zijn bepalend. Vraag: zouden rechters van meer dan één land
bevoegdheid kunnen pretenderen en toepassing van meer dan één rechtsstelsel
kunnen verlangen?
Belang:
- Rechtskeuzebevoegdheid en forumkeuzebevoegdheid
- Heersende opvatting: alleen mogelijk indien de rechtsverhouding een internationaal
karakter heeft
Par. 1.2
Commuun IPR: IPR-regels voortvloeiend uit nationale bron
Grote bronnenverscheidenheid in IPR:
- Ongeschreven recht
- Wettelijke regelingen
- Verdragen
- EU-verordeningen
Bij uitleg IPR-regel uit een internationale bron komt in het bijzonder betekenis toe aan de
rechtsvergelijkende interpretatiemethode.
- Rekening houden met opvattingen in buitenlandse rechtspraak
- Zie art. 31 lid 1 (verdragsautonome interpretatie) en art. 31 lid 3 sub b
(rechtsvergelijkende interpretatie) Verdrag van Wenen
- HR Gabriële Wehr
o Interpretatieregels van het verdrag (van Wenen) gelden ook voor de uitleg van
verdragen waarin regels van privaatrecht of IRP zijn opgenomen
- HvJ Falco/Weller-Lindhorst
o Uitgangspunt bij EU IPR-verordeningen is een verdragsautonome uitleg door het
HvJ in het licht van de ontstaansgeschiedenis, doelstellingen en systeem
Vroeger met name ongeschreven recht
- Niet voor cassatie vatbaar tot 1963
- Tegenwoordig nog slechts op het gebied van de erkenning en tenuitvoerlegging van
buitenlandse vonnissen een grote rol
Nationale codificaties (boek 10 BW en boek 1 Rv):
- Bevoegdheidsrecht 2002
- Conflictenrecht 2012
- Erkenning en tenuitvoerlegging (in voorbereiding)
Belangrijker (op grond van 93 en 94 Grondwet):
,- NL bindende verdragen, en;
- EU verordeningen
Nationale regeling heeft een subsidiair karakter: komt alleen tot gelding indien en voor
zover verdragen/EU-recht niet van toepassing zijn
- Van belang bij conflictenrecht: afstamming en goederenrecht
- Formele IPR: aanvullende werking nationaal recht heeft een ander karakter:
verdragen/EU-recht op het terrein van het formele IPR berusten meestal op
reciprociteit en zijn dus alleen van toepassing in het rechtsverkeer tussen staten die
daarbij partij zijn – in het rechtsverkeer met derde staten is de nationale regeling
doorgaans van toepassing
Verdragen
Organisaties
- Haagse Conferentie voor Internationaal Privaatrecht
o Belangrijkste internationale organisatie
- Internationale commissie van de Burgerlijke Stand
- Raad van Europa
- Europese Unie
o Verdrag betreffende rechtelijke bevoegdheid en tenuitvoerlegging in burgerlijke
en handelszaken (EEX-Verdrag of Verdrag van Brussel)
o Verdrag tot inzake het recht dat van toepassing is op verbintenissen uit
overeenkomst (EVO of Verdrag van Rome = conflictenrecht)
o Sinds Verdrag van Lissabon (2007) meer invloed EU
Art. 81 VWEU: mogelijkheid verordeningen gehele terrein IPR (materieel
en formeel)
Voortschrijdende Europeanisering
NB: Denemarken, Ierland en Verenigd Koninkrijk niet gebonden (!)
NB: soms optioneel, tot stand gekomen obv art. 326 VWEU
o Uitleg via prejudiciële procedure in handen van HvJ (art. 267 VWEU)
Rangorde regels:
- Internationaal IPR > nationaal IPR
- Internationaal vs. internationaal
o Voorziening in verdrag zelf (bijv. art. 28 Rome-II)
o Indien geen regeling – algemene regel volkenrecht (art. 30 Verdrag van Wenen)
Is er wel samenloop?
Onderscheid:
- Materiele toepassingsbereik
o Onderwerpen, afbakening regeling ratione materiae
- Formele toepassingsbereik
o Het naar personele en/of territoriale criteria bepaalde ruimtelijke
toepassingsgebied
- Temporele toepassingsbereik
o Overgangsrechtelijke voorzieningen van de regeling
Er is enkel samenloop indien de casus valt binnen zowel het materiele, formele als
temporele toepassingsbereik van twee of meer internationale regelingen
- Zie NJ 2000/100
, Par. 1.3 – Hoofdlijnen geschiedenis
Focus lag in het verleden op conflictenrecht
- Formeel IPR kreeg minder aandacht
Twee centrale vragen:
1. Grondslag van het conflictenrecht
o Wat is de rechtsgrond die ertoe dwingt dat onder omstandigheden
rekening wordt gehouden met vreemde rechtsvoorzieningen
2. Methode van conflictenrecht
o Onder welke voorwaarden en in welke vorm heeft het eigen recht te wijken
voor vreemd recht
Vanuit Bologna vanaf de twaalfde eeuw ontwikkelt statutenleer
- Statutenleer bepaalde continentale IPR tot in de negentiende eeuw
- Bartolus de Saxoferrato (1314-1357)
o Kan eigen wetgeving gelding hebben ten aanzien van in de eigen staat
verblijvende vreemdelingen? & Kan eigen wetgeving buiten het territoir van de
eigen staat gelding hebben?
o Beantwoording vanuit verschillen statuten – statuten zijn onder te verdelen in
klassen
De aard en strekking van de klassen rechtsregels bepaalt het ruimtelijk
toepassingsbereik van de rechtsregel
Voordelige regels gelden wel in het buitenland, nadelige regels niet
o Aan de geconstrueerde conflictregels wordt een universeel karakter toegekend,
wezenlijk aan conflictenrecht: bereidheid eigen recht achterwege te laten en
vreemd recht daarvoor in de plaats te laten gelden
Franse statutenleer
- Charles Dumoulin
o Samenvatten + introductie beginsel van partijautonomie
(rechtskeuzebevoegdheid)
- Bertrand d’Argentré
o Onderscheid
Statuta personalia
Voorschriften personenrecht, woonplaatsbeginsel
Statuta realia
Voorschriften onroerende goederen, territorialiteitsbeginsel
Statuta mixta
Restgroep, territorialiteitsbeginsel
Hollandse statutenleer
- Paulus Voet introductie comitasbegrip: niet omdat zij daartoe verplicht zijn, maar
‘ex comitate’, uit welwillendheid, dulden de staten over en weer de gelding van
elkaars wetgeving binnen de eigen grenzen
o Meer dan blote willekeur, maar geen geldend volkenrecht
Friedrich Carl von Savigny (1779-1861)
- Tot 19de eeuw was de statutenleer heersend
o Onderverdeling verschillende statuten + gebrek aan algemeen aanvaarde
grondslag
- Breekt met heersende methode en grondslag IPR
- Methode
